Shakhsanam KURBANOVA
Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan çalışmada araştırmacılar, 178'i fosil kayıtlarından, 301'i ise yaşayan türlerden olmak üzere toplam 479 primat türünü inceledi. Ekip, gelişmiş istatistiksel modelleme ve iklim simülasyonu teknikleriyle primatların 66 milyon yıllık evrim tarihini yeniden kurarak hangi iklim koşullarında ortaya çıktıklarını ve nasıl yayıldıklarını analiz etti. Çalışmanın baş yazarı Dr. Jorge Avaria Llautureo, "Primatların ılık tropikal ormanlarda evrimleştiği fikri on yıllardır sorgulanmadan kabul gördü; bulgularımız bu anlatıyı tamamen tersine çeviriyor. Primatlar yemyeşil ormanlardan değil, kuzey yarımkürenin soğuk ve mevsimsel ortamlarından çıktı" dedi.
Araştırmaya göre ilk primatlar, yazları sıcak fakat kışları dondurucu geçen bir iklimde yaşıyordu ve yaklaşık 56 milyon yıl önce ortaya çıkan Teilhardina cinsi gibi türler Kuzey Amerika'dan hızla Avrupa ve Asya'ya yayıldı. Veriler, yerel iklim koşulları ani biçimde değiştiğinde daha istikrarlı ama tamamen farklı bölgelere göç eden primatların ortalama 561 kilometre kat ettiğini, benzer ama dengesiz iklimlerde kalmayı tercih edenlerin ise sadece ortalama 137 kilometre hareket ettiğini gösterdi. Daha uzak mesafelere göç edebilen, hareket kabiliyeti yüksek bireyler hayatta kalıp üreyebildi ve bugünkü tüm primat türleri bu "gezgin" atalardan türedi; yerinde kalan ve uyum sağlayamayan soylar ise günümüze ulaşamadı.
“Hayatta kalma stratejisi kış uykusu.”
Araştırmacılara göre ilk primatlar, dondurucu kışlarda hayatta kalabilmek için bugün Madagaskar'daki cüce lemurların (dwarf lemur) sergilediğine benzer bir strateji kullanmış olabilir: kalp atış hızını ve metabolizmayı düşürerek toprak altına gömülüp aylarca kış uykusuna yatmak. Nitekim bazı cüce lemur türleri, halen yılın yedi ayına kadar bu şekilde yer altında uyuyarak donma riskinden korunuyor. Primatlar tropikal ormanlara ancak kökenlerinden milyonlarca yıl sonra, önce ılıman iklimlere, ardından kurak step benzeri bölgelere yayılarak ulaştı. Araştırmacılar, geçmişte iklim değişikliğine karşı hangi stratejilerin türleri hayatta tuttuğunu anlamanın, günümüz primat türlerinin güncel iklim krizine nasıl tepki verebileceğini öngörmek için de önemli ipuçları sunduğunu belirtiliyor.
