Brezilya, 4 Ekim Pazar günü (bugün) Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turuna gidiyor. Anketlere göre görevdeki sol lider Luiz Inácio Lula da Silva ile aşırı sağcı eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro'nun oğlu Senatör Flávio Bolsonaro başa baş yarışıyor. Kampanyanın mutfak masasına yansıyan yüzü ise picanha. Lula 2022'de seçilirse halkın yeniden bu eti alabileceğini vaat etmişti. NPR'ın aktardığına göre bugün fiyatlar farklı bir hikâye anlatıyor.
Picanha, Brezilya'da refahın göstergesi sayılıyor ve hafta sonu mangal geleneğinin başrolünde yer alıyor. Resmî verilere dayanan Newswav haberine göre fiyatı 2022'den bu yana yaklaşık yüzde 10 arttı ve kilosu 80 ile 110 real (yaklaşık 15-21 dolar) arasında. NPR'ın atıf yaptığı bir ankette Brezilyalıların yalnızca yüzde 10'u gelirinin geçen yıl yaşam maliyetinden hızlı arttığını söylüyor.
Rio'daki bir mangal catering şirketinin ortağı Marcella Pirozzi, artık picanhayı yalnızca varlıklı mahallelerde satmaya çalıştığını, et fiyatları yüzünden etkinlik siparişlerinin azaldığını anlatıyor. Rio'nun işçi sınıfı kesimindeki bir kasap, 37 yaşındaki Arthur Guedes, premium et stokunu azaltıp hamburger köftesi gibi daha ulaşılabilir ürünlere yöneldiğini söylüyor. Brasília'daki bir kasap ise yoksulların bu eti ancak adıyla bildiğini aktarıyor.
RAKİPLER VAADİ KOZ YAPIYOR
Flávio Bolsonaro, kampanyada kalabalığa ızgara et dağıtarak Lula'nın vaadiyle alay ediyor. Yanında etin hiç getirilmediğini ima eden bir espri yapıyor. Bolsonaro yanlısı milletvekili Nikolas Ferreira ise kasada bakiyesi yetmediği için "Promise" (söz) markalı eti geri bırakan bir alışverişçinin sosyal medya videosunu dolaştırdı. Bolsonaro, kamu harcamalarını ve vergileri kısarak büyümeyi hızlandıracağını söylüyor, ancak somut ekonomi önerileri az. Danışmanları Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei'nin politikalarını övüyor. Bu politikalar enflasyonu düşürdü ama yoksulluğu artırdı.
Lula cephesi farklı rakamlara işaret ediyor. Newswav'ın aktardığına göre gıda fiyatları 2022'den bu yana yılda ortalama yüzde 4 arttı. Jair Bolsonaro döneminin son üç yılında bu ortalama yüzde 11'di. Enflasyon Merkez Bankası'nın yüzde 3 artı eksi 1,5 puanlık hedef bandında kalıyor ve işsizlik tarihî düşüklükte.[1]
São Paulo Üniversitesi'nden iktisatçı Laura Carvalho bu çelişkiyi "vibecession" kavramıyla açıklıyor. Teknik olarak resesyon yok ama ekonomi pahalı hissediliyor. Carvalho'ya göre seçmen bugünkü fiyatları, Lula'nın ilk dönemindeki patlama yıllarıyla kıyaslıyor ve aradaki küresel şokları hesaba katmıyor. NPR bu şoklar arasında pandemiyi, Ukrayna savaşını, İran savaşını ve ABD'nin Brezilya'ya uyguladığı yüksek gümrük tarifelerini sayıyor. Lula göreve geldikten sonra kamu harcamalarındaki artış büyümeyi hızlandırmıştı, ancak büyüme şimdi yavaşlıyor.
BORÇ VE BAHİS KAYGISI
Seçmenin kaygısını besleyen bir başka etken hanehalkı borcu. Merkez Bankası verilerine göre haneler Haziran 2026 itibarıyla gelirlerinin yüzde 26,6'sını konut kredisi dışındaki borç ödemelerine ayırıyor. Yüksek faiz, kolay kredi ve spor bahislerindeki patlama bu tabloyu ağırlaştırıyor. Seçim yalnızca cumhurbaşkanlığını belirlemeyecek. Atlantic Council'a göre Senato'nun 81 sandalyesinden 54'ü yenileniyor ve Kongre'nin bileşimi büyük ölçüde 4 Ekim'de (bugün) belli olacak. Senato'da beklenen sağa kayış, Lula için özellikle zorlu olur. CNBC'ye göre sonuç Brezilya'nın ABD ve Çin ile ilişkilerini, ticareti ve kritik madenlere erişimi de etkileyebilir. Bolsonaro Washington ile hizalanmayı, Lula ise Brezilya'nın egemenliğini öne çıkarıyor. Lula ayrıca altı günlük çalışma haftasını kısaltmayı, düşük gelirliler için gelir vergisini azaltmayı ve polis reformunu vaat ediyor. Jair Bolsonaro ise darbe planı nedeniyle 27 yıl hapis cezası aldı.
