Üçlü zirvenin ardından

Avni Özgürel 21 Kas 2026

Avni Özgürel
Tüm Yazıları
Geçmişteki gibi "Avrupa'nın doğusu senin, batısı benim" denilen klasik bir paylaşım zirvesi yok karşımızda.

ABD, Çin ve Rusya’nın gerçekleştirdiği bu üçlü zirve, daha ziyade büyük güçlerin gelecek planlarına dair bir zemin sunuyor ve temelde ABD ile Çin arasında ikili bir denge arayışına işaret ediyor. Masadaki en kritik başlık ise nükleer silahların sınırlandırılmasıydı. Putin’in ve Trump’ın adım attıkları her yerde o meşhur çantalarla görüntülenmesi tehlikenin ciddiyetini hatırlatsa da, üç lider tek bir noktada mutabık: Bu düğmeye basılması kimse için iyi değil. Bu denklemde en samimi ve isteksiz duran taraf ise silahlanmak yerine ticaret yapıp kazanmayı savunan Çin oldu. Ancak Japonya’nın nükleer denizaltı yapması ve Kuzey Kore’nin nükleer ısrarı, bölgedeki silahlanma dalgasının sürdüğünü gösteriyor.

Zirvenin bir diğer sıcak başlığı olan Tayvan meselesinde ABD, Şi Cinping’i kendi halkına verdiği sözü ertelemeye ikna etmeye çalışıyor. Zaten Çin’in 2028’e işaret eden büyük bir askerî harekât için sahada görünen somut bir hazırlığı yok. Dünyanın bu kadar gergin olduğu bir dönemde ipleri daha fazla germek istemeyen Şi’nin, tıpkı Hong Kong gibi kendi parasına sahip, özerk ve yumuşatılmış bir Tayvan formülüne teşne olduğunu düşünüyorum.

Zirve sonrası akıllara gelen “Üçüncü Dünya Savaşı çıkar mı?” sorusuna cevabım net: Avrupa’dan böyle bir savaş çıkmaz. Buna ne Rusya izin verir ne de Avrupa’nın bunu yürütecek gücü var; Batı silahı kestiği an Zelenskiy’in yapabileceği hiçbir şey kalmaz. Yine de zirvedeki barış sözlerine rağmen Ukrayna’daki bölgesel çatışmanın bitmesini, hatta ateşkesi bile zor görüyorum. Doğalgaz rezervlerinin dibe vurduğu bu kışta bile, başta sürpriz bir şekilde Almanya olmak üzere Avrupa savaşı sürdürme iradesi gösteriyor; Donbas’a dair diplomatik temaslardan da sonuç çıkması pek olası durmuyor.

Asıl büyük çatışma ve nükleer gerilim riski Avrupa’da değil, İran hattında. İran halkı içeride maaş alamayacak kadar perişan durumda ve Tahran, ABD bankalarındaki 2 milyar dolarlık dondurulmuş varlığını geri alabilmek için perde arkasında uzlaşma arıyor. Ancak Pers kültüründe teslimiyeti simgeleyen beyaz bayrak yoktur; direnişi simgeleyen kırmızı bayrak vardır. Bir savaş dayatılırsa İran tüm zorluklara rağmen teslim olmayacaktır. Washington cephesinde ise Körfez’de 50 bin askeri ve üç uçak gemisi bulunan ABD’nin ciddi kayıpları var; Trump’ın olası bir saldırı için “Yılbaşından sonra bakarız” demesi, saldırmaya hazırlanan bir liderin tavrı değil. Yine de İsrail’in nükleer bir hamle durumunda elindeki her şeyi kullanacağı yönündeki çıkışı, tehlikenin ciddiyetini koruduğunu gösteriyor.

Kısacası Avrupa ve Orta Doğu’daki krizler kolay kolay çözülecek gibi durmasa da, üçlü zirvenin en büyük sonucu küresel satranç tahtasının en tepesinde ortaya çıktı: Rusya, Trump’ın Amerika’sı ve Çin arasında büyük bir dünya savaşını önlemeye yönelik sessiz bir mutabakat sağlanmış görünüyor.