Dünya Kaynak: NY Times 18.11.2026 07:54

Kızamık ABD sağlığı için tarihî bir gerileme

ABD, bir zamanlar son derece bulaşıcı virüsü kontrol altına alarak küresel bir lider olarak görülüyordu. Şimdi binlerce kişiyi hasta eden büyük salgınlar olağan hâle gelebilir
Kızamık ABD sağlığı için tarihî bir gerileme

Aşılama oranları düştükçe ve bir zamanlar kökü kurumuş olan virüs olaları arttıkça kızamık Amerika Birleşik Devletleri’ne günrültülü bir şekilde geri döndü. Bu gerileme, virüsün bir yıldan uzun süre kesintisiz yayılması nedeniyle artık ülkeye kızamık eliminasyon statüsünü kaybettirdi.

Brown Üniversitesi Halk Sağlığı Okulu Pandemi Merkezi direktörü Jennifer Nuzzo, “Bu, itibarımız üzerinde devasa bir leke,” dedi. “Ölüm ve yüksek maliyet dönemine isteyerek geri dönülmesi herkesi tamamen tiksindirmeli.”

Pan Amerikan Sağlık Örgütü’nün salı günü yaptığı açıklama, büyük salgınların ülke genelindeki gelişmeleri düzenli olarak aksatabileceği ve binlerce çocuğu hasta edebileceği yeni bir dönemin kapısını aralıyor. Aynı zamanda, 2000 yılında eliminasyon statüsünü kazanarak dünyaya bu aşırı bulaşıcı virüsün kontrol altına alınabileceğini gösteren bir ülke için son derece utanç verici bir geri dönüş anlamına geliyor.

Eyalet sağlık yetkilileri, salgının Ocak 2025'te Teksas’taki bir Mennonit topluluğunda başlamasından bu yana 10'u ölüm olmak üzere 7.700'den fazla kızamık vakası bildirdi. Yüzlerce kişi hastaneye yatırıldı, bunların çoğu aşısız çocuklardı. Enfeksiyonlar, ölüm ve diğer ciddi sağlık sonuçları açısından daha yüksek risk altında olan hamile kadınlar ve yenidoğanlar arasında da arttı.

Pan Amerikan Sağlık Örgütü direktörü Dr. Jarbas Barbosa, kararı duyurduğu basın toplantısında şöyle konuştu: 

“Kızamık eliminasyon statüsünü kaybetmenin etkileri, bir halk sağlığı sıfatını kaybetmekten daha geniştir. Bu, virüsün uzun bir süre dolaştığı ve ailelerin ve toplulukların önlenebilir hastalık, hastaneye yatış ve ölüm riskiyle karşı karşıya kaldığı anlamına gelir.”

Örgüt salı günü ayrıca Bolivya ve Meksika’nın da kızamık eliminasyon statüsünü kaybettiğini duyurdu. Bu, Kuzey Amerika’nın bu aşırı bulaşıcı virüsle mücadelesi açısından bir başka gerileme oldu. Kanada ise statüsünü geçen yıl resmen kaybetmişti.

Baylor Tıp Fakültesi’nde aşı bilimci ve çocuk doktoru olan Dr. Peter Hotez, “Bunların hiçbirinin olması gerekmiyordu,” dedi. “Asıl trajik olan da bu.”

Halk sağlığı uzmanlarına göre, kızamığın Amerika Birleşik Devletleri’nde yeniden kök salmasına olanak tanıyan koşullar yıllardır birikiyordu. Covid-19 pandemisi sırasında düşmeye başlayan aşılama oranları düşmeye devam etti ve şu anda sürü bağışıklığı için gereken yüzde 95'in oldukça altında seyrediyor.

Kızamık salgınlarından en çok etkilenen içe kapanık dinî gruplar da dahil olmak üzere bazı topluluklarda aşılanan çocukların oranı daha da düşük.

Ancak uzmanlar, Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy Jr.’ın liderliğinde federal sağlık yetkililerinin salgınları başta kontrol altına almak için çok az şey yaptığını söyledi. Ayrıca Kennedy’yi, kızamık için kanıtlanmamış tedavileri öne çıkararak ve çocukluk çağı aşılarına duyulan güveni zedeleyerek zaman zaman aşılama oranlarını iyileştirme çabalarını doğrudan baltalamakla eleştirdiler.

Johns Hopkins Bloomberg Halk Sağlığı Okulu’nda 25 yılı aşkın süredir kızamığı inceleyen epidemiyolog Dr. William Moss, “Bunun mevcut yönetim döneminde olmasının tesadüf olduğunu düşünmüyorum,” dedi.

(Kaynak: CDC’nin 12 Kasım’a kadar doğruladığı vakalar. Blacki Migliozzi/The New York Times)

Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı sözcüsü Grace Davis Jamison yaptığı açıklamada, bakanlığın “bulaşmayı durdurmak, aşılama açıklarını kapatmak, salgın müdahalesini güçlendirmek ve Amerikalıları kızamıktan korumak” için çalışmaya devam edeceğini söyledi.

Jamison, Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’nin (CDC) bu yıl eliminasyon statüsünü yeniden kazanmak için ulusal bir strateji geliştirmek üzere bir toplantı düzenlediğini belirtti. (Kızamık eliminasyon statüsünü kaybetmenin resmî bir yaptırımı yok.) Jamison, kurumun eyaletlere salgınlara müdahale etmeleri için gönderdiği 100 milyon dolarlık kaynağa da dikkat çekti.

Ancak uzmanlara göre eliminasyon statüsünü yeniden kazanmak büyük bir iş olacak. Bunun için geniş çaplı bir halk eğitimi kampanyası, sahada bağışıklama çabalarına yatırım ve son yıllarda birçok eyaletin gevşettiği okul aşı zorunluluklarının güçlendirilmesi gerekebilir.

Konuştuğumuz sağlık uzmanlarını nasıl seçiyoruz. Times muhabirleri, bir yazıya yardımcı olmak için çoğu zaman haftalarca doktorlar, araştırmacılar ve diğer sağlık profesyonelleriyle görüşür. Alanlarının önde gelen isimlerini ararız, çıkar çatışmalarına dikkat ederiz ve çeşitli görüşler almaya çalışırız. Sürecimiz hakkında daha fazlası burada.

CDC’nin ve kaynakları kısıtlı eyalet halk sağlığı departmanlarının bu tür bir yatırım yapması durumunda bile, Alabama Üniversitesi Birmingham’da çocuk enfeksiyon hastalıkları uzmanı Dr. David Kimberlin’e göre durumu yeniden kontrol altına almak muhtemelen “uzun yıllar” alacak.

2000 ile 2025 arasında Amerika Birleşik Devletleri’nde kızamık vakaları görülse de çoğu yıl 200'den az vaka vardı ve bunların birçoğu uluslararası seyahatle bağlantılıydı. Virüs aşılanmamış bir topluluğu vurduğunda, salgınlar bir yıldan uzun sürmüyor ve böylece ülke statüsünü koruyabiliyordu.

Bu da ülkenin dört bir yanındaki birçok doktorun geçen yıla kadar hiç kızamık vakası görmemiş olduğu anlamına geliyordu. Geçen yıl ise hastanelere nefes almakta zorlanan ya da yaşamı tehdit eden beyin şişmesi yaşayan daha fazla çocuk gelmeye başladı.

2025'ten bu yana enfekte olanların çoğu küçük çocuklardı ve ölümlerin birkaçı aşı olamayacak kadar küçük bebeklerde yaşandı.

Pan Amerikan Sağlık Örgütü’nde bağışıklama çabalarına liderlik eden Dr. Daniel Salas, “Kızamıktan ölen çocukların ve genç yetişkinlerin sayısında artış göreceğiz,” dedi.

Duke Üniversitesi Tıp Fakültesi enfeksiyon hastalıkları profesörü Dr. Cameron Wolfe’a göre, uzun vadeli sağlık sonuçları da artık “geleceğimize işlenmiş” durumda. Kızamıktan iyileşmiş görünen hastalar bile aylar ya da yıllar sonra tamamen farklı bir enfeksiyona yakalanabilir, çünkü virüs bağışıklık sistemini zayıflatır ve onu diğer tehditlere karşı daha savunmasız bırakır.

Uzmanlar önümüzdeki on yıl içinde, kızamık enfeksiyonundan sonra ortaya çıkabilen, beynin belleğe erişme, hareketi kontrol etme ve nihayetinde nefes alma yetisini yavaş yavaş bozan yıkıcı bir nörolojik hastalık olan subakut sklerozan panensefalitin en az birkaç vakasını görmeyi de bekliyor. Bu hastalık neredeyse her zaman ölümcül.

Kızamığın yeniden yükselişinin Amerikan toplumu için çok daha geniş sonuçları olacak. Bu yıl şimdiden yüzlerce aşısız çocuk, yerel sağlık departmanları virüsün yayılmasını durdurmak için çabalarken haftalarca yüz yüze eğitimi kaçırdı.

Bir tahmine göre kızamık, 2025'ten bu yana ülkeye tıbbi bakım, kaybedilen verimlilik ve halk sağlığı kaynakları olarak yaklaşık 125 milyon dolara mal oldu.