Psychology and Aging dergisinde yayımlanan ve İngiltere'de yaklaşık 2 bin 900 büyükanne ve büyükbabayı beş yıl boyunca takip eden araştırmaya göre, torun bakımına aktif olarak katılan büyükanneler hem hafıza testlerinde hem de sözel akıcılık ölçümlerinde daha yüksek puanlar aldı. Bunun yanında, bu grupta bilişsel gerileme daha yavaş seyretti.
Araştırmada torun bakan büyükbabaların da bakmayan akranlarına göre başlangıçta daha iyi bilişsel performans sergilediği görüldü. Ancak zaman içinde büyükbabaların zihinsel performansındaki düşüş hızının, hiç torun bakmayanlarla aynı olduğu tespit edildi.
Cinsiyet farkı neden ortaya çıktı?
Araştırmacılar bu farkın arkasında geleneksel toplumsal cinsiyet rollerinin olabileceğini düşünüyor. Çalışmaya göre büyükanneler torun bakımında daha 'aktif ve merkezi' bir rol üstleniyor. Gün planlama, yemek hazırlama, ödev takibi ve etkinlik düzenleme gibi zihinsel olarak daha talepkar görevler çoğunlukla büyükannelere düşüyor.
Büyükbabalar ise genellikle eşleriyle birlikte bakım sağlıyor ve araştırmacıların 'çevresel ve destekleyici rol' olarak tanımladığı bir konumda yer alıyor.
Bir diğer olasılık da motivasyonla ilgili. Araştırmacılara göre büyükanneler torun bakımına daha çok isteyerek katılırken, büyükbabalar kendilerini daha fazla 'yükümlü' hissedebiliyor.
Keyif alınarak yapılan faaliyetlerin beyni daha fazla uyardığı, yapılması gereken işler listesinden tamamlanan görevlerin ise aynı etkiyi yaratmadığı vurgulanıyor.
Çalışmada büyükannelerin tüm bakım faaliyetlerini büyükbabalara kıyasla daha sık yaptığı, en büyük farkın ise yemek hazırlama sürecinde görüldüğü belirtildi.
Süre değil, içerik belirleyici
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri de bakım süresinin tek başına belirleyici olmaması. Haftada bir gün torun bakan bir büyükanne ile haftada birkaç gün bakan bir büyükanne arasında bilişsel performans açısından anlamlı bir fark bulunmadı.
Bu sonuç, önceki bazı çalışmalarla çelişiyor. Ancak araştırmacılar önceki çalışmalarda hiç torun bakmayanlarla bakanların aynı grupta değerlendirilmesinin yanıltıcı olabileceğine dikkat çekiyor.
Sadece aktif bakım verenler incelendiğinde, 'ne kadar sık' sorusunun etkisini yitirdiği görülüyor.
Asıl farkı yaratanın, torunlarla geçirilen zamanın 'nasıl' değerlendirildiği ifade ediliyor.
Örneğin çocuklar kendi başına oynarken gözetmenlik yapmak ile karmaşık okul ödevlerine yardımcı olmak ya da bir müze gezisi planlamak arasında zihinsel yük açısından ciddi fark bulunuyor.
