
Barak RAVID
Üç ülkenin liderleri arasındaki ilk zirvede Trump’ın açıklanan hedefi nükleer silahsızlanma üzerine bir tartışma başlatmak. Ancak birkaç Avrupalı yetkiliye ve Batılı diplomata göre korku, Trump’ın metnin dışına çıkıp Ukrayna ya da Tayvan konusunda müttefiklerin çıkarlarına zarar veren veya onları en büyük hasımlarının yanında yer almış gibi gösteren tutumlar sergilemesi.
Bir Avrupalı diplomat şunları söyledi: “Başkan Trump her Putin’le konuştuğunda ya da onu gördüğünde, bunun Ukrayna ve Avrupa için kötü haber anlamına geldiğini biliyoruz. Her şeye hazırlıklıyız.”
İçerik bir yana, Batılı diplomatlar Trump’ın cesaret kazanmış iki güçlü liderin yanında görünmesinin yaratacağı imajdan endişe ediyor. Trump pazartesi günü Kuzey Kore lideri Kim Jong Un’la olası bir görüşmeyi de gündeme getirdi.
Trump, pazartesi günü Filipinler’e gitmeden önce zirvedeki hedefinin nükleer silahsızlanmayı konuşmak olduğunu yineledi ve bunun “zor bir konu” olduğunu söyledi: “Çünkü hiçbirimiz için nükleer silahlarımızdan kurtulacağız demek çok zor, değil mi?”
Ancak Trump, başka konulara da değinileceğini söyledi:
“İran’ı konuşacağız. İran’ı çok iyi bir noktada tutuyoruz ama biraz İran’dan bahsedeceğiz.”
Başkan ayrıca “En sevdiğim konu olan Ukrayna’yı da konuşacağız” dedi.
Bu sözler, ABD’li yetkililerin cuma günü gazetecilerle yaptıkları telefon görüşmesinde zirvede Ukrayna savaşının ele alınmayacağını vurgulamasının ardından geldi. Çinli yetkililer de aynı şeyi söyledi.
Ne Çin ne de Rusya nükleer silahsızlanmayı konuşma konusunda istekliydi. Ancak Çin, Rusya’nın ikna çabalarının ardından kabul etti. Putin ise zirveyi Trump’ı Ukrayna konusunda ikna etmek için bir fırsat olarak görüyor.
Bir Avrupalı diplomata göre Trump-Şi-Putin zirvesi, geçen hafta Dublin’de düzenlenen toplantıda Avrupalı liderlerin kapalı kapılar ardındaki görüşmelerinde de konuşuldu.
Bazı liderler, Trump’ın Ukrayna savaşı hakkında ne söyleyebileceği konusundaki endişelerini dile getirdi.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, kapalı oturumda en sesi çıkanlar arasındaydı. Ardından dışarı çıkıp konuyu kamuoyu önünde de dile getirdi: “Trump Putin’le görüşmeden önce ABD’ye mesajımız şu: Sürpriz olmasın lütfen.”
Ukraynalı yetkililer de benzer kaygılar dile getirdi.
Japon yetkililer de, zirvenin Washington’ın Tayvan ya da genel olarak Asya konusundaki tutumuna dair vereceği mesaja ilişkin endişelerini ABD’li muhataplarına özel olarak iletti. Konuya vakıf bir kaynağa göre, Trump ile Kim Jong Un arasında olası bir açık görüşme Japonya için çok daha endişe verici olurdu.
Avrupalı diplomatlara göre ABD’li yetkililer zirvenin önemini azaltmaya ve somut sonuçlara dair beklentileri düşürmeye çalıştı.
Ancak ABD’nin birçok müttefiki, bu görüşmenin üç liderin dünyayı nüfuz alanlarına bölmek için plan yapıyormuş gibi bir imaj vermesinden endişe ediyor. Bazıları, 1945'te ABD, Büyük Britanya ve Sovyetler Birliği arasında yapılan ve savaş sonrası Avrupa’nın şekillenmesine yardımcı olan zirveye atfen “Yalta II” ifadesini kullandı.
İki kaynağa göre Trump’ın Şi ve Putin’le buluştuğu gün, özel temsilcileri Jared Kushner ve Steve Witkoff’un Berlin’de Ukrayna, Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, İtalya, Polonya, AB ve NATO’nun üst düzey yetkilileriyle bir araya gelmesi bekleniyor.
Amaç, ertesi hafta Abu Dabi’de yapılacak Rusya ile bir sonraki müzakere turu öncesinde koordinasyon sağlamak.
Kushner ve Witkoff pazartesi günü farklı kurumların temsilcileriyle sanal bir toplantı yaptı.
Kushner X’te şöyle yazdı:
“Son dört yıldır büyük oranda eksik olan Avrupa-Rusya doğrudan temasını nasıl kolaylaştırabileceğimizi konuştuk. Her iki tarafın birbirinin kaygılarını ve tekliflerini doğrudan duyması, Avrupa için daha istikrarlı ve güvenli bir geleceğe çalışırken önemli.”
Witkoff ve Kushner pazartesi günü Putin’in dış politika danışmanı Yuri Uşakov’la da barış sürecinin sonraki adımlarını görüştü.
Beyaz Saray, Putin’in Avrupalı temsilcilerin Ukrayna ile müzakerelere katılmasına ve Avrupa-Rusya güvenlik anlaşmasına ilişkin paralel bir müzakere sürecinin başlatılmasına razı olduğunu açıkladı.
Ancak Uşakov böyle bir anlaşmaya varılmadığını söyledi.