Yaşam Kaynak: Euronews 22.11.2026 09:39

Koruma işe yarıyor, köpekbalığı azlığı endişe veriyor

200'den fazla uzmanın yaptığı bir araştırma, Madeira'nın deniz koruma alanlarının işe yaradığını gösterdi, ancak bazı türler hâlâ tehlikede.
Koruma işe yarıyor, köpekbalığı azlığı endişe veriyor

Madeira'nın suları, Kuzeydoğu Atlantik'te ekolojik bir kavşakta yer alıyor. Göç eden balinalar, deniz kuşları ve kaplumbağalar buradan geçiyor ve takımada soğuk su mercanlarına ve dünyanın en nadir foklarından birine ev sahipliği yapıyor. Buna rağmen Portekiz adalarının etrafındaki denizin geniş bölümleri hiç doğru düzgün incelenmedi.

Ekim ayı boyunca süren Madeira Okyanus Seferi, bu boşlukları doldurmayı hedefledi. Bulgular, Madeira'nın deniz koruma alanlarının nasıl yönetileceği ve genişletileceğine ilişkin kararlara temel oluşturacak. Bölge, 2030'a kadar deniz alanının yüzde 30'unu korumaya, bunun en az yüzde 10'unu da tamamen koruma altına almaya doğru ilerliyor.

MARE-Madeira araştırma merkezinin direktörü João Canning-Clode, "Biyolojik çeşitliliğin nasıl işlediğini ve çalıştığını anlamadan onu koruyamayız," dedi.

Denizde sağlık kontrolü: Madeira'nın okyanusunda 500 dalış

Madeira bölgesel hükümeti, seferi Oceano Azul Foundation, National Geographic Pristine Seas, bölgesel araştırma ajansı ARDITI ve Oceanário de Lisboa ile birlikte organize etti. Ekipler, tarihi yelkenli Santa Maria Manuela'dan ve Madeira, Porto Santo ile Desertas Adaları çevresindeki daha küçük teknelerden çalıştı.

Oceano Azul Foundation baş bilim insanı Emanuel Gonçalves, "Böyle bir keşif gezisinde, deniz ortamının sağlığına dair bir anlık görüntü almak istiyoruz," dedi.

Bilim insanları yaklaşık 500 dalış gerçekleştirdi. 300'den fazla yemli kamera indirdiler, deniz suyunu DNA izleri için filtrelediler, kıyı şeridini dronlarla haritalandırdılar ve mikroplastikler için örnekler topladılar.

Henüz kendi araştırma gemisine sahip olmayan MARE-Madeira ayrıca bir balıkçı teknesi kiraladı. Canning-Clode, "Balıkçılar, aslında avladıkları biyolojik çeşitliliğin bir kısmını ilk kez canlı görüntülerle görebildi," dedi. "Bilim camiası ise onların yaşamının ne kadar zor olduğunu bizzat görebiliyor."

Madeira'nın deniz koruma önlemlerinin işe yaradığına dair işaretler

İlk sonuçlar, Madeira'nın rezervlerinin fark yarattığını gösteriyor. Yerel bir lezzet olarak toplanan otçul deniz salyangozları olan limpetler, korunan alanların içinde daha büyük ve daha boldu. Bu, onları toplama sınırlarının işe yaradığını gösteriyor. En büyük orfozlar da yine bu alanlarda kaydedildi.

Gonçalves, "İyi haber şu ki, okyanusu tamamen koruduğumuzda okyanusun buna karşılık verdiğini bize gösteren bilimsel verilere sahibiz," dedi.

Akdeniz foku bunun bir başka örneği. Yüzyıllar boyunca avlanan tür, 1980'lerin sonuna gelindiğinde Madeira'dan neredeyse tamamen kaybolmuştu; o dönemde yalnızca altı ila sekiz bireyin kaldığı düşünülüyordu. Desertas Adaları, onu da korumak için 1990'da kısmen doğa rezervi ilan edildi. Gonçalves, türün bugün "umut ışığı" olduğunu söyledi. "Popülasyon sayıca artıyor. Ancak bu artış çok yavaş, çünkü üreme hızları çok düşük."

Sefer aynı zamanda Kuzeydoğu Atlantik'te bir Blainville gagalı balinasının ilk kez uyduyla işaretlenmesini sağladı. İlk takip verileri, hayvanın Desertas'ın güneyindeki, tamamen korunan bölgeye yakın suları tercih ettiğini gösteriyor.

Ancak bir bulgu olumsuz nedenle öne çıkıyor. Tüm sefer boyunca 10'dan az köpekbalığı kaydedildi. Organizatörler, bu azlığı endişe verici olarak niteliyor ve Atlantik'teki köpekbalıklarıyla ilgili daha geniş kaygılarla uyumlu olduğunu belirtiyor.

Derinlere inmek: Madeira'nın okyanusunu keşfetmenin zorlukları

Yüzölçümü açısından bakıldığında Madeira'nın büyük bölümü derin denizden oluşuyor. Oceano Azul Foundation yönetim kurulunda yer alan deniz bilimci Diva Amon, "Bu bir okyanus devleti, derin okyanus devleti," dedi. "Ve derin deniz, çalışılması son derece zor bir yer."

Azor Adaları'ndaki araştırmacılar tarafından geliştirilen ve bir balıkçı teknesinden aşağıya bırakılan sürüklenme kameraları 1.060 metre derinliğe ulaştı. Bu kameralar, birkaç yüz yıllık olabileceği düşünülen sünger alanlarını ve büyük siyah mercanları, ayrıca kaybolmuş olta misinalarını ve bir cam şişeyi ortaya çıkardı.

Yüzeye daha yakın bölgelerde ise habitat haritalama ekibinin en önemli keşfi, ekibin pembe su altı robotu nedeniyle Ariel'in Bahçesi olarak bilinen Porto Santo açıklarındaki yoğun siyah mercan bahçesiydi. MARE-Madeira ve Madeira Üniversitesi'nde araştırmacı olan João Monteiro, "Torpidomuz pembe, bu yüzden çoğunluk oyu ile Disney filmindeki küçük deniz kızından esinlenerek Ariel adı verildi," dedi.

En derin suları keşfetmek için 2027'de ikinci bir sefer düzenlenecek. Amon, bu seferin "Grand Canyon ya da Okavango Deltası kadar ikonik yerleri" ortaya çıkaracağını umuyor.

National Geographic Pristine Seas'in keşif gezileri sorumlusu Paul Rose için Madeira'nın konumu önemli. Rose, "İnsanlar okyanus korumasını düşündüğünde akıllarına Pasifik geliyor... Her şey biraz uzak görünüyor," dedi. "Ama Avrupa'da büyük, güzel, işleyen ve etkisi kanıtlanmış deniz koruma alanlarını görürlerse, bu onlara daha yakın gelir."

IUCN ve UNEP-WCMC'ye göre şu anda küresel okyanusun yüzde 10'dan biraz fazlası koruma alanları içinde yer alıyor; bu, 2030 hedefinin üçte birine ulaşılmış olduğu anlamına geliyor. Rose, "Gerçekten yüzde 30'unu korumamız gerekiyor, yoksa büyük bir sorunla karşı karşıya kalırız," dedi.