Shakhsanam KURBANOVA
Avrupa’nın iki ucunda, iki ardışık günde, benzer bir şikâyet sokaklara taştı: gelirler yetmiyor, giderler artıyor. Belçika’nın başkenti Brüksel’de sendikaların çağrısıyla on binlerce kişi hükümetin harcama kesintilerini protesto ederken, yürüyüşün kenarında çıkan olaylar polis müdahalesine dönüştü. Portekiz’in Lizbon ve Porto kentlerinde binlerce kişi yaşam pahalılığını, yüksek kiraları ve yetersiz ücretleri protesto etti.
Polis, Brüksel’deki gösteriye yaklaşık 30 bin kişinin katıldığını açıkladı. Gösteri, kemer sıkma politikalarına artan tepki çerçevesinde sendikalar tarafından örgütlendi; öğrenciler de eğitim kesintileri, artan harçlar ve üniversiteyi pahalılaştırmasından korkulan reformlar nedeniyle yürüyüşe katıldı.
Gerilim, öğleden sonra Brüksel-Midi tren istasyonu çevresinde yükseldi. Bazı göstericiler polise cisim ve havai fişek attı; polis göz yaşartıcı gaz atıcılar kullandı, olaylar bir helikopter eşliğinde takip edildi. Brüksel-Central istasyonu yakınlarında da gerginlik bildirildi.
Resmî tablo şöyle: Polis başlangıçta 13’ü reşit olmayan 21 gözaltı bildirdi, sayı akşama kadar 100’ü aştı; bunların yaklaşık 30’u adli, yaklaşık 80’i idari gözaltı olarak kayda geçti. Göstericiler çöp ve scooter yaktı, polis ise gaz ve tazyikli suyla kalabalığı dağıttı; olaylar kent trafiğini de felç etti.
Hem polis hem sendikalar, çatışmaların ana yürüyüşten ayrı, kenarda gerçekleştiğini ve katılanların büyük bölümünün sendikalarla bağlantısı olmayan maskeli gençler olduğunu vurguladı. Sendika liderleri şiddetten açıkça uzak durdu.
Yürüyüşe katılan, Namur’den gelen tek ebeveyn sosyal hizmet uzmanı Marie Gobert, AP’ye verdiği demeçte aylık gelirinin geçime yetmediğini söyledi.
YILIN ALTINCI GENEL GREVİNDEN SONRA YENİ DALGA
Eylem, Başbakan Bart De Wever hükümetinin AB kurallarını ihlal eden bütçe açığını kapatmak için yaklaşık 10 milyar euroluk tasarruf arayışının uzantısı. [6] Hükümetin 2029’a kadar yaklaşık 10 milyar euro tasarruf hedefi, sendikaların emeklilik ve ücret endeksine ilişkin itirazlarının merkezinde duruyor.
Sendikalar bu yıl defalarca grev yaptı. Mayıs ayında yılın altıncı genel grevinde Brüksel’de yaklaşık 100 bin kişi yürüdü; ulaşım durdu, okullar kapandı, Brüksel Havalimanı’na gelen uçuşların yarıdan fazlası iptal edildi. Sendikalara göre düzenlemeler bazı çalışanlar için emeklilik düzenlerini yüzde 20’ye varan oranda düşürüyor ve toplu pazarlığı zayıflatıyor.
Gençlerin öfkesi de ayrı bir damar: Fransızca Topluluk’ta öğrenim harçları bu akademik yıl yaklaşık yüzde 43 artarak 1.194 euroya çıktı. Liège’de haftanın başında düzenlenen öğrenci gösterisinde 107 öğrenci gözaltına alındı.
Sendikalar 9 Ekim’deki günlük ulusal grevin ardından, Pazartesi günü (12 Ekim) kamu sektöründe ayrı bir iş bırakma eylemi planladı.
LİZBON VE PORTO: “BU MAAŞ YETMİYOR”
Portekiz’de gösteriler, “Não dá mais para viver assim” (Artık Böyle Yaşayamayız) adlı platform tarafından örgütlendi. Lizbon ve Porto’nun yanı sıra Aveiro, Braga ve Funchal’da da eylem planlandı.
Göstericiler maaşlara ve konut maliyetine dikkat çeken pankartlar taşıdı. Bunlar arasında “bu maaş geçinmeye yetmiyor” ve “50 yaşıma gelmeden ana-babamın evinden çıkmak istiyorum” yazılı olanlar vardı.
Organizatörler, insanların yıllardır artan konut fiyatları ve yaşam maliyeti altında ezildiğini savundu. Eylemcilerden Teresa Fonseca, Lusa ajansına, Instagram’da gördüğü çağrı üzerine katıldığını ve benzer protestolardan ilham aldığını söyledi. Sol Blok’tan (Bloco de Esquerda) José Manuel Pureza da yürüyüşte yer aldı.
RAKAMLARLA GEÇİM SIKIŞMASI
Portekiz’de ortanca 1+1 daire kirası 2026’nın ikinci çeyreğinde ayda 1.128 euro; Lizbon bölgesinde bu rakam 1.354 euroya çıkıyor. İlk yarıda gerileyen kiralar ağustosta yeniden artışa geçti.
Karşılaştırma için: Portekiz’de brüt aylık asgari ücret 2026 temmuzunda 14 maaşın 12 aya yayılmasıyla hesaplandığında 1.073 euro. Yani ortanca 1+1 ilan kirası, brüt asgari ücretin bile üzerinde. Aynı dönemde avro bölgesinde ocak-temmuz arası birikimli enflasyon yüzde 3,2 olurken, Portekiz de dahil birçok ülkede asgari ücret bu aralıkta değişmedi.
Resmî veriler de baskıyı doğruluyor: Portekiz’de kira enflasyonu haziranda yüzde 5,2 olarak kaydedildi. [14] Bir uyarı gerekli: ilan fiyatları ile imzalanmış sözleşmeler arasında fark var; mayıs ayında ilanlarda metrekare başına yaklaşık 16 euro istenirken, 2026 ilk çeyrekteki resmî ortanca yeni sözleşme kirası 9,46 euroydu.
Bir haber videosuna göre Portekiz konut fiyatları son on yılda yaklaşık yüzde 240 arttı ve ülke Avrupa’nın en erişilemez konut piyasalarından biri. Bu rakam resmî seri yerine tek bir yayından geldiği için temkinle okunmalı.
DEĞERLENDİRME OLARAK ORTAK PAYDA GEÇİM MALİYETİ
İki ülkenin protestosu farklı hedefleri gösteriyor: Belçika’da muhatap bütçe tasarrufu ve emeklilik reformu yapan hükümet, Portekiz’de ise konut ve ücret politikası. Ancak iki eylemin de ortak noktası, hane halkının gelirinin giderlere yetişememesi algısı. Portekizli göstericilerin İspanya’daki benzer konut protestolarından ilham aldığını söylemesi, bu tepkinin Avrupa içinde sınır aşan bir etki yarattığına işaret ediyor.
Önümüzdeki günlerde Belçika’da kamu sektörü grevinin kapsamı ve gözaltı sürecinin hukuki sonuçları; Portekiz’de platformun yeni eylem çağrısı yapıp yapmayacağı ve hükümetin konut ve ücret konusunda yeni bir adım atıp atmayacağı takip edeceğiz.
