Shakhsanam KURBANOVA
Gana Dışişleri Bakanı Samuel Okudzeto Ablakwa, Rusya'nın 2.000 megavatlık bir nükleer santralin geliştirilmesinde Gana ile birlikte çalışmayı kabul ettiğini açıkladı. Duyuru, Moskova'daki üçüncü Rusya, Afrika Zirvesi'ndeki görüşmelerin ardından, Ablakwa, projenin enerji güvenliğini ve sanayileşmeyi güçlendirmeyi hedeflediğini belirtti.
Açıklama, Rus devlet nükleer şirketi Rosatom'un bir gün önce dört Afrika ülkesiyle büyük nükleer projeler üzerinde görüştüğünü söylemesinin hemen ardından geldi. Bir haber özetine göre bu ülkeler Uganda, Gana, Etiyopya ve Mısır.
ZİRVENİN KENARINDAN ÇIKAN ALTI TAAHHÜT
Ablakwa'ya göre nükleer santral, Cumhurbaşkanı John Dramani Mahama'nın Vladimir Putin ile yaptığı görüşmeden çıkan altı taahhütten yalnızca biri. Erişebildiğim kaynaklarda öne çıkan başlıklar şunlar:
Nükleer: 2.000 MW'lık santral için iş birliği. Savunma: Gana ordusunun varlıklarını kapsayan yeni bir savunma anlaşması. Ukrayna savaşı: Ablakwa'nın aktardığına göre Putin, Ganalıların Rusya'nın savaşına düzensiz devşirme veya gönüllü katılım yoluyla katılmasını yasakladı. Mahama'nın görüşmede Ganalıların savaşa devşirilmesine ilişkin endişesini dile getirdiği de bildirildi. Tarım ve eğitim: Gana tarım sektörüne destek ve Rusya'daki Ganalı öğrenciler için artırılmış burs. Altıncı başlık, incelediğim kaynaklarda net biçimde yer almıyor. Savunma anlaşmasının içeriği de kamuoyuna ayrıntılı açıklanmış değil.
GANA'NIN NÜKLEER YOLCULUĞU UZUN, YAVAŞ, ÇOK OYUNCULU
Gana'nın nükleer geçmişi 1964'e uzanıyor: Sovyetler Birliği ülkeye, yalnızca bilimsel amaçlı 2 MW'lık bir araştırma reaktörü verdi. Bugün konuşulan 2.000 MW'lık santral, o ilk reaktörün yaklaşık bin katı kapasite anlamına geliyor (2.000 ÷ 2).
Ülke 2022'de nükleer enerjinin enerji karmasına dahil edilmesini resmen onayladı; Nuclear Power Ghana (NPG) sahibi-işletmeci, Nükleer Düzenleme Kurumu ise düzenleyici olarak belirlendi. [5] Hükümetin hedefi uzun süre 2034'e kadar şebekeye 1 gigavat nükleer güç eklemekti. [6] Satıcı seçimi sürecinde başlangıçta 16 başvuru geldi; NPG yetkilisi 2024'te ABD ve Çin'in satıcı olarak seçildiğini, ancak sözleşme imzalanmadığını söylemişti. Çinli bir şirketle çerçeve anlaşma da imzalanmıştı.
Takvim defalarca kaydı. İlk planda 2030'da işletmeye almak hedefleniyordu; sonraki yetkili açıklamalarında inşaat başlangıcı için önce 2028, ardından 2027 tarihi anıldı. Tercih edilen saha Batı Bölgesi'ndeki Nsuban, yedek saha ise Orta Bölge'deki Obotan idi.
ABD VE ÇİN İLE DAHA ÖNCE ATILAN ADIMLARIN YANINA EKLENİYOR
Duyuru, Moskova'nın Afrika'da enerji üzerinden etki alanı genişletme çabasının yeni halkası. Rusya–Afrika Zirvesi 2019'da başladı ve Moskova'nın kıtadaki ekonomik bağlarını enerji işbirliğiyle derinleştirme girişiminin parçası olarak görülüyor. Gana açısından ise mesele yalnızca elektrik değil: ülke, sanayileşme için güvenilir baz yük enerjisi arayışını birden fazla tedarikçi ülkeyle yürütüyor ve Rusya ile varılan bu adım, ABD ve Çin ile daha önce atılan adımların yanına ekleniyor.
Önümüzdeki dönemde izlenecek göstergeler: resmi bir hükümetlerarası anlaşmanın imzalanması, finansman modelinin ortaya çıkması ve saha seçiminin kesinleşmesi.
