Güney Sibirya'da antik bir kraliyet mezarını kazan arkeologlar, yaklaşık 2.800 yıl önce kenevirin psikoaktif etkileri için kullanılmış olabileceğine dair kanıtlar ortaya çıkardıklarını söylüyor.
Keşif, bazen Sibirya'nın Krallar Vadisi olarak da anılan Uyuk Vadisi'ndeki Tunnug 1 arkeolojik alanında yapıldı; araştırmacılar, anıtsal bir tümülüste insan kalıntılarının yanında 1.000'den fazla kenevir tohumu buldu.
Kısa süre önce Science dergisinde yayımlanan bulgular, psikoaktif kenevir kullanımına dair olası zaman çizelgesini yaklaşık 300 yıl geriye taşıyor.
Çapı yaklaşık 140 metre olan bu tümülüs, Orta Asya ile Güney Rusya ve Ukrayna'nın bazı bölgelerine göç eden antik göçebe halklar olan İskitlerle ilişkilendiriliyor.
Güney Sibirya'daki Uyuk Vadisi'ndeki bir kazı alanında bulunan kenevir tohumları
Dr Gino Caspari, kazıya liderlik eden Bern Üniversitesi'nden bir arkeolog, ekibin mezarın merkezindeki gömüleri incelerken önce küçük siyah izler fark ettiğini söyledi.
"2017'den beri Güney Sibirya'daki bu anıtsal kraliyet mezarını kazıyoruz. Çok büyük bir tümülüs, çapı 140 metre. Ve şimdi bu mezarın merkezinde bir dizi gömü keşfettik. Bunları kazarken bu küçük siyah noktaları bulduk. Çok fazla organik malzemenin bulunduğu, gri-kahverengi tonların hakim olduğu bir kazı hendeğini gözünüzün önüne getirin. Onları fark etmek o kadar da kolay değil ama bir kez gördükten sonra tek tek topladık ve tohum oldukları ortaya çıktı" dedi.
Araştırmacılar, tohumları kendine özgü yüzey desenlerinden kenevir olarak tanımladı. Ayrıca, bitkinin tüketilip tüketilmediğini araştırmalarına imkan veren korunmuş insan saçları da buldular.
"Bundan sadece birkaç saat sonra korunmuş insan saçı bulduğumuzda, ne yapmamız gerektiğini tam olarak biliyorduk. Bir arkeolog olarak, neredeyse 3.000 yıldır ölü olan bir kişiye uyuşturucu testi yapma fırsatını çok sık yakalamazsınız" dedi Caspari.
Kenevir kullanımına dair antik anlatılar
Bu keşif, İskitler arasında kenevir kullanımına ilişkin tarihsel anlatıları destekleyebilecek arkeolojik kanıtlar sunuyor. Sıklıkla kuşkuyla karşılanan Yunan tarihçi Herodot, MÖ 5. yüzyılda yazarken İskitlerin çadırlara girip kenevir dumanını soluduklarını ve kahkahalarla uluduklarını anlatmıştı.
Tarih adlı eserinin Dördüncü Kitap, 75. bölümünde, kenevir tohumlarını kıpkızıl taşların üzerine attıklarını şöyle aktarır: "İskitler sonra bu kenevirin tohumunu alır ve keçelerin altına sürünerek kızgın taşların üzerine atarlar; tohum orada közlenir ve öyle duman çıkarır ki hiçbir Yunan buhar banyosu onu aşamaz. İskitler bu buhar banyosundan duydukları sevinçle ulurlar. Bu, onlar için yıkanmanın yerini alır, çünkü bedenlerini asla suyla yıkamazlar."
Tunnug arkeolojik alanının havadan görünümü
Caspari, keşfin bu anlatılarla tutarlı olduğunu, ancak mezarda bulunan kenevirin içilip içilmediğini ya da yenilip yenilmediğini belirleyemediklerini söyledi.
Araştırmacılar ayrıca tohumların tesadüfen değil, kasıtlı olarak mezara bırakıldığına inanıyor; bu da kenevirin İskit gömü uygulamalarında özel bir anlamı olabileceğini düşündürüyor.
Caspari, keşfin olası bir ritüel amacına işaret ettiğini söyledi. "Muhtemelen çıkaramayacağımız sonuç, bunun iş çıkışı bir sigara içmek gibi, eğlence amaçlı bir kullanım olduğu. Açıkça bir gömü bağlamında, bunun arkasında bir tür ritüel boyut var" dedi.
Ayrıca, kenevirin insan kurban etme törenlerinden önce insanları yatıştırmak için de kullanılmış olabileceğini öne sürdü.
"Burada daha karanlık yanlar da olabilir, çünkü çok sayıda at kurbanı ve muhtemelen insan kurbanları var. Ve kurban etmek üzere olduğunuz insanların en azından bir ölçüde sakinleştirilmiş olması faydalı olabilir. Bu, bağlama dayanan bir spekülasyon ve yorum. Burada söz konusu olabilecek bir ihtimal, ama bunu kanıtlayamayız."
Çalışmanın olası eksikleri
Ancak herkes bu keşfin kenevirin bir uyuşturucu olarak kullanıldığını kanıtladığına ikna olmuş değil. Bazı bağımsız uzmanlar araştırmayı sorguluyor.
Freiburg'daki Üniversite Tıp Merkezi'nde adli toksikoloji bölümünün başkanı olan Volker Auwaerter, bir e-postasında saç analizinin "bilimsel açıdan zayıf" olduğunu ve kenevirin kullanılıp kullanılmadığını söylemek için yeterli kanıt bulunmadığını yazdı.
"Çalışmanın merkezi bir bölümü açısından makale, mümkün olabilecek düzeyin çok gerisinde kalıyor" dedi Auwaerter. "Bu önemli, çünkü saç verileri özetin ana iddialarını, yani kenevir tüketimini ve psikoaktif özellikleri için kullanımını taşıyor."
Dolayısıyla bulgular kenevir tarihine dair yeni bir bakış açısı sunuyor, ancak antik İskitlerin onu sarhoş olmak için kullanıp kullanmadığı sorusu hâlâ açık.
