
Shirley Ze Yu
Tarihi üçlü görüşme, dünya kameraları için sıcak tokalaşmalara, pistte kucaklaşmalara ve uzatılmış kollara sahne oldu. Pekin zirveyi "çığır açıcı" olarak nitelendirdi; Trump ise ona "10 üzerinden 12" puan verdi ve hem Putin'den hem de Şi'den "dostlarım" diye söz etti.
Ancak bu haftanın belki de en açıklayıcı gelişmesi, Shenzhen'deki fotoğraf çekimlerinden önce yaşandı. Fox News'te, Pekin'i ABD'yi casusluk yapmayı bırakması için baskı altına alıp almayacağı sorulduğunda Trump omuz silkti:
"Biz onları izliyoruz... Bunu Çin'den daha iyi yaptığımızı düşünüyorum."
Ardından şunu ekledi: "Her şeyi biliyorum."
Liderler arasındaki dostane görüşmeler, dünyanın büyük güçleri arasında iş birliğinin mümkün olduğunun işaretini verdi. Bazıları, Trump'ın Xi ve Putin'e karşı Amerika'nın en yakın Batılı müttefiklerinden çok daha fazla sıcaklık gösterdiğini fark etti. Ancak yüzeyin altında, üç büyük güç Ukrayna ve İran'daki savaşlar konusunda ve yeni bir dünya düzeninin hatları üzerinde hâlâ derin bir ayrılık içinde.
Görünüşe göre ikisinin üzerinde uzlaştığı tek nokta, onları bağlayan uluslararası kurumları, örneğin Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni ve Birleşmiş Milletler'i ortadan kaldırmak oldu. Aslında Trump, ikinci döneminin hemen başında ABD'yi 66 uluslararası kuruluştan çekti; bunların 31'i BM kuruluşuydu. Shenzhen zirvesinde, ulusal egemenliği "başıbozuk küreselci örgütlere" karşı koruyacağına söz verdi ve özellikle Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni hedef aldı. Putin, Ukrayna nedeniyle hakkında Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin yakalama emri çıkarılmış biri olduğu için, bunu duyunca herhalde çok memnun olmuştur. Pekin ise, Filipinler'in eski Cumhurbaşkanı Rodrigo Duterte hakkında yakalama emri çıkarıldığı andan itibaren mahkemeye karşı çıkmış durumda; Sincan'a ilişkin başvuruları da bir kenara atıyor. Bu açıdan bakıldığında, bu kurumlara duyulan küçümsemenin ortak olduğu anlaşılıyor.
Bu, Birleşmiş Milletler'in bir gecede ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Üç güç, çok taraflılığın hâlâ bazı yararlarını görüyor, ancak daha seçici bir yaklaşımı tercih ediyor. Görünüşe göre bu üç güç kurumları iki kampa ayırıyor: onları kısıtlayanlar, örneğin Uluslararası Ceza Mahkemesi, silahsızlanma antlaşmaları ve insan hakları organları; onlara fayda sağlayanlar ise Güvenlik Konseyi'ndeki veto hakkı gibi kurumlar.

ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 18 Kasım 2026'da Guangdong eyaletinin Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde bir araya geliyor.
Xi tabloyu tersine çevirir
Shenzhen'de Trump, Pekin'in dışişleri bakanlığının ABD başkanı gelmeden yalnızca bir gün önce "ne makul ne de gerçekçi" diye nitelendirdiği üçlü bir nükleer silahlanma kontrolü anlaşması fikrini gündeme getirdi. Ancak zirvede Xi, durumu tersine çevirerek tüm nükleer silahların yasaklanmasını ve imha edilmesini istedi.
Sözleri uluslararası alanda övgü toplasa da, bunlar özgecil bir jest olmaktan çok, Trump'ın planına nazik bir ret anlamı taşıyordu. Çin'in nükleer silah envanteri (600'ün üzerinde olduğu tahmin edilen), ABD ve Rusya'nınkinden (5.000'in üzerinde olduğu tahmin edilen) çarpıcı biçimde daha küçüktür. Herhangi bir orantılı azaltma, Çin'i diğer iki ülkeden çok önce sıfıra yakın bir noktaya getirirdi. Hiçbir Çinli lider böyle bir taahhüde imza atmazdı. Mesaj açıktı: Çin, kendi envanterinin sekiz katına sahip güçlerle orantılı biçimde silahsızlanmayacaktı. Washington silahsızlanma istiyorsa, herkes birlikte sıfıra inmeli. Kimse bunu yapmayacağına göre, toptan silahsızlanmayı önermek Pekin'e hiçbir şey kaybettirmez ve onu ilkeli taraf olarak gösterir.
Washington ve Moskova'yı bağlayan hiçbir anlaşma sınırı kalmadığı ve Pekin de sınırlamayı kabul etmeye yanaşmadığı için, üç ülkenin de silah stokları artık hiçbir sınıra tabi değil.
Trump'ın nükleer gündemini ilerletemediği, zirvenin nihai bildirgesine de yansıdı. Hiçbir taahhüt veya antlaşma imzalanmadı. Bunun yerine, üç güç nükleer bir savaşın kazanılamayacağını yeniden teyit etti ve nükleer riskleri azaltmaya yönelik sürekli diyalog sözü verdi. Pekin, sıcak hatları ve bildirimleri kabul edebilir. Kabul etmeyeceği şey nükleer silahların azaltılmasıdır.
Dolayısıyla Çin'in en olası yolu, nükleer silah envanterini büyütmeye devam etmektir. Pentagon, 2030 yılına kadar 1.000'den fazla savaş başlığına sahip olacağını öngörüyor. Bu arada, her iki ülkenin nükleer envanterlerini sınırlayan ABD-Rusya anlaşmaları artık süresi dolmuş durumda. Dünya, iki nükleer gücün (ABD ve Sovyetler Birliği) küresel hegemonya için yarıştığı Soğuk Savaş dönemini geride bırakarak yeni bir üçlü güç mücadelesine doğru ilerledi.
Zirvenin savunucuları, üç nükleer gücün birbirleriyle konuşmasının dünyayı daha güvenli kıldığını ileri sürüyor. Bu, dar anlamda doğrudur. İletişim halinde olan liderlerin bir krizde birbirlerini yanlış değerlendirme olasılığı daha düşüktür. Ancak eleştirmenler, Shenzhen'in kazalara ilişkin riski azaltmış olabileceğini ama bunu üç tehlikeli yolla sistemik riski artırarak yaptığını uyarıyor.

ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Güney Çin'deki Guangdong Eyaleti'nin Şenzen kentinde bulunan Kylin Villa'da yenilecek öğle yemeğine yürürlerken müzisyenlerin performansına tepki veriyor,
Üç sistemik risk
Birincisi nükleerdir. Washington ve Moskova'yı bağlayan bir antlaşma sınırı kalmamışken ve Pekin de sınır kabul etmeye yanaşmazken, üç ülkenin de silah stokları artık sınırsız durumda. Denetimsiz ve gözetimsiz bir üçlü yarış, Soğuk Savaş'ın doğurduğu ikili yarıştan çok daha tehlikelidir ve "nükleer riskleri azaltmaya yönelik diyalog" nükleer yarışı durdurmak ya da yavaşlatmak için yeterli değildir.
İkincisi teknolojiktir. ABD ve Çin, çağın stratejik açıdan en dönüştürücü ve en öldürücü teknolojileri olan çipler ve yapay zekâ konusunda kalıcı bir istihbarat rekabetini açıkça kabullenmiş durumda. Nükleer silahların aksine, yapay zekâ silahlanma yarışının fiziksel bir biçimi yoktur, net bir denetim mekanizmasından yoksundur ve şimşek hızıyla gelişmektedir. Bu teknoloji, üzerinde herhangi bir kural uzlaşısı sağlanmadan önce de orduların içine hızla entegre edilmektedir.
Üçüncüsü ise kurallara dayalı küresel düzendir. Dünyanın en güçlü üç devleti kendi yetkililerini uluslararası adaletin dışında tuttuğunu ilan ettiğinde, bu fiilen dünyanın dört bir yanındaki diğer liderleri de uluslararası hukuka meydan okumaya teşvik eder ve uluslararası hukukun güce boyun eğdiği, güç hakkın yerine geçen bir zihniyetin doğmasına yol açar.
En güçlü üç devlet, yetkililerini uluslararası adaletin dışında tuttuğunu ilan ettiğinde, diğerleri de uluslararası hukuku çiğnemekten çekinmeyecektir.
Bu tablo karşısında, liderleri Shenzhen zirvesiyle aynı gün Berlin'de Ukrayna için Istekliler Koalisyonu olarak bir araya gelen Avrupa, kendi savunmasını hızlandıracak. [Translation failed: wupwriter]Tayvan, ABD'nin silah satışlarındaki her duraklamayı jeopolitik kumarında bir geriye gidiş olarak okuyacak.
Kylin Villa'dan çıkan fotoğraflar dostluk görüntüleri olarak hatırlanacak, ancak küresel gerçeklik çok daha çarpıcı. Çip yarışı giderek kızışıyor; Çin'in nükleer silah stokunu sınırlamayı reddetmesi bu süreci büyük ihtimalle hızlandıracak; ve üç liderin hepsi uluslararası kuralların kendilerine uygulanmaması gerektiği konusunda hemfikirdi. ABD-Çin-Rusya üçlü görüşmesi düny