Shakhsanam KURBANOVA
Birleşmiş Milletler’in İran'a ilişkin Bağımsız Uluslararası Olgu Tespit Misyonun açıkladığı raporda, şubat ayında bir okul ve bir spor tesisine yönelik iki askeri saldırının arkasında Amerika Birleşik Devletleri'nin bulunduğuna dair "makul gerekçeler" tespit ettiğini ve bu saldırıların uluslararası hukuk kapsamında savaş suçu oluşturduğunu duyurdu. Bangladeşli hukukçu Sara Hossain başkanlığındaki ve 2022'de BM İnsan Hakları Konseyi tarafından kurulan bağımsız uzmanlardan oluşan misyonun raporu, Cenevre'deki Konsey'e sunulmak üzere hazırlandı.
Raporun odaklandığı ilk olay, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik hava saldırılarını başlattığı 28 Şubat günü güney İran'ın Minab kentindeki Şecere-i Tayyibe İlkokulu'na düzenlenen saldırı. İran makamlarına göre saldırıda aralarında yaklaşık 120 öğrencinin de bulunduğu 150'den fazla kişi hayatını kaybetti. BM uzmanları, okulun "açıkça tanımlanabilir bir sivil obje" olduğunu ve askeri amaçla kullanıldığına dair hiçbir kanıt bulunmadığını belirledi.
Rapora göre ABD, okulun bitişiğinde bulunan bir İslam Devrim Muhafızları Ordusu (İDMO) deniz tesisiyle ilgili hedefleme veri tabanlarını güncellemedeki ve binanın askeri bir hedef olduğunu teyit etmedeki başarısızlığı, sıradan bir ihmalin ötesine geçti. Misyon, ABD'nin saldırıyı üst düzey bir İran askeri komutanının binada bulunduğuna işaret eden istihbarata dayandırdığını, ancak saldırıyı başlatmadan önce bu bilgiyi yeterince doğrulamadığını tespit etti.
TUNGSTEN PELETLİ FÜZELERLE 22 SİVİL ÖLÜMÜ
Misyonun incelediği ikinci saldırı, aynı gün Lamerd kentinde bir spor kompleksi ve çevresindeki yerleşim bölgesine yönelik hava saldırısı. Rapora göre bu saldırıda hassas güdümlü füzeler tungsten pelet bulutları yaydı ve 22 sivil erkek ve kadın hayatını kaybetti. Misyon, saldırıya uğrayan spor merkezinin de bitişiğindeki bir İDMO tesisinden "görünür biçimde ayrı" olduğu sonucuna vardı; saldırı yakındaki konut binalarına ve bir okula da zarar verdi.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) mart ayında yaptığı açıklamada, ABD güçlerinin o gün Lamerd kentine herhangi bir saldırı düzenlemediğini savunmuştu.
WASHİNGTON'IN SAVUNMASI VE SÜREGELEN İÇ SORUŞTURMA
Haziran ayında Başkan Donald Trump, konuya ilişkin bir soruşturmaya atıfla İran'daki bir kız okulunun "kimse tarafından" kasıtlı olarak hedef alınmadığını söylemişti. Ancak Reuters'ın daha önceki haberine göre ABD ordusunun yürüttüğü ilk iç soruşturma, ABD güçlerinin güney İran'daki Minab’da ölümcül saldırıdan büyük olasılıkla sorumlu olduğunu ortaya koymuştu. Pentagon soruşturmayı daha üst bir düzeye taşımış olsa da bugüne kadar herhangi bir ön bulgu yayımlamadı.
BM raporunun açıklanmasının ardından Pentagon, "dışarıdan bir kuruluş tarafından yürütülen" bu rapora yorum yapmayı reddederek "Soruşturmamız devam ediyor, şu an açıklayacak bir şeyimiz yok" açıklamasını yaptı. Beyaz Saray Sözcüsü Anna Kelly ise BM İnsan Hakları Konseyi'nin "insan hakları adına hiçbir şey başaramadığını" öne sürdü.
İNSANLIĞA KARŞI SUÇ
Olgu Tespit Misyonu'nun raporu tek taraflı değil. Belgeye göre İran makamları da, ABD-İsrail saldırılarından haftalar önce aralık ayı sonunda başlayan ve ülke genelinde yayılan hükümet karşıtı protestoları bastırma sürecinde insanlığa karşı suç işledi. Misyon, İran'ın protestoculara yönelik ölümcül müdahalesini de ayrıntılı biçimde inceledi ve bu müdahalenin uluslararası hukuk kapsamında sistematik ihlaller teşkil ettiğini değerlendirdi. İran makamları ise sistematik hak ihlali iddialarını tutarlı biçimde reddediyor.
2022'de kurulan Bağımsız Uluslararası Olgu Tespit Misyonu, daha önce Şubat 2024'te yayımladığı bir raporda İran makamlarının ciddi insan hakları ihlalleri işlediğine ve bu ihlallerin büyük bölümünün insanlığa karşı suç kapsamına girdiğine dair "makul gerekçeler" bulunduğu sonucuna varmıştı. Yeni rapor, misyonun uzmanları tarafından 47 üye ülkeden oluşan BM İnsan Hakları Konseyi'ne sunulmak üzere hazırlandı.
İran ve ABD'nin Cenevre'deki daimî misyonları, Reuters’in yorum taleplerine derhal yanıt vermedi. ABD yetkilileri daha önce askeri operasyonların silahlı çatışma hukukuna uygun biçimde yürütüldüğünü savunmuştu.
