Dünya Kaynak: Al Majalla 20.11.2026 13:00

Terörle savaştan ağ temelli güvenliğe

11 Eylül'ün 25. yıldönümünde askeri gücün küresel güvenliğin ana unsuru olmaktan nasıl çıkıp daha geniş bir güvenlik ekosisteminin birçok bileşeninden biri haline geldiği daha iyi anlaşıldı
Terörle savaştan ağ temelli güvenliğe

Lina KHATIB

2001'deki 11 Eylül saldırıları, belirli bir düşmanı, yani sınır ötesi terörizmi tespit edip yenmeye odaklanan bir güvenlik paradigmasının kapısını açtı. Yirmi beş yıl sonra güvenlik, birbirine bağlı sistemleri çok sayıda ve iç içe geçmiş kesinti biçimine karşı korumak olarak daha iyi anlaşılıyor.

11 Eylül, sınır ötesi terörizmi başlıca örgütleyici tehdit haline getirerek uluslararası güvenliği dönüştürdü. Bunun sonucunda ortaya çıkan “teröre karşı savaş”, nispeten basit bir stratejik mantığa dayanıyordu: Düşman örgütleri belirlemek, ağlarını bozmak, onları topraktan yoksun bırakmak ve onları yenmek için askeri, istihbari ve kolluk araçlarını kullanmak. Bu paradigma, Afganistan ve Irak’tan Orta Doğu ve Afrika’daki terörle mücadele ortaklıklarına kadar yirmi yıl boyunca ABD dış politikasını ve Batı’nın güvenlik anlayışının büyük bölümünü şekillendirdi.

11 Eylül’den yirmi beş yıl sonra terörizm ortadan kalkmış değil ve “teröre karşı savaş” paradigması önemini korudu; nitekim Irak Devleti ve Şam İslam Devleti’nin (DEAŞ) uluslararası bir koalisyon tarafından askeri olarak yenilgiye uğratılması bunu gösterdi.

Yine de “teröre karşı savaş”, bugünkü güvenlik ortamını anlamak için artık baskın çerçeve değil. Yalnızca yeni tehditler ortaya çıkmadı; güvenliğin doğası da değişti. Güvenliği düşünürken şimdi üç konu öne çıkıyor: Hibrit savaşın yükselişi, dayanıklılık ve caydırıcılığın anlamı ve ağ temelli güvenlik.

teror-3

İran saldırılarının ardından bulunan füze ve insansız hava aracı parçaları, 3 Mart 2026'da Abu Dabi’de BAE hükümetinin düzenlediği basın toplantısında sergileniyor.

Hibrit savaş

Hibrit savaş, jeopolitik rekabetin olağan bir aracı haline geldi. 11 Eylül öncesinde “savaş” ile diğer güvenlik tehditleri arasında bir ayrım vardı. Son 25 yılda ise devletler arasındaki konvansiyonel savaş ile teröristlere ve isyancılara karşı yürütülen asimetrik savaş arasındaki fark aşındı.

Rusya ve İran örneklerinde görüldüğü gibi devletler, vekil güçlerden siber operasyonlara, sabotajdan enformasyon savaşına ve gizli eylemlere kadar asimetrik araçlara rutin olarak başvuruyor. Öte yandan devlet dışı aktörler, bir zamanlar devletlerle özdeşleştirilen kabiliyetlere, yani hassas güdümlü füzelere, gelişmiş insansız hava araçlarına, gözetim teknolojisine ve elektronik harbe giderek daha fazla sahip oluyor. Güvenlik politikası artık esas olarak fiziksel bir savaş alanındaki belirli bir düşmanı yenmeye odaklanamaz. Dolayısıyla güvenliğin kendisinin bir kavram olarak hibrit görülmesi gerekiyor.

Aynı hibritlik güç kavramı için de geçerli; yirmi birinci yüzyılda güç, öncelikle askeri kabiliyetle ölçülemez. Güç aynı zamanda teknolojik, ekonomik ve bilgi sistemlerinin kontrolüne ve bu sistemlerdeki dayanıklılığa bağlıdır. İran savaşı bağlamında çarpıcı biçimde görüldüğü gibi yapay zekâ, siber kabiliyetler, insansız hava araçları, uydular ve gelişmiş gözetim, devletlerin rekabet etme ve kendilerini savunma yeteneğini giderek daha fazla belirliyor.

Aynı şekilde ulusal savunmasızlık da giderek teknolojik bağımlılıktan kaynaklanıyor. Askeri kabiliyetin ve iç ile dış politikaların ötesinde ulusal güvenlik; bulut bilişime, dijital platformlara ve telekomünikasyon altyapısına, ayrıca denizaltı kabloları gibi fiziksel yapılara da dayanıyor.

teror-2

Tahran’daki Veli Asr Meydanı’nda bir binaya asılan, Başkan Donald Trump’a ve Hürmüz Boğazı’na atıfta bulunan ABD karşıtı pano önünden geçen sürücüler, 10 Mayıs 2026.

Dayanıklılık ve caydırıcılık

İran savaşı, ekonomik dayanıklılığın güvenlik kavramındaki merkezi yerini de gösteriyor. Bir zamanlar esas olarak verimlilik açısından değerlendirilen tedarik zincirleri, giderek dayanıklılık açısından değerlendiriliyor. İran ve vekilleri, Hürmüz Boğazı’nı kapatmaya ve Kızıldeniz’de gemilere saldırmaya çalışarak ekonomik kesintiyi hibrit savaşın bir parçası olarak kullanmaya çalıştığı gibi, ABD de İran’ın istikrarsızlaştırma çabalarına karşı ekonomik zorlamayı kullanıyor.

Bu durum, ekonomi politikası ile güvenlik politikasının giderek birleştiğini gösteriyor. Böyle kesinti koşullarında güvenlik, giderek temel sistemlerin işlemeye devam etmesi anlamına geliyor. Körfez Arap ülkelerinin gıda ve enerji kaynaklarını ve küresel ticareti güvence altına almak için alternatiflere yatırım yapmasının nedeni de bu.

Dayanıklılığın güvenlik açısından önemi ekonomiyle sınırlı değil. Ulusal güvenliğin geleneksel anlayışı özünde bölgeseldir; hükümetler sınırları, nüfusu ve egemenliği dış saldırıdan korumak zorundadır. Bu sorumluluklar sürüyor, ancak toplumların bağımlı olduğu sistemler de dayanıklı olması gereken ek güvenlik cepheleri haline geldi.

Düşmanca davranan bir aktör, sınır geçmeden veya silah ateşlemeden siber saldırılarla ciddi bir ulusal kesintiye yol açabilir. Biyolojik bir tehdit küresel ekonomileri, kurumları, sınırları ve toplumları aksatabilir. Ekosit de benzer şekilde güvenlik sonuçları doğurabilir: Toprak tarıma elverişsiz hale geldiğinde, su kaynakları kesintiye uğradığında veya kirlendiğinde ve çevre felaketleri kasıtlı olarak tetiklendiğinde gıda güvensizliği ve nüfus yer değiştirmeleri ortaya çıkar.

Dayanıklılığın madalyonun öbür yüzü caydırıcılık kavramıdır. Soğuk Savaş sırasında caydırıcılık ezici ölçüde, bir hasmı saldırganlığın kabul edilemez bir askeri karşılık doğuracağına ikna etmeye dayanıyordu. Bu mantığı hibrit düşmanca faaliyetlere uygulamak daha zor. İran savaşının gösterdiği gibi modern caydırıcılık, askeri eylem tehdidinden fazlasını gerektiriyor.

Askeri caydırıcılığa ek olarak dayanıklı elektrik şebekeleri, çeşitlendirilmiş tedarik zincirleri, sağlam kamu kurumları, siber güvenlik ve güvenilir bilgi ortamları da caydırıcı işlev görebilir. Bu, Körfez Arap ülkelerinin İran’ın kendilerine yönelttiği çeşitli hibrit saldırılarla başa çıkma biçiminde çarpıcı şekilde görüldü.

teror-1

Bir ABD askeri, Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin’in heykelinin Bağdat’ın merkezindeki Firdevs Meydanı’nda yıkılışını izliyor.

Ağ temelli güvenlik

ABD uluslararası güvenlikteki üstünlüğünü korusa da 11 Eylül sonrası dönem, doğrudan Amerikan askeri müdahalesine ağırlıklı olarak dayanan güvenlik stratejilerinin sınırlarını ortaya koydu. Irak bunun bir örneği; ülke hâlâ ABD liderliğindeki 2003 işgalinin sonuçlarıyla boğuşuyor. Ancak daha büyük tablo, ABD’nin bile uluslararası güvenliğe giderek tek başına ele aldığı bir mesele olarak değil, ağ temelli bir mesele olarak yaklaştığını gösteriyor.

Siber güvenlik, deniz güvenliği, terörle mücadele ve tedarik zinciri güvenliği, ülkeler arası istihbarat, operasyonel ve stratejik iş birliğini gerektiriyor. Bunun özellikle nedeni, herhangi bir coğrafi bölgedeki kesintilerin daha geniş yansımalar doğurabilmesi. Hürmüz Boğazı örneğinin gösterdiği gibi bölgesel deniz güvensizliği küresel deniz taşımacılığını ve enerji piyasalarını etkileyebilir. Doğu ve Batı Afrika’daki durumun gösterdiği gibi istikrarsızlık terör ağlarını güçlendirebilir, göç baskıları yaratabilir ve bölgenin çok ötesinde ekonomik kesintilere yol açabilir.

Bu nedenle bölgesel ortaklıklar, ABD’nin ulusal güvenliği açısından yapısal olarak önem kazandı. Bunun doğal sonucu, ABD’nin güvenliğinin giderek bölgesel sistemlerin kendilerinin dayanıklı olup olmadığına bağlı olması. ABD’nin Esad sonrası Suriye devletinin güçlendirilmesini bu kadar güçlü desteklemesinin ve Körfez Arap ülkelerini güvenilir güvenlik ortakları olarak görmesinin nedeni de bu.

Bu dinamik, ABD’nin bölgesel güvenlik ortaklarının Amerikan stratejisinin tâbi bileşenleri olduğu anlamına gelmiyor. Pek çok kişinin 11 Eylül sonrasında ABD hegemonyası olarak gördüğü yükselişin aksine, bugün ABD’nin bölgesel ortakları giderek daha özerk aktörler. Suudi Arabistan, BAE ve Türkiye gibi orta ölçekli güçler, Washington’la güçlü ilişkilere sahipken aynı zamanda Çin, Rusya ve diğer ülkelerle de ilişki kuruyor. Giderek bağımsızlaşan ortakları arasında iş birliği ağları kurmak ve sürdürmek ABD’nin ulusal çıkarına.

Yirmi beş yıl önce belirleyici ulusal güvenlik kaygıları, tehdit oluşturan aktörleri yenmekle ilgiliydi. Bugün hibrit savaş, dayanıklılık, caydırıcılık ve güvenlik üzerine daha geniş düşünme biçimlerini beraberinde getirdi.

Bu, geleneksel askeri gücün veya terörle mücadelenin geçersiz hale geldiği anlamına gelmiyor. Rusya’nın Ukrayna’ya karşı savaşı, Afrika’daki süregelen terör tehditleri ve Orta Doğu’daki çatışmalar aksini gösteriyor. 11 Eylül’den bu yana asıl değişiklik, askeri güvenliğin çok daha geniş bir güvenlik ekosisteminin yalnızca bir bileşeni haline gelmiş olması.