Shakhsanam KURBANOVA
ABD Başkanı Donald Trump, doğuştan vatandaşlık uygulamasını sınırlamayı amaçlayan iki yeni kararname imzaladı. Reuters'ın haberine göre kararnameler, doğuştan vatandaşlığa uygun olmayan kişilerin tanımını genişletiyor ve "doğum turizmini" yasaklıyor. Aynı gün, binlerce kilometre uzakta İran Meclisi, ABD ve İsrail bağlantılı gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini savaş tazminatı ödenene kadar yasaklamayı öngören bir planı görüşmeye başladı.
YÜKSEK MAHKEME'NİN REDDİNDEN BEŞ HAFTA SONRA YENİ ADIM
Kararnameler, Trump v. Barbara davasında ABD Yüksek Mahkemesi'nin 30 Haziran 2026'da 6-3 oy çokluğuyla verdiği karardan yaklaşık beş hafta sonra geldi. Mahkeme, o kararda 14. Anayasa Değişikliği'nin vatandaşlık maddesinin, ABD topraklarında doğan çocuklara doğumla otomatik vatandaşlık hakkı tanıdığını teyit etmişti.
Trump, Oval Ofis'te düzenlenen imza töreninde mahkeme kararını "çok talihsiz" olarak nitelendirdi ve yeni kararnameleri bu karara karşı "düzenlemeler" olarak tanımladı. CBS News'in aktardığına göre kararnamelerden biri, halihazırda vatandaşlık dışı bırakılan yabancı diplomat çocuklarının kapsamını genişletebilecek nitelikte.
KARARNAMELERİN İÇERİĞİ: SAYILARLA YENİ DÜZENLEME
● İmzalanan kararname sayısı: 2 — biri doğuştan vatandaşlığa uygun olmayan kişi tanımını genişletiyor, diğeri "doğum turizmini" yasaklıyor.
● Yüksek Mahkeme kararı: 30 Haziran 2026, 6-3 oy çokluğuyla, Trump'ın önceki kararnamesini iptal etti.
● Mevcut düzenleme: 2020'de, Trump'ın ilk döneminde yürürlüğe giren federal bir düzenleme, turist ve iş vizelerinin yenidoğana ABD vatandaşlığı kazandırmak amacıyla kullanılmasını yasaklıyor; ancak doğum turizmini doğrudan yasaklayan bir kanun bulunmuyor.
Fox News'e göre Trump, "Doğum turizmi çevresinde iş kuruyorlar; bu, işleyişin öngörüldüğü şekli değil, bir utanç" diyerek yeni kararnamelerle "çok büyük operasyonlara" karşı sert önlemler alınacağını duyurdu.
HUKUKİ İTİRAZLAR ŞİMDİDEN BAŞLADI
Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU), kararnamelerin mahkemede "başarısızlığa mahkum" olduğunu duyurdu. Eski Biden yönetimi yetkilisi ve halen UnidosUS bünyesinde görev yapan Deborah Fleischaker, Yüksek Mahkeme'nin sadece beş hafta önce doğuştan vatandaşlığın anayasal bir güvence olduğunu ve 150 yılı aşkın süredir korunduğunu teyit ettiğini, yeni kararnamelerin bu kararı dolanma girişiminden ibaret olduğunu ifade etti.
Hukuk uzmanları, başkanın ABD'ye giriş konusunda belirli yetkileri bulunsa da, bir çocuk ABD topraklarında dünyaya geldikten sonra o çocuğun vatandaşlığını reddetme yetkisine sahip olmadığını vurguluyor.
İRAN'DAN HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA SERT ADIM
Aynı gün Washington'dan binlerce kilometre uzakta, İran Meclisi'nde farklı bir kritik gelişme yaşandı. NPR'ın İran devlet medyasına dayandırdığı habere göre İran parlamentosu, Tahran'a savaş hasarının tazmin edilmesine kadar ABD, İsrail ve diğer "düşman ülkelerle" bağlantılı gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini yasaklayan bir planı görüşüyor.
Plan, İran ile boğazın karşı kıyısındaki ABD müttefiki Umman arasında üzerinde çalışılan bir anlaşmanın parçası olarak gündeme geldi. Bloomberg'in haberine göre anlaşma, boğazın yeniden açılması ve 28 Şubat'ta ABD ile İsrail'in İran'a saldırmasından bu yana kısıtlanan enerji akışının normalleşmesi beklentileri açısından kilit önemde görülüyor.
SAYILARLA HÜRMÜZ PLANI
● Önerilen geçiş ücreti: Boğazdan geçen ticari gemilere kargo değerinin yüzde 7'sine kadar ücret uygulanması öngörülüyor.
● Ceza oranı: İran'ın koşullarını ihlal eden gemilere kargo değerinin yüzde 20'si oranında para cezası kesilmesi planlanıyor.
● Savaşın başlangıcı: ABD ve İsrail'in İran'a saldırısı 28 Şubat 2026'da başladı; bu tarihten bu yana boğaz İran'ın kontrolünde bulunuyor.
● Güzergah düzenlemesi: İran, gemilerin İran kıyısına yakın kuzey koridorundan girip Umman kıyısına yakın güney koridorundan çıkmasını öngören bir düzenleme üzerinde çalışıyor.
ABD yönetimi, İran'ın planını reddetti. Trump, ABD'nin İran üzerindeki deniz ablukası sayesinde boğazı hâlihazırda kontrol altında tuttuğunu savundu; buna karşın İran ile Umman arasındaki müzakerelerin "iyi gittiğini" söyledi.
Eski Dışişleri Bakanlığı yetkilisi ve Atlantic Council kıdemli üyesi Thomas Warrick, Fars ajansının aktardığı İsrail bağlantılı kargolara yönelik yasak önerisinin de gündemde olduğunu hatırlatarak, bu maddenin "Washington'da kesinlikle iyi karşılanmayacağını" belirtti.
BÖLGEDE GENİŞLEYEN GERİLİM
Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklık, bölgedeki daha geniş bir istikrarsızlık tablosunun yalnızca bir parçası. NPR'a göre Yemen'deki Husiler, Suudi Arabistan'ın Sana havalimanına düzenlediği saldırılara misilleme olarak Temmuz sonundan bu yana Kızıldeniz'de Suudi petrol gemilerine yönelik bir abluka ilan etti ve son haftalarda birçok Suudi petrol gemisine saldırdı.
Hürmüz konusunda varılacak bir uzlaşının, küresel ekonomi üzerindeki artan enerji maliyeti baskısını hafifletebileceği ve İran'ın nükleer programı gibi diğer konularda görüşmelerin önünü açabileceği değerlendiriliyor. Ancak kalıcı bir barış anlaşmasının önünde bölgeye yayılan çatışmayla birlikte başka engellerin de ortaya çıktığı belirtiliyor.
