Azerbaycan, Türkiye için "iki devlet, bir millet" olarak tanımlanan, ufak tefek anlaşmazlıklar çıksa bile gözden çıkarılamayacak bir coğrafyadır. Gerek Enver Paşa gerekse Atatürk açısından bakıldığında, uğruna kan ve can dökülen bu topraklar çok önemli aydınlar yetiştirmiştir. Nitekim bir parti marşı gibi okunan "Çırpınırdı Karadeniz" bile esasında Sovyetler döneminde Türk ordusunun Bakü’ye girişinin marşıdır. Türkiye’den Azerbaycan’a veya Azerbaycan’dan Türkiye’ye karşı yanlış yapan birtakım insanlar çıkabilir; ancak "iki devlet, bir millet" sözü basit bir cümle değildir ve bu yanlışları yüreğimizde eriterek bu sözün hakkını vermek gerekir. Bundan sonraki süreçte de herkes ağzından çıkan sözün birilerini rencide edebileceğini bilmeli, bu tür gerginliklere bir daha izin verilmemelidir.

Türk cumhuriyetlerine yönelik "Bunlar nasıl olsa Türk, biz ağabeyiz, onlar da bizim küçük kardeşimiz" şeklindeki yaklaşım ise tamamen yanlıştır. Bu ülkelerin hepsi ayrı, bağımsız ve müstakil devletlerdir. Türkiye’de bazı kesimler Sovyetler Birliği dönemini ve o ülkelerin yapısını tam bilmediği için bu coğrafyayı hafife alan değerlendirmeler yapıyor. İşte bu bakış açısının bir sonucu olarak Avrupa Birliği adına Ursula von der Leyen bu ülkeleri ziyaret ettiğinde, Avrupa Birliği’ne üyelik başvurusu karşılığında tek şart olarak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni tanımamalarını istedi ve onlar da bunun ne anlama geldiğini hesaba katmadan imzayı attılar.

Oysa Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan gibi ülkelerin her birinin ayrı dertleri ve yüz yıllık eziyet dolu bir geçmişi vardır. Gulag Takımadaları gibi eserlerde anlatılan işkenceleri yaşayan bu coğrafya; Rusçayı Gogol ve Dostoyevski ayarında kullanan Kırgız yazar Cengiz Aytmatov’u, dünyaca ünlü Başkurt Türk’ü balet Rudolf Nureyev’i (Nurioğlu) ve ailesi katledilen, Stalin ile mücadele etmiş Politbüro üyesi Sultan Galiyev gibi çok önemli isimleri çıkarmıştır. Türkiye’de sol kesim Che Guevara’yı kahraman olarak severken, büyük bir ideolojik birikime sahip olan Sultan Galiyev’in veya Kırım Türklerinin neler çektiği bilinmemektedir. Hatta tarihi bilmeyen bazı insanlar, Kırım Türkleri hakkında İkinci Viyana Kuşatması sırasında Osmanlı ordusuna ihanet ettikleri yönünde ciddiyetten uzak iddialar bile ortaya atabilmektedir. Türk dünyası ile ilişkileri bu tarihsel acıları ve devletlerin bağımsız kimliklerini bilerek yürütmek gerekmektedir.