Ülkenin en kıdemli generali Cang Youşia ve bir diğer üst düzey komutan general Liu Zhenli hakkında hafta sonunda başlatılan soruşturma, Çin'de seçkinlerin güç mücadelesini gündeme getirdi. Hatta ülkenin savunma kapasitesi hakkında da önemli soru işareteri yarattı.
75 yaşındaki Cang, orduyu yöneten Merkezi Askeri Komisyon'un başkan yardımcısıydı.
Çin Devlet Bakanı Şi Cinping'in yönetimindeki komisyon orduyu yönetiyor.
Genelde yedi üyeden oluşan komisyonun üye sayısı artık sadece iki: Şi Cinping ve General Cang Şangmin.
Diğer tüm üyeler, daha önceki tutuklamaları izleyen "yolsuzlukla mücadele" operasyonları kapsamında tasfiye edildi.
Komisyon, milyonlarca askeri personelin kontrolünden sorumlu.
O kadar güçlü bir kuruluş ki, geçmişte Çin'in mutlak yöneticisi olarak Deng Şiaoping sadece bu yapının başkanlığını elinde tutuyordu.
'Çin ordusu dağılmış durumda'
Asya Topluluğu Politika Enstitüsü'nden Lyle Morris'e göre komisyonda sadece Şi ve bir başka generalin kalması, "eşi benzeri görülmemiş bir durum."
BBC'ye konuşan Morris, "Çin Halk Kurtuluş Ordusu dağılmış durumda" diyor ve Çin ordusında "büyük bir liderlik boşluğu olduğu" yorumunda bulunuyor.
Morris, bu kadar çok sayıda generalin görevden alınmasının gerçek nedeninin ne olduğunu sorduğumda şu yanıtı verdi;
"Çok fazla dedikodu var. Bu noktada neyin doğru, neyin yanlış olduğunu bilmiyoruz. Fakat Şi Cinping için durum kesinlikle kötü. Hem liderliği hem de ordu üzerindeki kontrolü açısından..."
Ulusal Singapur Üniversitesi'nden Doçent Chong Ja Ian da General Cang'ın gözden düşüşünün gerçek nedeni konusunda emin olmadığını fakat çok fazla söylenti olduğunu vurguladı:
"ABD'ye nükleer sırları sızdırmaktan, darbe tezgahlamaya ve klikler arasında çatışmaya dek çeşitli senaryolar var. Hatta Pekin'de bir silahlı çatışma yaşandığı bile söyleniyor.
"Ama Cang ve Liu'nun gözden düşüşü ile dedikodular iki şeye işaret ediyor: Şi hala tartışma götürmez lider ve Pekin'den bilgi akışı üzerinde önemli engeller var. Bu da belirsizliği körüklüyor ve spekülasyonları besliyor."
General Cang ve Liu'nun "soruşturma altında" oldukları ve "disiplin ile hukukun ağır ihlalleriyle" suçlandıkları açıklandı. Bu da aslında yolsuzluk için kullanılan bir tanımlama.
Çin ordusunun günlük gazetesi PLA Daily de başyazısında bunu net şekilde vurguladı ve hamlenin, "Komünist Parti'nin, kim ya da ne kadar üst düzey yetkili olduğuna bakmaksızın yolsuzluğu cezalandırmada 'sıfır tolerans" yaklaşımını benimsediğini gösterdiğini" belirtti.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, yolsuzluk soruşturmalarını kullanarak siyasi rakiplerini tasfiye etmekle suçlanıyor.
Bu generallerin tam olarak neyle suçlandığı kamuoyuna açıklanmadı. Hiç açıklanmayabilir de. Ancak haklarında soruşturma açıldığının duyurulması, en azından hapis cezası anlamına geliyor.
PLA Daily'deki yazıda da daha şimdiden Cang Youşia ve Liu Zhenli'den suçlularmış gibi bahsedildi ve ikilinin "Komünist Parti Merkez Komitesi'nin güvenine ve beklentilerine ihanet ettikleri" ve "komisyonu ayaklar altına alarak zayıflattıkları" belirtildi.
Generaller belki de yolsuzluk suçlamalarıyla hedef alındı ama aynı zamanda bu tür soruşturmalarda geçmişte neler yaşandığı düşünülürse, Çin'de bir iktidar mücadelesi de söz konusu olabilir.
Şi Cinping iktidara geldiğinde Çin'de kesinlikle bir yolsuzluk sorunu vardı.
Ancak Şi'yi yolsuzlukla mücadelesini, Komünist Parti'nin korkulan disiplin denetim ekiplerini, hükümette kendisine tam anlamıyla sadık olmayanları temizlemek için kullanmakla suçlayanlar da var.
Bu da Şi'ye, Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurucusu Mao Zedong'dan bu yana görülmemiş, denetlenemeyen bir iktidar gücü sağladı.
Fakat bu tür bir liderlik ters de tepebilir. Örneğin ordudaki bir şüphe iklimi, temkinli ve hatta zayıf kararlara yol açabilir.
Şi Cinping ve Cang Youşia'nın babaları, devrim yoldaşlarıydı. General, Şi ile uzun yıllardır tanışıyor ve ikili son günlerdeki çalkantıdan önce yakın müttefikler olarak görülüyorlardı.
Cang Youşia aynı zamanda orduda savaş deneyimine sahip çok az generalden biriydi ve onun yokluğu Çin ordusu için önemli bir kayıp.
'Şi Cinping ve Çin'in geleceği için kötü bir görüntü'
Lyle Morris'e göre Cang'ın görevden alınması, Şi Cinping için gelecekte sorun yaratacak.
Morris, "Şi otoritesini göstermiş olabilir ama yine de çalkantı devam eden çatlakları gösteriyor" diyor ve ekliyor:
"Orduda önemli bir çalkantı olması Şi ve gelecek yıllar için kesinlikle kötü bir görüntü."
Çin'de en kıdemli generallerin tasfiyesi, bir sonraki subay kademesini de mercek altına alıyor ve onlar da sırada kimin olduğunu düşünüyor olabilir.
Üstlerinin kaderi göz önüne alındığında, Şi'nin dikkatlerini her an üzerine çevirebileceği komuta kademesine terfi etmeyi pek de hoş karşılamayabilirler.
Ayrıca tüm bunlar, Çin'in Tayvan'ı zorla ele geçirme tehditleriyle baskıyı artırdığı bir dönemde yaşanıyor.
Uzmanlar, bu tasfiyelerin böyle bir ihtimali ne kadar düşürdüğünü değerlendiriyorlar ama bazıları bunun Pekin'in emellerini dizginlemede çok az etkisi olacağını düşünüyor.
Chong Ja Ian, "Tasfiye, Çin Halk Cumhuriyeti'nin Tayvan'ı kontrol etme emellerini etkilemiyor. Bu, genel olarak Komünist Parti ve özellikle de Şi'ye bağlı" diyor.
BBC'den Yvette Tan bu habere katkıda bulundu.
