Dünya 17.11.2026 02:02

Nazilerin yağmaladığı "öksüz" eserler sahibini arıyor

Paris'teki Musée d'Orsay, İkinci Dünya Savaşı sırasında Naziler tarafından yağmalandığından şüphelenilen ve gerçek sahipleri hâlâ bulunamayan eserleri depodan çıkarıp ziyaretçilerin önüne koydu. 'Bu Eserler Kime Ait?' adlı kalıcı galeri, uzmanlar eserlerin gerçek sahiplerini veya mirasçılarını arıyor.
Nazilerin yağmaladığı

Shakhsanam KURBANOVA

Bu eserler, savaşın ardından Almanya ve Avusturya'da bulunmuş, sahibi tespit edilemediği için 1950'lerin başında Fransız ulusal müzelerine emanet edilmişti. Eserler kamu koleksiyonuna ait değil; yalnızca koruma altında tutuluyor ve yağmalandıkları kanıtlanırsa yasal mirasçılarına iade edilebiliyor. Savaş sonrasında Fransa'ya dönen yaklaşık 60.000 eserin çoğu sahiplerine kavuştu; Orsay'da ise 225 eser hâlâ ek araştırma bekliyor

Müzenin mevcut MNR listesi Monet, Boudin, Cassatt, Degas, Pissarro ve Seurat gibi Empresyonist ve modern ustaların eserlerinden oluşuyor.

GALERİDE NELER VAR?

Mayıs 2026 başında açılan tek odalık galeri, kalıcı bir mekân; sergilenen eserler dönüşümlü olarak değişecek. İlk sergide Edgar Degas'nın 1879 tarihli 'Dinner at the Ball' tablosu yer alıyor. Eserin önceki sahibi, Fransa'da yaşayan Yahudi tüccar ve koleksiyoner Fernand Ochsé, eşiyle birlikte Auschwitz'te öldürüldü. Sergi, Renoir'ın 'Madame Alphonse Daudet' portresini ve Puvis de Chavannes, Thomas Couture, Alfred Stevens gibi sanatçıların eserlerini de kapsıyor.

Sergiyi alışılmadık kılan şey, yalnızca resimlerin ön yüzünün değil arka yüzlerinin de gösterilmesi. Tabloların arkasındaki damgalar ve etiketler, eserin Nazilerin eline geçtiği anı ya da sonradan kopmuş mülkiyet zincirlerini kanıtlayan izler olarak okunuyor; müze, her eseri çözülmeyi bekleyen bir 'soğuk dosya' (cold case) olarak ele alıyor ve ipucunun bu arka yüzlerde saklanmasını umuyor.

PARİS SANAT PİYASASI VE SORUMLULUK

Eleştirmenler galerinin bir geçişi temsil ettiğini düşünüyor: ArteFuse'a göre Fransız devleti bu eserleri onlarca yıl boyunca bürokratik sessizlik içinde elinde tuttu; sergi ise arşiv karanlığından kamuya açık şeffaflığa doğru önemli bir adım. Araştırmalar, savaş döneminde Paris sanat piyasasının rolünü de gün yüzüne çıkarıyor; yayımlanan bir izleme örneğinde bir eser Paris'te bir galeri üzerinden Nazilerin atadığı Karlsruhe devlet müzesi müdürü Kurt Martin'e satılmış.

Orsay'nin baş köken (provenans) araştırmacısı Ines Rotermund-Reynard, NPR'a konuşan isimlerden. Müzenin hedefi, bu dönemin bellegini aktarırken yeni bulguların bazı iadelere kapı aralamasını sağlamak.

“BİR HESAPLAŞMANIN PARÇASI”

Orsay, dünyanın en çok ziyaret edilen altıncı sanat müzesi olarak anılıyor; yani 'öksüz' eserler, her gün binlerce ziyaretçinin gözü önünde bir hesaplaşmanın parçası haline geliyor. Fransız müzelerindeki yaklaşık 2.000 muhtemel yağma eser düşünüldüğünde, Orsay'nin şeffaflık hamlesi diğer kurumlar için de bir model olabilir.

Bu haberin gücü, yalnızca sanat tarihine değil, soy bağları kopmuş ailelerin hafızasına ve adalet arayışına dokunmasında yatıyor. Kısa vadede beklenen gelişme, üç yıllık araştırma ekibinin bulgularının galeriye yansıması ve olası yeni iade kararları.