Shakhsanam KURBANOVA
Birleşmiş Milletler'e bağlı beş kurumun ortaklaşa hazırladığı yıllık "Dünyada Gıda Güvenliği ve Beslenmenin Durumu" (SOFI 2026) raporuna göre, 2025 yılında dünya genelinde açlıkla mücadele eden insan sayısı 645 milyona geriledi. Bu rakam, küresel nüfusun yüzde 7,8'ine denk geliyor ve art arda üçüncü yıl kaydedilen bir iyileşmeyi işaret ediyor. Ne var ki raporu hazırlayan uzmanlar, kazanımların bölgeler arasında eşit dağılmadığını ve İran krizi gibi jeopolitik şokların bu ilerlemeyi hızla tersine çevirebileceğini vurguluyor.
RAKAMLAR NE ANLATIYOR?
FAO, IFAD, UNICEF, Dünya Gıda Programı (WFP) ve Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından imzalanan rapora göre açlık oranı 2024'te yüzde 8,1, 2022'deki zirve noktasında ise yüzde 8,6 seviyesindeydi. Bu da 2022'den bu yana açlıkla mücadele eden insan sayısında 43 milyonluk, geçen yıla kıyasla ise yaklaşık 14 milyonluk bir azalışa işaret ediyor. Buna karşın 2025'te 2,1 milyar insan orta veya ciddi düzeyde gıda güvensizliği yaşamaya devam etti; bu da bir önceki yıla göre yaklaşık 86 milyon kişilik bir iyileşme anlamına geliyor.
İyileşmenin büyük bölümü Güney Amerika ve özellikle Güney Asya'da yoğunlaşırken, Afrika kıtası tabloda geride kalmaya devam ediyor. Kâr amacı gütmeyen Action Against Hunger'ın verilerine göre Afrika'da 309 milyon kişi, yani her 5 kişiden biri açlıkla boğuşuyor ve kıta nüfusunun yüzde 66,6'sı sağlıklı bir beslenmeyi ekonomik olarak karşılayamıyor.
FAO Genel DirektörüQu Dongyu, "Açlık kader değildir. Güçlü ekonomik politikalar, sosyal koruma ve daha verimli, kapsayıcı ve dayanıklı tarım-gıda sistemlerine sürdürülebilir yatırımlarla açlık eğrisini bükebiliriz."
SOFRA SADECE DOYURMAKLA KALMIYOR, PAHALILAŞIYOR
Bu yılki raporun alt başlığı, sağlıklı bir diyetin yüksek maliyetini anlamaya ve bu maliyetle mücadeleye ayrıldı. Rapora göre dünya nüfusunun neredeyse üçte biri sağlıklı bir diyeti ekonomik olarak karşılayamıyor. FAO Baş Ekonomisti Máximo Torero, meyve, sebze ve hayvansal gıdaların fiyatını depolama, işleme, taşıma ve perakende aşamalarında biriken maliyetlerin şişirdiğini; yetersiz altyapı, zayıf soğuk zincir sistemleri ve güvenilmez enerji arzının bu sorunu derinleştirdiğini belirtiyor.
Torero'nun asıl uyarısı ise ileriye dönük: İran'a yönelik hava saldırılarının sürdüğü ve Hürmüz Boğazı'nda gerilimin tırmandığı bu günlerde, enerji ve gübre fiyatlarındaki olası bir sıçramanın gıda enflasyonunu yeniden hızlandırabileceğini söylüyor. Torero'ya göre krizin etkisi üretim ve verimlilik üzerinden hissedilecek ve bu durum ileride açlığı yeniden artırabilecek; yapılan simülasyonlara göre 2030 yılında hâlâ 510-520 milyon kişi açlıkla mücadele ediyor olabilir.
YARDIM BÜTÇELERİ KÜÇÜLÜRKEN İHTİYAÇ BÜYÜYOR
Tabloyu daha da zorlaştıran bir başka veri, kalkınma yardımlarındaki sert düşüş. Action Against Hunger'ın açıklamasına göre, OECD Kalkınma Yardım Komitesi (DAC) üyesi ülkelerin resmi kalkınma yardımları 2025'te bir önceki yıla kıyasla yüzde 23,1 azaldı. Bu kesinti, örgütün 20 ülkede 50'den fazla projeyi kapatmak zorunda kalmasına yol açtı; Madagaskar'da beş alt üsten üçü ve 10 gezici klinik kapandı, bu da 5 binden fazla akut yetersiz beslenmeli çocuğun tedavisini doğrudan etkiledi. Burkina Faso'da ise 2025-2026 arasında sekiz üsten altısı kapatıldı.
Rapor, tüm bu tabloya rağmen kadınlar, küçük çocuklar ve kırsal topluluklar arasındaki eşitsizliklerin sürdüğünü ve beslenme kalitesinin dünya genelinde geride kaldığını da not ediyor. Buna karşın Afrika'da 2030 Gündemi'nin kabulünden bu yana ilk kez bir iyileşme sinyali alınmış olması, raporun öne çıkardığı nadir olumlu ayrıntılardan biri.
SOFI 2026'nın genel resmi, iyimserlikle ihtiyatı bir arada barındırıyor: Açlık üç yıldır geriliyor, ama bu kırılgan eğilim hem bölgesel eşitsizlikler hem de İran krizi gibi ani şoklar karşısında hızla tersine dönebilir. FAO yetkilileri, 2030 hedeflerine ulaşmak için mevcut ilerlemenin çok daha kararlı bir siyasi iradeyle desteklenmesi gerektiği konusunda ısrarcı.
