Shakhsanam KURBANOVA
ABD Başkanı Donald Trump, Başkan Yardımcısı JD Vance ve Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile kapalı kapılar ardında görüştü. Ardından basın odasına sürpriz bir ziyaret yaparak İran'ın askerî açıdan "fiilen bittiğini" söyledi. Katar Başbakanı, görüşmede bölgedeki durumun ve ABD-İran görüşmelerini ilerletmenin yollarının ele alındığını duyurdu. Arab News'e göre Trump ayrıca anlaşmaya doğru "olumlu bir ivme" olduğunu söyledi ve mevcut durumu "statüko" olarak niteledi.
Ancak bu "bitiş" açıklaması bir geri çekilme değil. Daily Jagran'a göre statüko, yaptırımların ve Hürmüz'deki deniz ablukasının sürmesi anlamına geliyor. Saudi Gazette, Trump'ın gerekirse saldırılara yeniden başlamaya hazır olduğunu da vurguladığını aktarıyor; aynı habere göre statüko, İran limanlarına yönelik deniz ablukasına ek olarak Hazar Denizi üzerinden de ticareti kesmeyi hedefleyen yeni "Task Force Iron Gate" girişimini içeriyor. Trump, Katar, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Kuveyt'in bu düzenin sürmesini tercih ettiğini öne sürdü. Bu iddia, Trump'ın kendi beyanıdır; ilgili ülkelerce ayrıca doğrulanmış değil.
AP'nin aktardığına göre Trump savaş boyunca defalarca saldırıları artırmanın eşiğinde olduğunu söyleyip geri adım attı. Haberin yazıldığı gün Beyaz Saray yorum yapmadı. Daily Jagran, açıklamanın Dışişleri Bakanı'nın daha önce görüşmelerde ilerleme olmadığını söylemesinin ardından geldiğini not ediyor.
ŞARTLAR VE TEKLİFLER
İran, savaşı bitirmek için yedi şart öne sürüyor. Al Jazeera'ya göre bunlar arasında ABD yaptırımlarının kaldırılması, dondurulan İran fonlarının serbest bırakılması, Umman'la belirlenen yeni bir Hürmüz ticaret rotasının tanınması ve Lübnan'a yönelik İsrail saldırıları dahil tüm cephelerde savaşın bitirilmesi yer alıyor. AP'ye göre Tahran, nükleer görüşmelere başlamadan önce ABD ablukasının kaldırılmasını, yaptırımların sona ermesini, varlıkların çözülmesini, savaş tazminatını ve bölge genelinde çatışmaların bitirilmesini şart koşuyor.
Katar Başbakanı'nın, Trump'a İran'dan gelen iki günlük bir çerçeve önerisi sunduğu bildirildi. Times of Israel'in aktardığına göre Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Erem News, ABD'nin Hürmüz'ü açmak için ablukanın kısmen kaldırılmasıyla başlayacak aşamalı bir plan önerdiğini yazdı; bu haber diplomatik kaynaklara dayanıyor ve ABD ya da İran tarafından doğrulanmadı. Aynı yayında İran Cumhurbaşkanı'nın, dini liderin "ne savaş ne barış" durumunu bitirmelerini istediğini söylediği aktarılıyor.
Öte yandan iç dinamikler görüşmeleri zorlaştırıyor. Time News'in aktardığına göre İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, diplomasi çabalarının ABD seçim sonuçlarının yarattığı "şok" sonrası durakladığını söyledi; Katar ise görüşmelerin çöktüğü yönündeki haberleri yalanladı. Bu, sınırlı güvenilirliğe sahip bir derleme kaynak olduğundan tek başına dayanak olarak ele alınmamalı. G7 bakanları ise Paris'te Dışişleri Bakanı Marco Rubio'ya İran ve Ukrayna konusunda baskı yaptı.
BOĞAZ KAPALI, ABLUKA SÜRÜYOR
Hürmüz Boğazı'nı izleyen Straits adlı otomatik takip hizmetinin 8 Kasım bülteni, boğazı "kapalı" olarak gösteriyor ve 1 Kasım'da yalnızca bir geçiş kaydedildiğini bildiriyor. Aynı bültene göre bir ABD askerî uçağı, ablukayı delmeye çalışan ticari bir kargo gemisini Umman Körfezi'nde ateş açarak devre dışı bıraktı. İran donanması da iki petrol tankerinin mayına çarpıp yandığını söyledi, ancak bunu doğrulayan bir deniz otoritesi yok. Straits'in 6 Kasım bülteni ise Reuters'a atıfla tankerlerin vurulduğunu ve Katar açıklarında bir tankerin mermilerle isabet aldığını aktarıyor. 5 Kasım bülteni, ABD'nin boğazdaki İran hedeflerine saldırılarının ilk kez 3 Kasım'da bildirildiğini, İran Devrim Muhafızlarının ise dört tankerin mayınla yok edildiğini iddia ettiğini yazıyor.
Çatışmanın yayılma etkisi de sürüyor. Reuters'a göre 9 Kasım'da bir Suudi yetkili, Husilerin saldırısının ardından Aramco'nun Riyad ofisini inceledi. 10 Things bülteni de bir Irak gaz sahasında drone saldırısı sonrası üretimin durduğunu yazıyor.
PETROL DÜŞTÜ, RİSK PRİMİ SÜRÜYOR
Boğazın önemi rakamlarla net: Al Jazeera'ya göre savaştan önce boğazdan günde 100'den fazla gemi geçiyor, yaklaşık 20 milyon varil petrol taşınıyordu. EIA verilerine atıfla yapılan bir derlemeye göre boğaz üzerinden petrol sevkiyatı 2026'nın ilk çeyreğinde günde 14,6 milyon varile gerileyerek bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 28,4 düştü.
Tickmill'e göre petrolün 100 doların altına inmesi akut bir stagflasyon vergisini hafifletiyor, ancak İran'a yönelik diplomatik müzakerelerdeki herhangi bir tırmanma enerji kaynaklı enflasyon beklentilerini hızla geri getirebilir. Haftalık piyasa raporu, Brent'in %9'luk bir düşüş de dahil olmak üzere 100 doların altına indiğini ve bunda Başkan Yardımcısı Vance'in Orta Doğu'daki çatışma konusunda seçmen rahatsızlığına dair yorumlarının etkili olduğunu yazıyor.
SAVAŞ SEÇİMDE DE BELİRLEYİCİYDİ
CBS çıkış anketine göre ABD'de seçmenlerin çoğu İran'a askerî harekâtın yanlış olduğunu söyledi. Trump'ın onay oranı Reuters/Ipsos ölçümünde %32 civarında. Meet the Press yayınında Vance'in savaşı bitirmek için müzakere yürütmekle görevlendirildiği ve seçim yenilgisinden kendini ayırıp ayıramayacağı soruldu.
Kongre'de de savaş bir gerilim kaynağı. AP'ye göre Cumhuriyetçi Thomas Massie, Savunma Bakanı Pete Hegseth'i büyük ölçüde savaşı yürütme biçimi nedeniyle görevden almak için oylama zorlayacağını açıkladı. Ekim sonunda yayımlanan bir analize göre Senato Demokratları savaş sürerken savunma harcaması artışına destek vermeyeceklerini belirtiyor.
