Shakhsanam KURBANOVA
Yangon’un güneyindeki bölge yönetiminden bakan Nay Lin Tun, grubun problemsiz vardığını açıkladı. Grup, bir hafta önce Salı günü Malezya’dan iki donanma savaş gemisi ve bir hastane gemisiyle yola çıkarılmıştı. Kantan News’in aktardığına göre gemiler Malezya’nın Perak eyaletindeki Lumut Deniz Üssü’nden ayrıldı; ancak bu ayrıntı tek bir yayına dayandığı için doğrulanmaya muhtaçtır.
Rakamlarda kaynaklar arasında küçük farklar var: AP “1.500’e yakın” derken AFP’nin aktardığı bakan açıklaması 1.479 kişiye işaret ediyor. Bu fark, sayımın resmî açıklamalardaki yuvarlamasından kaynaklanıyor olabilir; bağımsız bir doğrulama yok.
Bu grup, Malezya’nın aşamalı biçimde geri göndermeyi planladığı 5.000 Myanmar vatandaşının ilk bölümü. Malezya İçişleri Bakanlığı verilerine göre ülkedeki göçmenlik gözaltı merkezlerinde hâlâ 10.388 Myanmarlı tutuluyor başka bir deyişle, planlanan iade sayısı gözaltındaki nüfusun yaklaşık yarısına denk geliyor; ilk dalga ise bu planın yaklaşık yüzde 30’unu oluşturuyor (hesap, yukarıdaki resmî rakamlara dayanan tarafımıza aittir).
ZORLA ASKERLİK VE ZULÜM RİSKİ
UNHCR ve insan hakları kuruluşları, Myanmar’ın bazı bölgelerinde güvenlik ve insani durumun hâlâ değişken olduğunu, geri dönenlerin zulüm ve aktif bir savaş bölgesinde zorla askerlik riskiyle karşılaşabileceğini belirtiyor. AFP, programı “opak” (şeffaf olmayan) olarak nitelendiren eleştirilere yer verdi. BM’nin Myanmar’daki insan hakları durumuna ilişkin özel raportörü Currie de yaptığı açıklamayla uyarıda bulundu.
Malezya yönetimi ise tüm dönenlerin gönüllü geri dönüşü kabul ettiğini savunuyor. İnsan hakları gözlemcileri ise mültecilerin pratikte çok az seçeneği olduğuna dikkat çekiyor.
MALEZYA’NIN HUKUKİ ÇIKMAZI
Malezya, BM Mülteci Sözleşmesi’ne taraf değil ve mültecileri belgesiz göçmen olarak değerlendiriyor. Buna rağmen UNHCR’ye kayıtlı yaklaşık 215.600 mülteci ve sığınmacıya ev sahipliği yapıyor; bunların yaklaşık 126.000’i, çoğunluğu Müslüman olan Rohingya. Bu kayıtlı nüfusun Güneydoğu Asya’nın en büyük mülteci topluluklarından birini oluşturduğu belirtiliyor.
Malezya’nın Myanmar’a geri gönderme uygulaması 2022’de de uluslararası eleştiri almıştı. O yılın Ekim ayında BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, mülteci ve göçmenlerin Myanmar’a zorla geri gönderilmesine moratoryum çağrısı yapmış; Malezya’nın 6 Ekim 2022’de, aralarında BM’ye sığınma başvurusu yapmış iki kişinin de bulunduğu bir grubu yeterli değerlendirme yapmadan sınır dışı ettiğini hatırlatmıştı. Aynı açıklamaya göre Şubat 2021 darbesinden bu yana en az 70.000 kişi Myanmar’dan kaçmış, bir milyondan fazla kişi ülke içinde yerinden edilmişti (2022 verisi). BM İnsan Hakları Ofisi ayrıca yurtdışından dönenlere yönelik misilleme ve cezalandırma vakalarını belgelediğini kaydetmişti.
Planın devamında binlerce kişinin daha dönmesi bekleniyor. Merak edilen başlıca sorular şunlar: Kalan grupların ne zaman ve hangi yöntemle taşınacağı, dönenlerin Myanmar’da nasıl bir muameleyle karşılaşacağı ve BM kuruluşlarının dönüş sürecini bağımsız biçimde izleyip izleyemeyeceği. Bu sorulara ilişkin kaynaklarda henüz net bir açıklama yok.
