O anlarda herkes aynı soruyu soruyor: “Market rafında kilosunu yüksek fiyatla aldığımız ürün nasıl oluyor da tarlada para etmiyor?”

Aslında bu sorunun cevabı yalnızca tarımda değil, tarladan sofraya uzanan zincirin tamamında gizli.

Türkiye, iklim çeşitliliği, verimli toprakları ve dört mevsim üretim yapabilme avantajıyla dünyanın en önemli tarım ülkelerinden biri olabilecek potansiyele sahip.

Domatesten fındığa, kirazdan incire, kayısıdan narenciyeye kadar onlarca üründe dünya sıralamalarında ilk sıralarda yer alıyoruz.

Birçok üründe Avrupa’nın en büyük üreticisiyiz.

Ancak üretimdeki bu başarı ne yazık ki üreticinin kazancına ve tüketicinin memnuniyetine aynı oranda yansımıyor.

Çünkü sorun çoğu zaman üretmekte değil, üretileni doğru yönetebilmekte başlıyor.

Bir domates tarladan çıktıktan sonra kasalanıyor, taşınıyor, depolanıyor, komisyoncuya ulaşıyor, hal sistemine giriyor, dağıtım merkezlerinden geçiyor ve sonunda market rafına geliyor.

Bu uzun yolculukta hem maliyet artıyor hem de ürünün tazeliği azalıyor. Özellikle yaz aylarında hasat edilen narin sebze ve meyveler için zaman en büyük maliyet kalemi haline geliyor.

Sonuçta üretici düşük fiyata satıyor, tüketici ise yüksek fiyata satın alıyor.

Kazanan ise çoğu zaman ne üretici oluyor ne de tüketici.

Oysa dünyada bunun farklı örnekleri var.

Hollanda bunun en başarılı modellerinden birini oluşturuyor.

Yüzölçümü Türkiye’nin çok altında olmasına rağmen, dünyanın en büyük tarım ihracatçılarından biri haline gelmiş durumda.

Bunun arkasındaki en önemli neden ise teknoloji odaklı üretim anlayışı.

Özellikle dikey tarım, akıllı sera sistemleri, sensör destekli sulama, yapay zekâ ile iklim kontrolü ve veri odaklı üretim planlaması sayesinde Hollanda çok daha az suyla, daha az alan kullanarak yüksek kaliteli ürün yetiştiriyor.

Ürünler standart kaliteye sahip oluyor, israf azalıyor, verim artıyor ve ihracatta güven oluşturuyor.

Dikey tarım bugün yalnızca şehirlerin içinde üretim yapmak anlamına gelmiyor.

Bu model aynı zamanda iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı, su tüketimini önemli ölçüde azaltan, pestisit kullanımını minimize eden ve yılın her döneminde kontrollü üretim yapılmasına olanak sağlayan yeni nesil bir tarım anlayışı sunuyor.

Türkiye’nin de özellikle büyükşehirlerin çevresinde yüksek teknolojili sera yatırımlarını artırması, kontrollü üretim alanlarını yaygınlaştırması ve genç nüfusu tarım teknolojileriyle buluşturması artık bir tercih değil, zorunluluk haline geliyor.

Elbette teknoloji tek başına yeterli değil.

Planlı üretim de en az teknoloji kadar önemli.

Bir yıl herkes aynı ürünü ekiyor, ertesi yıl fiyat düşünce üretim azalıyor.

Bu dalgalanma hem çiftçiyi hem de tüketiciyi olumsuz etkiliyor.

Oysa güçlü tarım ülkelerinde üretim, iç tüketim, ihracat hedefleri ve sanayi ihtiyacı birlikte planlanıyor.

Böylece arz fazlası veya arz açığı daha kontrollü yönetilebiliyor.

Bir diğer önemli başlık ise lojistik.

Hasattan sonraki süreç ne kadar kısa ve verimli yönetilirse hem ürün kaybı azalıyor hem de fiyat artışları sınırlanabiliyor.

Soğuk zincirin güçlendirilmesi, üretici kooperatiflerinin etkinleştirilmesi, dijital ürün takip sistemlerinin yaygınlaştırılması ve üreticinin doğrudan perakende zincirlerine ulaşabilmesi fiyat istikrarı açısından büyük önem taşıyor.

Bugün tüketicinin istediği yalnızca ucuz ürün değil.

Tüketici; güvenilir, lezzetli, kalıntısız, besin değeri yüksek ve sürdürülebilir yöntemlerle üretilmiş ürün talep ediyor.

Dünya pazarlarında da artık yalnızca miktar değil, kalite satın alınıyor.

Avrupa Birliği başta olmak üzere birçok ülke ithal ettiği ürünlerde pestisit kalıntısından karbon ayak izine, izlenebilirlikten sürdürülebilir üretim belgelerine kadar çok sayıda kriter uyguluyor.

Geleceğin ihracatında fiyat kadar üretim standardı da belirleyici olacak.

Türkiye’nin burada önemli bir avantajı bulunuyor.

Topraklarımız kaliteli üretime uygun. Üreticimiz çalışkan.

Tarım kültürümüz güçlü. Eksik olan ise üretimin teknolojiyle desteklenmesi, planlı yönetilmesi ve tarladan sofraya kadar olan zincirin daha verimli hale getirilmesi.

Tarım yalnızca çiftçinin meselesi değildir.

Tarım; enflasyondan ihracata, turizmden halk sağlığına kadar ekonominin temel yapı taşlarından biridir.

Kaliteli üretim arttığında ihracat güçlenir.

İhracat güçlendiğinde döviz geliri artar.

Üretici kazandığında kırsal kalkınma hızlanır.

Tüketici kaliteli ürüne makul fiyatla ulaştığında ise gıda enflasyonu üzerinde önemli bir denge oluşur.

Mutlu üretici ile mutlu tüketici aslında aynı zincirin iki halkasıdır.

Birinin kaybettiği sistemde diğerinin uzun vadede kazanması mümkün değildir.

Türkiye’nin tarımdaki gerçek başarısı yalnızca tonlarca ürün üretmekle değil; o ürünün değerini koruyarak üreticisine hak ettiği kazancı, tüketicisine ise güvenle ulaşabileceği kaliteli gıdayı sunabildiği gün ölçülecektir.

İşte o gün tarlaya dökülen domates haberleri yerine, dünya sofralarına ulaşan Türk tarımının başarı hikâyelerini konuşuyor olacağız.