Shakhsanam KURBANOVA
Hyewon Son, Kyungeun Song ve Jinho Kim’in imzasını taşıyan makale, 10 Eylül 2026’da yayımlandı Çalışma, ABD’de ergenlikten yetişkinliğe geçişi izleyen Ulusal Ergenlik-Yetişkinlik Sağlık Boylamsal Araştırmasının (Add Health) verilerini kullanıyor. Örneklem, 1994–95 öğretim yılında 7–12. sınıfta olan öğrencilerden oluşuyor; katılımcılar 1996, 2001–02 ve 2008–09’da yeniden anketlindi.
Araştırmanın en güçlü tasarım kararı, aynı aileden kardeş çiftlerine odaklanması. Kardeşler aynı evde, benzer ekonomik ve kültürel koşullarda büyüdüğü için, aile geçmişinin (ebeveyn tutumları, gelir, mahalle, ortak genetik etkiler) sonuçları çarpıtma ihtimali büyük ölçüde azalıyor. Kardeş alt örneklemi ilk dalgada 3.703 kişiden oluşuyor; 3.105 kişiye sekizinci dalgaya kadar ulaşıldı ve eksik sonuç verisi bulunan dört kişi çıkarılınca analiz örneği 3.101 kişi oldu. İlk dalga kardeş örnekleminin yüzde 83,9’u son dalgada yanıt verdi.
Yalnızlık, ergenlerin son yedi günde yalnız hissetme, sevilmediğini düşünme ve başkalarını samimiyetsiz bulma sıklığı ile sevildiğini ve kabul gördüğünü hissetme düzeyini ölçen beş maddeden türetildi. Sonuç değişkeni ise “güvencesiz istihdam” endeksi: gelir, ücretli izin, çalışma saatleri, iş istikrarı, emeklilik ve sağlık güvencesi ile işte karar verme özgürlüğü gibi boyutları kapsayan 0-5 arası bir puan.
YALNIZLIK ARTTIKÇA GÜVENCESİZLİK ARTIYOR
Örneklemde genç yetişkinlerin ortalama güvencesizlik puanı 1,41 (standart sapma 0,92) idi. Yalnızlık ile güvencesiz istihdam arasındaki pozitif ilişki üç ayrı modelde de istatistiksel olarak anlamlı çıktı: tüm örneklemde katsayı 0,079, kardeş örnekleminde 0,097, aile etkisinin tamamen dışarıda bırakıldığı kardeş sabit etkili modelde ise 0,110.
Yazarlar, katsayının modeller arasında hafifçe büyümesinin aile karışıklığının yokluğunu kanıtlamadığını, ölçüm hatasının etkisiyle de açıklanabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte ilişkinin aile faktörleri sabitlendiğinde de kaybolmaması, bulgunun yalnızca ortak aile geçmişine indirgenemeyeceğini gösteriyor. Kendi basit hesabımıza göre, yalnızlık puanında bir standart sapmalık (0,82) fark, güvencesizlik endeksinde yaklaşık 0,09 puanlık, yani endeksin standart sapmasının kabaca onda biri kadar bir farka karşılık geliyor; etki büyüklüğü ılımlı, ancak istikrarlı.
ÜCRET DEĞİL, İSTİKRAR VE KONTROL
Çalışma güvencesizliği tek bir puan olarak bırakmayıp maddelere ayırdı. Kardeş sabit etkili analizde yalnızlık; ücretli izin eksikliği, çalışılan hafta sayısının azlığı, işverenin sunduğu emeklilik planının yokluğu ve işte karar verme özgürlüğünün sınırlılığı ile ilişkili çıktı. Buna karşılık göreli ücret, toplam çalışma saati, iş sayısı ve sağlık sigortası ile anlamlı bir ilişki bulunmadı. Yazarlara göre bu örüntü, yalnızlığın kazançtan çok iş istikrarı, yan haklar ve iş yerindeki kontrol boyutlarıyla bağlantılı olduğuna işaret ediyor.
KORUYUCU BİR BAĞLAM
Araştırmanın belki de politika açısından en dikkat çekici bulgusu, koruyucu bağlamlarla ilgili. Okula aidiyet duygusu yüksek olan ergenlerde yalnızlık ile güvencesiz istihdam arasındaki ilişki belirgin biçimde zayıflıyor (etkileşim katsayısı 0,055, p <0,05). Mahalleye aidiyet ise aynı tamponlama etkisini göstermedi. Yazarlar bunu, okulun öğretmenlerle destekleyici bağlar ve akran kabulüne bağlı olmayan bir yeterlilik duygusu sağlayabilmesiyle yorumluyor.
Yazarlar olası bir itirazı da kendileri ele alıyor: yalnızlık ile okula aidiyet arasındaki korelasyon −0,37 olduğundan, tampon etkisi ölçümlerin örtüşmesinden kaynaklanıyor olabilir mi? Cevapları üç noktada toplanıyor: etkileşim kardeş sabit etkili modelde de anlamlı kalıyor; yalnızlıkla zayıf ilişkili olan mahalle aidiyeti benzer bir etki göstermiyor ve örüntü kuramsal beklentiyle uyumlu.
DEPRESYON AÇIKLAMASI YETERLİ Mİ?
Yalnızlığın aslında ergenlik depresyonunun başka bir adı olup olmadığı sorusu için yazarlar, depresif belirtileri ölçen ayrı bir bileşik puanı modele ekledi. Bu ek, yalnızlık katsayısını yalnızca yaklaşık yüzde 10 azalttı (0,110’dan 0,099’a) ve yalnızlık istatistiksel olarak anlamlı kalmaya devam etti. Aynı araştırma grubunun ilgili bir önceki çalışması ise ergenlik depresyonunun da güvencesiz istihdamla ilişkili olduğunu, bu ilişkinin bir kısmının sonraki dönem depresif belirtiler (yaklaşık yüzde 23) ve eğitim düzeyi (yaklaşık yüzde 18,9) üzerinden aktığını bulmuştu.
YALNIZLIK KÜRESEL BİR GENÇLİK SORUNU
Bulgu, yalnızlığın gençler arasında yaygınlığına dair güncel verilerle birlikte okununca ağırlık kazanıyor. Washington Üniversitesi (St. Louis) liderliğindeki sekiz ülkeli bir çalışmada (Brezilya, Fransa, Hindistan, Endonezya, Nijerya, Filipinler, Türkiye ve ABD; toplam 7.997 yetişkin) yetişkinlerin yaklaşık yüzde 40’ı kendini yalnız hissettiğini bildirdi. 18–24 yaş grubunda bu oran yaklaşık her iki kişiden birine yükselirken, 55 yaş ve üzerinde yaklaşık yüzde 30 idi.
Benzer bir ilişki başka bir kohortta da görülmüştü: İngiltere ve Galler’de 1994–95’te doğan 2.232 kişilik E-Risk ikiz çalışmasında 12 yaşındaki yüksek yalnızlık, 18 yaşta düşük istihdam edilebilirlik ve genç yetişkinlikte daha düşük öznel sosyal statüyle ilişkiliydi.
SINIRLAR VE DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
• Nedensellik yok: Yazarlar sonuçları “aile içi ilişki” olarak yorumluyor; kardeşlere özgü ölçülmemiş etkenler sonuçları etkilemiş olabilir.
• Eski kohort: Katılımcılar yetişkinliğe 2008–09’da ulaştı; sosyal medya çağı, COVID-19 ve güncel emek piyasası dönüşümleri öncesine ait veri, bugünün ergenlerine aynen genellenemeyebilir.
• Eksik boyutlar: Endeks, literatürde sayılan yedi güvencesizlik boyutunun beşini kapsıyor; sendikal örgütlülük ve eğitim/istihdam edilebilirlik ölçülemedi.
• Ölçüm asimetrisi: Yetişkinlikte karşılaştırılabilir bir yalnızlık ölçümü yok; bu yüzden ergenlikteki ve yetişkinlikteki yalnızlığın ayrı katkıları ayrıştırılamıyor.
Yazarlar, okulda aidiyeti, destekleyici öğrenci-öğretmen ilişkilerini ve kapsayıcı iklimi güçlendiren programların, sosyal olarak yalnızlaşan gençlerin uzun vadeli sosyoekonomik kırılganlığını azaltıp azaltmadığının ayrıca test edilmesi gerektiğini vurguluyor.
