26 Şubat akşamı El Cezire kanalında Arapça olarak yayımlanan röportajında Suriye lideri, ülkesine yönelik daha dengeli bir İsrail politikasını teşvik edecek bir anlaşma için çok sayıda ülkenin katkı sağladığını belirtti.

Suriye'de devlete ait Sana haber ajansının aktardığında göre Şara, olası bir anlaşmanın, İsrail'in 1973'ten bu yana işgal ettiği Golan Tepeleri üzerindeki Suriye'nin haklarından taviz verilmesi anlamına gelmeyeceğini söyledi.

Suriye'nin İsrail ile herhangi bir çatışmadan kaçındığını belirten Şara, bir güvenlik düzenlemesinin krize daha geniş ve daha kapsamlı bir çözümün önünü açabileceğini ifade etti.

Açıklamaları İsrail'in Suriye'nin güneyine yönelik saldırılarının sürdüğü bir dönemde geldi.

Şara, Kasım 2024'te yönetime geldikten bir gün sonra İsrail işgal altındaki Golan Tepelerindeki tampon bölgenin kontrolünü "geçici olarak" ele geçirdiğini duyurdu.

İsrail ordusu Suriye genelinde yüzlerce noktayı havadan vurdu.

BBC Monitoring haber izleme birimine göre, Şam merkezli Enab Baladi haber sitesi, Şara'nın açıklamalarının, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres'in 25 Temmuz'da Şam'a gerçekleştirdiği ziyaretle aynı döneme denk geldiğine dikkat çekti.

Site, aynı gün İsrail güçlerinin Guterres'in ziyaretine "önden karşılık vererek" Dera ve Kuneytra'nın güney kırsalında kara operasyonları düzenlediğini bildirdi.

Haberde, ordunun Kuneytra'daki tarım alanlarını topçu ateşiyle hedef aldığı belirtildi.

Enab Baladi'ye göre Kuneytra Valisi, Guterres ile yaptığı görüşmede İsrail güçleri tarafından Suriyelilerin gözaltına alınmasını ve "sivillere yönelik ihlalleri" ele aldı.

Enab Baladi ayrıca 25 Temmuz'da yayımladığı bir haberde, Birleşmiş Milletler Ateşkesi Denetleme Gücü'nün (UNDOF) rolünün şu anda tartışıldığını, Birleşmiş Milletler'in İsrail'in sınır ihlalleri ve gözaltılarına karşı daha etkin bir rol üstlenmesi yönündeki çağrıların arttığını aktardı.

'Lübnan'a askeri müdahale düşünmüyoruz'

El Cezire İngilizce yayınına göre, Şara röportajında Suriye'nin, komşusu Lübnan'a herhangi bir askeri müdahalede bulunma niyeti olmadığını söyledi.

8 Temmuz'da ABD Başkanı Donald Trump ile Ankara'daki NATO Zirvesi'nde yaptıkları görüşmenin ardından yaptığı açıklamada Suriye'nin Hizbullah ve Lübnan konusunda da yardımcı olabileceğini söylemişti.

Suriye lideri, bu katkının diplomatik çabalara odaklandığını belirtti.

Şam'ın Lübnanlı yetkililerle ülkenin mevcut krizi aşmasına ve güvenli bir yola girmesine nasıl yardımcı olabileceğine ilişkin yöntemleri görüştüğünü belirtti.

Sana'ya göre Şara, bölgenin devlet otoritesi dışında faaliyet gösteren silahlı grupların oluşumunu teşvik eden politikaların bedelini ödemeyi sürdürdüğünü de sözlerine ekledi.

Şara, Suriye Demokratik Güçleri'nin Şam yönetimine entegrasyonu konusundaki soruya da, sürecin beklenenden yavaş ilerlediğini söyleyerek yanıt verdi.

Ancak hükümetinin sürecin başarıya ulaşması konusunda kararlılığını sürdürdüğünü vurguladı.

Şara, ülkesindeki Rus askeri üsleri konusunda görüşmeler yürüttüklerini de söyledi. Çok sayıda Rus üssünün tek bir üs etrafında toplanması konusunda mutabakata varıldığını belirtti.

Hmeymim Hava Üssü ile Tartus'taki bazı tesislerin geleceğine ilişkin müzakerelerin sürdüğünü kaydetti.

"Rusya ile yeni sayfa açıyoruz" diyen Şara, Rusya ile ilişkilerinin yalnızca eski yönetimle değil Suriye devletiyle olduğunu vurguladı.

İran devlet televizyonunun haberine göre, Bekayi, ABD’lilerin İran ile mesaj alışverişinde bulunduğunu belirtti.

Bekayi, "Ancak bizim için öncelik egemenliğimizi, toprak bütünlüğümüzü ve ABD’nin işlediği savaş suçlarına karşı halkımızı savunmaktır." dedi.

İsrail’de yayın yapan Kanal 13 televizyonunun haberinde, Netanyahu'nun ABD’ye hareket etmeden önce düzenlediği haftalık kabine toplantısında, Washington yönetiminin İsrail ordusunun Lübnan, Suriye ve Gazze Şeridi’nde işgal ettiği alanlardan çekilmesini talep ettiği aktarıldı.

Netanyahu'nun kabine üyelerine, "Buna şiddetle karşı çıkacağım ve onlara hayır diyeceğim." dediği belirtilen haberde, Trump'ın İsrail ordusunun çekilmesini istediği Gazze Şeridi'ne Uluslararası İstikrar Gücü'nün (ISF) girişine Tel Aviv yönetimince onay verildiğine dikkati çekildi.

Kanal 13'e konuşan kaynaklar, Tel Aviv yönetiminin Hamas tamamen silahsızlanana ve Gazze Şeridi’nden çıkarılıncaya kadar İsrail ordusunun "Sarı Hat" üzerindeki kontrolünü sürdüreceği ve geri çekilme olmayacağı ilkesini savunduğunu söyledi.

Kaynaklar, şu aşamada ISF'de Uganda ve Fas gibi İsrail’le dost ülkelerden yalnızca yaklaşık 200 temsilci bulunduğunu ifade etti.

İsrail kabinesinin ISF'ye "Uluslararası Kuruluşlar İçin Dokunulmazlıklar" yasası çerçevesinde dokunulmazlık tanınmasını onayladığına işaret eden kaynaklar, bu güçlerin İsrail ordusunun işgali dışındaki bölgelerde ve orduyla tam koordinasyon içinde faaliyet göstereceğini vurguladı.

Bir yetkili, "Herhangi bir ISF unsurunun ülkeye girişi başbakan, savunma bakanı ve dışişleri bakanının ayrı ayrı onayına tabi olacaktır. İsrail, hangi ülkelerin güç gönderebileceğini yalnızca barış anlaşmamız bulunan ve uluslararası alanda ülkeye veya yetkililerine karşı faaliyet yürütmeyen devletler arasından seçecektir." ifadelerini kullandı.

Gazze'de 10 Ekim 2025'te ateşkes anlaşmasının yürürlüğe girmesine rağmen İsrail, saldırı, yıkım ve ablukaya devam ediyor. Gazze'nin yaklaşık yüzde 70'ini işgal eden İsrail, Filistinlileri bölgenin yüzde 30'unu aşmayan bir alana sıkıştırdı.

Washington yönetiminin son dönemde İsrail'e Suriye, Lübnan ve Gazze Şeridi'nde işgal ettiği bölgelerden çekilmesi yönünde baskı yaptığı basına yansıyor.

Netanyahu'nun yarın Washington'da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya geleceği bildirilmişti.

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, devrik Beşşar Esed rejimi döneminde ülkeye uygulanan tüm yaptırımların derhal kaldırılması çağrısında bulundu.Guterres, Suriye’ye gerçekleştirdiği iki günlük ziyaretin ardından Şam'da basın mensuplarına açıklamalar yaptı.

Suudi Arabistan Sivil Savunma Müdürlüğünden yapılan açıklamalarda, Kızıldeniz kıyısındaki Yenbu kenti ile ülkenin güneybatısında yer alan Cazan bölgesinde olası tehlikelere karşı uyarı sisteminin devreye girdiği belirtildi.

Ulusal Acil Durum Erken Uyarı Platformunun Yenbu kentinde üçüncü kez olası tehlikeye karşı uyarı sistemini devreye aldığı duyurulan açıklamalarda, vatandaşlar ve bölgede bulunan kişilere resmi makamların talimatlarını takip etmeleri uyarıları yapıldı.

Sivil Savunma Müdürlüğünün daha sonraki açıklamalarında ise "Yenbu ve Cazan bölgelerindeki tehlikenin geçtiği" bildirildi.

- Ne olmuştu?

İran destekli Husiler, 20 Temmuz'da Suudi Arabistan'a yönelik, Riyad'ın Yemen'de kontrol ettiği bölgelere abluka uyguladığını öne sürerek "deniz seyrüsefer yasağı" olarak nitelendirdikleri bir uygulama başlattıklarını duyurmuştu.

Husiler, 22 Temmuz'da da Kızıldeniz'de Suudi Arabistan'a ait iki petrol tankerini balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef aldıklarını açıklamıştı.

Suudi Arabistan öncülüğündeki Arap Koalisyonu, Yemen'in Hudeyde vilayetinde, Husilere ait bazı hedefleri vurduklarını ancak Hudeyde Limanı'nı hedef almadıklarını bildirmişti.

Husiler, Hudeyde'ye yönelik saldırılardan Suudi Arabistan'ı sorumlu tutarak, söz konusu saldırıların karşılıksız kalmayacağı tehdidinde bulunmuştu.

CENTCOM'un, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından, konuya ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, 13. saldırı dalgasının TSİ 04.00'te "başarıyla" tamamlandığı belirtilerek, İran'ın komuta merkezleri, insansız hava aracı (İHA) depolama tesisleri, iletişim ağları, kıyı izleme merkezleri ve denizcilik kapasitelerinin hedef alındığı aktarıldı.

Saldırıların amacının İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemiler ve sivil denizcilere yönelik tehdidinin azaltılması olduğuna işaret edilen açıklamada, "Uluslararası su yolu (Hürmüz), İran Devrim Muhafızları Ordusunun son dönemdeki saldırılarına rağmen açıktır. ABD ordusunun desteğiyle ticari gemiler serbestçe boğazda hareket edebilmektedir." ifadeleri kullanıldı.

Açıklamada, 50 bin ABD askerinin halihazırda Orta Doğu'da görev yaptığı bilgisi paylaşıldı.

Erakçi, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, ABD Başkanı Donald Trump'ın "Hürmüz Boğazı'nda gemiler ve kargolara verilecek her türlü zararın ABD'nin elinde bulunan ve kontrol ettiği İran parasıyla karşılanacağı" yönündeki açıklamasına tepki gösterdi.

İran'ın dondurulan varlıklarına işaret eden Erakçi, "Başka bir ülkenin varlıklarına el koyarak, gelecekteki alakasız talepleri karşılamak, tehlikeli bir emsal teşkil eder." ifadelerine yer verdi.

Dondurulan varlık veya fonlardan "faydalananlara" hitaben Erakçi, "Hükümetler el koymayı normalleştirdiğinde, kimsenin varlığı güvende olmaz. Bunun sonucunda ortaya çıkacak kaos ne güzel ne de barışçıl olacaktır." ifadesini kullandı.

ABD Başkanı Trump, dün sosyal medyadan yaptığı açıklamada, bir sonraki duyuruya kadar Hürmüz Boğazı'nda gemiler ve kargolara verilecek her türlü zararın "ABD'nin elinde bulunan ve kontrol ettiği İran parasıyla karşılanacağını" belirtmişti.

ABD'nin İran'a yönelik saldırıları ve Tahran'ın misillemeleri sürerken, Washington ile Tahran arasında yürütülen müzakerelerdeki temel anlaşmazlık başlıklarından biri de ABD'nin dondurduğu İran fonlarının serbest bırakılması olarak öne çıkıyor.

İran Sağlık Bakanlığı Sözcüsü Hüseyin Kermanpur, ABD'nin son saldırılarına ilişkin güncel bilançoyu paylaştı. Kermanpur, hayatını kaybedenlerin sayısının 55'e, yaralı sayısının ise 629'a ulaştığını açıkladı.

Sosyal medya platformundan paylaşım yapan Kermanpur, "ABD saldırılarının başlamasından bu yana 629 kişi yaralandı, 55 kişi hayatını kaybetti." ifadelerini kullandı.

Kermanpur, paylaşılan istatistiklerin 27 Haziran ile 23 Temmuz tarihleri arasındaki dönemi kapsadığını belirtti. Verilerin ayrıca, 27 Haziran gecesi imzalanan mutabakatın ardından ABD ile İran arasında yaşanan ilk karşılıklı saldırılarda yaşamını yitirenleri de içerdiği kaydedildi.

İran devlet televizyonunda yer alan Huzistan Valiliği açıklamasına göre, İran ile Irak arasında bulunan Şelemçe sınır kapısındaki yolcu terminali ABD füzelerinin hedefi oldu.

Saldırıda ilk belirlemelere göre 2 kişinin yaşamını yitirdiği bildirildi.

Valilikten yapılan açıklamada, söz konusu terminalde arama-kurtarma çalışmalarının sürdüğü ve sınır kapısının geçişlere açık olduğu kaydedildi.

Öte yandan eyalete bağlı Endimeşk kenti yakınlarındaki bir noktanın da ABD'ye ait füzelerce hedef alındığı belirtildi.

Suudi Arabistan resmi haber ajansı SPA'da yer alan habere göre yetkili bir kaynak, Suudi bir şirkete ait "ENCELIA" isimli geminin Kızıldeniz'de seyir halindeyken saldırıya uğradığını bildirdi.

Saldırı sonucu geminin baş kısmında yangın çıktığını aktaran kaynak, tüm mürettebatın sağlık durumunun iyi olduğunu kaydetti.

Kaynak ayrıca, ilgili makamların geminin ve mürettebatın güvenliğini sağlamak, deniz çevresini korumak için gerekli tüm tedbirleri aldığını vurguladı.

Söz konusu saldırıların, ticari gemilerin ve mürettebatının güvenliğini garanti altına alan uluslararası hukuk ve teamüllerin ihlali olduğu ifade edildi.

Yemen'deki İran destekli Husiler (Ensarullah Hareketi), Kızıldeniz'de Suudi Arabistan'a ait iki petrol tankerini insansız hava araçları (İHA) ve füzelerle hedef aldıklarını açıklamıştı.

Husilerin askeri sözcüsü Yahya Seri, yaptığı görüntülü açıklamada, "ENCELIA" ve "LAYLA" isimli, Suudi Arabistan'a ait iki petrol tankerine saldırı düzenlediklerini belirtmişti.

İran destekli Husiler, 20 Temmuz'da, Suudi Arabistan'a karşı "deniz ablukası uygulamaya başladıklarını" duyurmuştu.

Ensarullah’ın Askeri Sözcüsü Seri, yaptığı açıklamada, Suudi Arabistan'ı "yaklaşık 12 yıldır Yemen halkına yönelik kapsamlı abluka uygulamak, ülkenin kaynaklarını yağmalamak, limanlar ile havalimanlarını kara, deniz ve havadan kuşatarak halkın çektiği sıkıntıları dayanılmaz bir noktaya taşımakla" suçlamıştı.

Irak resmi haber ajansı, adını vermediği Iraklı üst düzey bir yetkiliye dayandırdığı haberinde, Kuveyt ile Irak arasında yer alan Abdali Sınır Kapısı'nda patlama yaşandığını aktardı.

Habere göre söz konusu yetkili, saldırı sonrası sınır kapısının geçici olarak kapatıldığını belirtti.

Öte yandan Kuveyt ordusundan yapılan yazılı açıklamada, Abdali Sınır Kapısı'nın Kuveyt tarafına kamikaze İHA'larla saldırı düzenlendiği bildirildi.

Saldırı nedeniyle sınır kapısında hasar meydana geldiği ancak can kaybı yaşanmadığı ifade edildi.

Kara kuvvetleri birliklerinin inceleme ve patlayıcı imha ekiplerinin de sahanın güvenliğinin sağlanması ve risklerden arındırılması için prosedürlere uygun olarak güvenlik operasyonlarına başladığı ve İHA kalıntılarının kaldırıldığı kaydedildi.

Açıklamada, saldırının menşeine ilişkin ise bilgi verilmedi.

ABD ordusu dün akşam İran'ın Irak sınırında yer alan Selemçe Sınır Kapısı'na saldırı düzenlemiş, 2 kişi hayatını kaybetmişti.

Fars Haber Ajansına göre, Bane Kaymakamı Muhammed Rızayi, ABD güçlerinin ilçeye hava saldırısı düzenlediğini söyledi.

Hemedan Valiliğinden yapılan açıklamada ise Kebuder Aheng ilçesinin ABD güçleri tarafından hedef alındığı kaydedildi.

Saldırılardaki can ve mal kaybına ilişkin henüz açıklama yapılmadı.

ABD'nin gece saatlerinde saldırı başlattığını duyurmasının ardından İran'ın farklı bölgelerinden çok sayıda patlama sesi duyulduğu bildirilmişti.

Huzistan, Sistan-Belucistan, Hürmüzgan, Buşehr, Kirmanşah eyaletlerinin çeşitli bölgeleri ve Tebriz kenti ABD'nin füze ve hava saldırılarının hedefi olmuştu.

CENTCOM, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, İran'a yönelik yeni saldırı hakkında bilgi verdi.

Açıklamada, ABD kuvvetleri bugün doğu saatiyle 16.00'da "İran'a yönelik yeni bir saldırı dalgası başlatıldığı" ifade edildi.

Söz konusu saldırı dalgasının ABD Başkanı Donald Trump'ın talimatı doğrultusunda başlatıldığı bilgisi paylaşıldı.

Açıklamada, yeni saldırıların Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere yönelik saldırılarda kullanılan İran askeri kapasitesini "daha da zayıflatmayı" amaçladığı kaydedildi.

CBS News'e isminin gizli kalması koşuluyla konuşan ABD'li yetkililer, İran'ın füze saldırısı düzenlediği ABD üslerinde çok sayıda askerin yaralandığını iddia etti.

Haberde, "Orta Doğu bölgesindeki üslere düzenlenen çok sayıda İran hava saldırısında, yaklaşık 100 Amerikalı askerin yaralandığı, yaralıların çoğunun görevlerine geri döndüğü" belirtildi.

Pentagon Sözcüsü Sean Parnell de televizyon kanalına yaptığı açıklamada, 7 Temmuz'dan bu yana yaklaşık 100 kişinin "bir dereceye kadar yaralandığının tespit edildiğini" ve bunların yüzde 96'sının görevine geri döndüğünü doğruladı.

Parnell, "Mücadeleye geri dönmeye kararlılar. Yaşanan yaralanmaların büyük çoğunluğu hafif beyin sarsıntılarıydı." ifadesini kullandı.

- Pentagon'un kamuoyuyla paylaşmadığı iddiası

New York Times (NYT) gazetesi, "ABD Savunma Bakanlığının (Pentagon), İran'ın son dönemde ABD güçlerine yönelik saldırılarından bazılarını ve bunlarda çok sayıda ABD askerinin yaralandığı" bilgisini kamuoyuyla paylaşmadığını iddia etmişti.

Gazeteye konuşan ABD'li yetkililer, Ürdün'de 2 ABD askerinin öldüğü ve birinin de kaybolduğu saldırı öncesinde, İran'ın bu ülkedeki ABD güçlerine 3 farklı saldırı daha düzenlediği, bu saldırılarda çok sayıda ABD askerinin yaralandığı, ABD'ye ait birçok helikopterin hasar aldığı iddiasında bulunmuştu.

- İran ile savaşta ölen ABD askeri sayısı 17'ye yükselmişti

CENTCOM, İran'ın 17 Temmuz'da Ürdün'deki ABD üssünü hedef alan saldırısında 2 askerin hayatını kaybettiğini, 1 askerin ise kayıp olduğunu duyurmuştu.

Pentagon, bu 2 askerin kimliğinin belirlendiğini ve olaya ilişkin soruşturmanın sürdüğünü kaydetmişti.

CENTCOM, Irak'ta da 18 Temmuz'da İran'ın insansız hava aracına (İHA) ait patlamamış mühimmatın kontrollü imhası sırasında 1 askerin hayatını kaybettiğini açıklamıştı.

Irak'taki olayla birlikte ABD ve İsrail'in şubatta İran'a saldırılarıyla başlayan savaşta öldüğü açıklanan ABD askerinin sayısı 17'ye çıkmıştı.

Devrim Muhafızlarından yapılan açıklamada, Bahreyn'in El-Muharrak bölgesindeki bir ABD radarı ile bir hava savunma sisteminin ve Er-Rifa bölgesindeki Patriot hava savunma sisteminin füze ve İHA saldırısıyla vurularak imha edildiği öne sürüldü.

Açıklamada, operasyonların devamında Kuveyt'te ABD'ye ait uzun menzilli bir radar sahası, haberleşme merkezi, uydu iletişim sistemleri ile Ali El-Salim Üssü'ndeki MQ-9 İHA'ların bulunduğu hangarın hedef alındığını ve çok sayıda İHA'nın imha edildiğini veya ağır hasar gördüğünü savundu.

Ayrıca, yine Kuveyt'teki Ahmed el-Cabir Üssü'nde konuşlu erken uyarı radarı, füze savunma radarı, FPS-117 radarı, Patriot hava savunma sistemi ve uydu haberleşme sistemlerinin vurularak imha edildiği öne sürüldü.

Öte yandan, İran Ordusu da Kuveyt'teki üç ABD üssünü kamikaze İHA'larla hedef aldığını açıkladı.

Ordudan yapılan açıklamada, "Yıldırım Operasyonu"nun 19'uncu aşaması kapsamında Kuveyt'teki Arifcan, El-Udeyri ve Ahmed el-Cabir üslerine kamikaze İHA saldırıları düzenlediği öne sürüldü.

Arifcan Üssü'ndeki idari binalar ve yön bulma antenlerinin, El-Udeyri Kampı'ndaki helikopter park alanının ve Ahmed el-Cabir Üssü'ndeki ABD askerlerinin konuşlandığı binanın hedef alındığı belirtildi.

Shakhsanam KURBANOVA

Gazze Şeridi'nde resmî olarak yürürlükte olan ateşkes, sahada büyük ölçüde işlemiyor. Filistin makamlarının güncel verilerine göre, anlaşmanın imzalandığı günden bu yana bölgede binden fazla can kaybı yaşandı; insani örgütler ise durumu "kâğıt üzerinde ateşkes, fiiliyatta çatışma" sözleriyle özetliyor.

Gazze Şeridi'ndeki çatışmaları durdurmayı amaçlayan ateşkes anlaşması 10 Ekim 2025'te yürürlüğe girmişti. Ancak aradan geçen dokuz aya rağmen, bölgedeki sivillerin günlük yaşamı bombardıman, topçu atışı ve nokta operasyonlarıyla şekillenmeye devam ediyor. Gazze Şeridi'ndeki Filistin Hükümeti Medya Ofisi'nin yayımladığı son rapora göre, İsrail ordusu ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana bölgede 3 bin 600'ün üzerinde ihlal gerçekleştirdi.

RAKAMLARLA DOKUZ AYIN BİLANÇOSU

Filistin makamlarının derlediği veriler, ateşkes sürecinin resmî söylemle sahadaki gerçeklik arasındaki farkı somut biçimde ortaya koyuyor. Rapora göre, anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihten bu yana en az bin 110 kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 3 bin 600 kişi yaralandı ve 142 Filistinli bölgede alıkonuldu.

SON GÜNLERDE ART ARDA SALDIRILAR

Geride kalan hafta, ateşkese rağmen süren saldırıların yoğunlaştığı bir dönem oldu. 19 Temmuz Pazar günü İsrail topçu birlikleri, Gazze kentinin doğusundaki Zeytun Mahallesi'ni hedef aldı; sağlık kaynakları saldırıda biri kadın olmak üzere 3 Filistinlinin hayatını kaybettiğini, çok sayıda kişinin de yaralandığını aktardı. Bir gün önce, 17 Temmuz'da ise Han Yunus'un batısındaki El-Mavasi bölgesinde bir aracı hedef alan hava saldırısında 5 kişi hayatını kaybetmişti.

Bu saldırılar tekil vakalar değil. 12 Temmuz'da Sabra Mahallesi'ne düzenlenen İHA saldırısında 4 sivil hayatını kaybetmiş, 14 Temmuz'da Tel el-Heva ve Selahaddin Caddesi çevresindeki saldırılarda ölü ve yaralılar bildirilmişti. Aynı günlerde Gazze kentinin kuzeyindeki Tuffah ve Cibaliye mahallelerinde İsrail güçlerinin evleri patlayıcılarla kullanılamaz hale getirdiği yönünde haberler de yer aldı.

ARABULUCULAR NE DİYOR?

Filistin makamları, ateşkesin garantör ve arabulucu ülkelerine çağrıda bulunarak İsrail'in anlaşmanın tüm maddelerine uymaya zorlanmasını istedi. Bölgedeki insan hakları örgütleri ise süregelen saldırıları, imzalanan metnin sahada karşılığının bulunmadığının kanıtı olarak gösteriyor ve gündelik yaşamın yıkım, belirsizlik ile arama-kurtarma çalışmaları etrafında şekillendiğini aktarıyor.

Sahadaki tablo, insani yardım erişimi açısından da kırılgan görünüyor. Sivil savunma ekipleri, güvenlik koşullarının yetersizliği nedeniyle enkaz altındaki kayıpları çıkarma çalışmalarında zorlanıyor; bölgede gıda kıtlığı ve yıkımın sürdüğü aktarılıyor.

SONUÇ: KAĞITTAKİ ANLAŞMA, SAHADAKİ GERÇEKLİK

Dokuz ay önce imzalanan ateşkes, uluslararası kamuoyunda çatışmaların sona erdiği bir dönüm noktası olarak sunulmuştu. Ancak güncel veriler, anlaşmanın sahada beklenen etkiyi henüz göstermediğini ortaya koyuyor. Bölgedeki insani durumun seyri, önümüzdeki günlerde arabulucu ülkelerin baskısının artıp artmayacağına ve tarafların anlaşmanın maddelerine ne ölçüde uyacağına bağlı olarak şekillenecek.

Hamas'tan yapılan yazılı açıklamada, Hayye'nin, İsrail'in Gazze'deki saldırıları sırasında girdiği çatışmada hayatını kaybeden Yahya Sinvar'ın yerine hareketin Siyasi Büro Başkanı olarak seçildiği ifade edildi.

Sinvar, İran'ın başkenti Tahdan'da suikasta uğrayarak hayatını kaybeden Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye'nin ardından 6 Ağustos 2024'te bu göreve seçilmişti. İsrail ordusu, Gazze'ye yönelik saldırıları sırasında 17 Ekim 2024'te Sinvar'ın öldürüldüğünü duyurmuştu.

- Halil el-Hayye kimdir?

Hamas'ın Siyasi Büro Başkanlığına seçilen Halil el-Hayye, 1960 yılında Gazze'de doğdu. Lisans eğitimini Gazze'de tamamlayan Hayye, 1997 yılında "Sünnet-i Nebeviye ve Hadis İlimleri" alanında doktora derecesi aldı.

Birinci İntifada sırasında Hamas'a katılan Hayye, bu süreçte Gazze'de yarı zamanlı öğretmen olarak görev yaptı.

Hamas'ın eski lideri Yahya Sinvar'a yakınlığıyla bilinen Hayye, 2006 yılında Gazze'yi temsilen Filistin Yasama Meclisi üyeliğine seçildi.

Hayye, Hamas'ın 2021'de düzenlenen son dönem seçimlerinde "Arap ve İslam Dünyasıyla İlişkiler Ofisi Başkanlığı" görevine getirildi.

Hamas'ın önde gelen isimlerinden biri olan ve Sinvar'ın yardımcılığını da yapan Hayye, Sinvar'ın ardından Ekim 2024'te hareketin Gazze sorumluluğu görevini üstlendi.

İsrail'in birçok kez suikast girişiminin hedefi olan Hayye, bu saldırılardan kurtulmayı başardı. Ancak Hayye, kendisi ve ailesine yönelik farklı tarihlerde düzenlenen İsrail saldırılarında, 4 oğlu ve 5 torunu başta olmak üzere çok sayıda yakınını kaybetti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından açıklama yaptı.

Açıklamada, 17 Temmuz'da İran'ın Ürdün'deki ABD üssüne düzenlediği saldırının ardından 2 ABD askerinin hayatını kaybettiği, 1 askerin ise kaybolduğunun daha önce duyurulduğu hatırlatıldı.

ABD askeri personelinin kapsamlı arama çalışmaları sonucunda bugün erken saatlerde olay yerinde kimliği henüz doğrulanmayan ceset kalıntıları bulduğu belirtilen açıklamada, kalıntıların kimliğinin belirlenmesine yönelik inceleme sürecinin devam ettiği ifade edildi.

Açıklamada ayrıca, 18 Temmuz'da kuzey Irak'ta düşürülen tek yönlü İran saldırı İHA'sına ait patlamamış mühimmatın kontrollü imhası sırasında 1 ABD askerinin hayatını kaybettiği, olayda bir askerin de hafif yaralandığı bildirildi.

CENTCOM, dün yaptığı açıklamada, Ürdün'deki ABD üssünü hedef alan İran saldırısında 2 askerin hayatını kaybettiğini, 1 askerin ise kayıp olduğunu duyurmuştu.

Bahreyn İçişleri Bakanlığının ABD merkezli X şirketinin sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, sirenlerin devreye alındığı belirtildi.

Geceden bu yana 2'nci kez tekrarlanan açıklamada, vatandaşlar ve ülkede ikamet edenlere sakin olmaları ve en yakın güvenli yere gitmeleri çağrısında bulunuldu.

Öte yandan ABD’nin Manama Büyükelçiliği, İran’ın Bahreyn’in başkenti Manama’nın merkezindeki bazı noktaları hedef alabileceğine ilişkin bilgilere sahip olduğunu açıklayarak ABD vatandaşlarından dikkatli olmalarını ve yerel makamların talimatlarına uymalarını istemişti.

Hamaney'in resmi sosyal medya hesaplarından ABD ile imzalanan mutabakata ilişkin mesaj paylaşıldı.

Hamaney, mesajında "Büyük Şeytan'ın mutabakatı tekrar ihlal etmesi, ABD Başkanı'nın imzasının ne kadar değersiz ve geçersiz olduğu gerçeğini bir kez daha herkese ispatlamıştır. Zorbalık ve vahşet ABD zihniyetinin ayrılmaz parçasıdır." ifadesini kullandı.

İran halkının, yasama, yürütme ve yargı erki başkanlarına duyduğu güveni sürdüreceğini ve ulusal çıkarların korunması için sahada olmaya devam edeceğini belirten Hamaney, ülkede birlik ve beraberliğin korunmasının önemine işaret etti.

Hamaney, ABD'nin, "savaş çığırtkanlığına" devam etmesi halinde İran ve direniş cephesinin unutulmaz dersler vereceğini bilmesi gerektiğini, İran Silahlı Kuvvetlerinin son günlerde ortaya koyduğu girişimlerin bunun örneği olduğunu kaydetti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), güçlerinin İran'ın askeri kabiliyetlerini başarıyla vurduğunu belirtirken, İran devlet medyası Hürmüz Boğazı'ndaki Keşm Adası'nın hedef alındığını duyurdu.

CENTCOM ayrıca, Cuma günü Ürdün'de iki ABD askerinin ölümüne yol açan saldırıdan sorumlu İran Devrim Muhafızları birliklerini de hedef aldığını açıkladı. Aynı saldırıda kaybolan bir asker de hala bulunamadı.

Son saldırılara karşılık olarak İran ordusu, Kuveyt'teki iki ABD üssüne insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediğini açıkladı.

ABD ve İran son günlerde birbirlerine yönelik saldırılarını artırırken, her iki taraf da kritik altyapıyı hedef almakla suçlanıyor.

İran'daki Tasnim Haber Ajansı'na göre Cumartesi günü Kuveyt'teki Amerikan askerî "Camp Udairi deposu ve Ali Al Salem Hava Üssü'ne intihar dronlarıyla büyük çaplı saldırılar" düzenlendi.

CENTCOM üst üste sekizinci gece gerçekleştirilen ABD saldırılarının, "İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemiciliği tehdit etme kapasitesini daha da zayıflatmak amacıyla" tasarlandığını duyurdu.

Açıklamada, saldırıların ayrıca "dün gece Ürdün'de Amerikan askerlerine saldırı düzenleyen İslam Devrim Muhafızları güçlerini süratle cezalandırmak" amacı taşıdığı belirtildi.

Bu gelişme, Washington'un İran limanlarına yönelik ablukasını yeniden yürürlüğe koyduğu ve Tahran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapattığını ilan ettiği, ön ateşkesin başlamasından bir aydan kısa süre sonra çökmesiyle yeniden alevlenen bir haftalık çatışmanın devamı oldu.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, askerlerinin ölümüne sosyal medya üzerinden yaptığı paylaşımla tepki gösterdi, "Yolunuz açık olsun kahramanlar. Fedakârlıkları kararlılığımızı daha da güçlendiriyor" dedi.

Bu ayın başlarında kaybolan bir Amerikan Deniz Kuvvetleri pilotunun öldüğünün ilan edilmesinin ardından, çatışmadaki ABD can kaybı 16'ya yükseldi. Bu, kayıp sayısında bu hafta içindeki ikinci artış oldu.

İran Sağlık Bakanlığı, son üç haftadaki ABD saldırılarında en az 50 kişinin öldüğünü ve 500'den fazla kişinin yaralandığını açıkladı.

ABD de İran da sivil altyapıyı hedef almakla suçlanıyor.

ABD bu suçlamaları reddederek, İran'ın köprüler ve bir tren istasyonunun vurulduğunu duyurmasının ardından "yalnızca askerî hedeflere ve askerî lojistik altyapıya saldırılar düzenlediğini" belirtti.

Cumartesi günü Körfez İşbirliği Konseyi, Kuveyt'in bir elektrik santrali ile bir su arıtma tesisinin vurulduğunu açıklamasının ardından Tahran'ı sivil altyapıyı hedef almakla suçladı.

Uluslararası hukuka göre sivillere veya sivil alanlara saldırmak savaş suçu.

Bununla birlikte bazı durumlarda bir köprü veya elektrik santrali gibi sivil tesisler, düşmanın savaş çabalarını desteklemek amacıyla kullanıldıklarında koruma statülerini kaybedebilir.

Washington ve Tahran haziran ayında savaşı sona erdirmeye yönelik geçici bir anlaşmaya vardı, ancak anlaşma birkaç hafta içinde çöktü.

Başkan Donald Trump 8 Temmuz'da anlaşmanın "sona erdiğini" ilan etti.

Cumartesi gecesi İran'ın Dini Lideri Mojtaba Hamaney yazılı bir açıklamada, Amerika'nın "anlaşmayı tekrar tekrar ihlal etmesinin temel bir gerçeği ortaya çıkardığını" söyledi ve ekledi:

"ABD başkanının imzası tamamen değersizdir ve güvenilirlikten yoksundur."

Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın güneyindeki mayınlı güzergahtan geçmeye çalışan 2 petrol tankerinin patladığı ve alev aldığı belirtildi.

Açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın ABD'nin eylemleri nedeniyle "güvensiz ve tamamen kapalı" olduğu ifade edilerek, ABD'nin saldırıları sona erene kadar Boğaz'dan "kimyasal gübre veya bir damla petrol ve doğal gaz bile ihraç etmenin mümkün olmadığı" aktarıldı.

Denizcilerin kendi güvenlikleri için mayınlı güzergaha girmemesi gerektiği uyarısında bulunuldu.

İran'ın Tesnim Haber Ajansı Yezd muhabirinin aktardığına göre, Amerikan savaş uçaklarının gece yarısı Yezd'in bazı bölgelerine düzenlediği saldırıların ardından aynı noktalarda yeniden patlama sesleri duyuldu.

Haberde, birkaç dakika önce hedef alınan bölgelerde yeni patlamaların meydana geldiği, aynı zamanda kent semalarında Amerikan savaş uçaklarının seslerinin duyulduğu belirtildi.

Vurulan bölgelerde meydana gelen hasarın boyutuna ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmazken, yetkililer saldırı bölgelerine operasyon ve inceleme ekiplerinin sevk edildiğini açıkladı.

İran'ın Ahvaz ve Yezd kentlerine ABD tarafından kısa süre önce saldırılar düzenlendiği bildirilmişti.

ABD savaş uçaklarının Yezd eyaletindeki bazı noktalara saldırılar düzenlediği ve eyalet çevresinde 5 patlama sesi duyulduğu kaydedilmişti.

İran ordusundan yapılan açıklamada, ABD'nin saldırılarına karşılık olarak gerçekleştirilen 15'inci dalga operasyonlar kapsamında Bahreyn'de ABD güçlerinin kullandığı üsse saldırılar düzenlendiği belirtildi.

Kamikaze İHA'larla gerçekleştirilen saldırılar kapsamında Şeyh İsa Hava Üssü'ndeki uçak sığınakları, park alanları ve yakıt depolama tesislerinin vurulduğu aktarıldı.

Diğer yandan Bahreyn genelinde çeşitli bağlantı köprülerinin de saldırılarda hedef alındığı kaydedildi.

İran ordusundan yapılan yazılı açıklamada, ABD'nin saldırılarına karşılık olarak gerçekleştirilen 11. dalga operasyonlar kapsamında Bahreyn'de ABD güçlerinin kullandığı üsse saldırılar düzenlendiği belirtildi.

Açıklamada, "İran ordusu, düşmanın kentsel altyapıyı ve masum insanları hedef alan düşmanca eylemlerine karşılık, birkaç saat önce Yıldırım Operasyonu'nun 11. aşamasında Bahreyn'deki Sakhir üssünde bulunan terörist ABD ordusunun helikopterleri ile P-8 keşif uçaklarını Areş yıkıcı insansız hava aracı saldırılarıyla hedef aldı." ifadelerine yer verildi.

Kuveyt’te ABD’ye ait birçok nokta hedef alındı

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’nin İran’daki telekomünikasyon ve demir yolu çalışanları ile trafikte seyir halindeki araçlara yönelik saldırılarına misilleme olarak Kuveyt’te bulunan ABD noktalarına saldırı düzenlediğini duyurdu.

Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’ye yönelik saldırılar hakkında bildiri yayımladı.

Bildiride, ABD’nin, İran’ın zayıfladığı yönündeki yanlış düşüncelere kapılarak müzakerelerin ortasında saldırılarına yeniden başladığı, telekomünikasyon ve demir yolu çalışanları ile seyir halindeki araçlara saldırı düzenleyerek çok sayıda sivilin hayatını kaybetmesine yol açtığı belirtildi.

Bildiride ayrıca, Devrim Muhafızları Ordusu’nun Nasr-2 Operasyonu’nun 12. Dalgası ile ABD saldırılarına karşılık Kuveyt’te bulunan füze savunma tespit ve erken uyarı radarı, silah depoları, karadan karaya füze fırlatma rampası ile bu sistemlere ait çok sayıda yedek füzeyi hedef aldığı kaydedildi.

Öte yandan Devrim Muhafızları Ordusu, ABD’ye yönelik misilleme operasyonlarının devam edeceği uyarısında bulundu.

Olay yerine çok sayıda ambulans sevk edilirken, meydana gelen 2 patlamada aralarında 4 güvenlik görevlisinin bulunduğu 18 kişi yaralandı.

Patlamanın Şam'ı ziyaret eden Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un kaldığı otelin yakınında bir noktada gerçekleştiği aktarıldı.

Patlama sırasında Macron'un Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ile görüşmek için Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda olduğu belirtildi.

Patlamalarda 18 kişi yaralandı

Suriye devlet televizyonundan yapılan açıklamada, Şam'daki patlamalarda 4'ü polis memuru olmak üzere 18 kişi yaralandı.

Şam’ın Hamidiye Çarşısı'na giden yol üzerindeki Adalet Sarayı yanındaki bir kafede 2 Temmuz’da bombalı terör saldırısı düzenlenmiş, 10 kişi ölmüş 21 kişi yaralanmıştı.

İran yönetimi, baskıyı artırmak için Hürmüz Boğazı'nın ardından Kızıldeniz'de de gemi trafiğini yavaşlatmayı planlıyor.

Tahran destekli Husilerin siyasi büro üyesi Muhammed Farah, pazartesi günkü açıklamasında, ABD'nin Suudi Arabistan'ı Yemen'e saldırması için kışkırttığını öne sürerek, bunun sürmesi halinde Babülmendep Boğazı'nın kapatılabileceği tehdidini savurmuştu:

Mevcut durum daha da kötüleşirse, Babülmendep Boğazı ve Hürmüz Boğazı operasyonel bir ittifak kapsamında kapatılacaktır. Bu durumda petrol fiyatları, korkunç bir şokla varil başına 200 dolara fırlayacaktır.

Reuters'ın analizine göre, Kızıldeniz'i Aden Körfezi'ne bağlayan boğaz Tahran yönetiminin savaştaki "son kozu" olabilir. Ortadoğu uzmanı Fawaz Gerges, İran'ın ABD'ye hem Hürmüz hem de Kızıldeniz'deki gemi trafiğini aynı anda sekteye uğratabileceği mesajı vermek istediğini söylüyor:

İran sonuna kadar gitmeye hazır görünüyor. Tahran hem yakın çevresinde hem de daha geniş bir alanda gerginliği tırmandırıyor. Buradan sadece Hürmüz Boğazı'nın değil Babülmendep Boğazı'nın da risk altında olduğu mesajı çıkıyor.

Analistlere göre çatışmanın Körfez'den Kızıldeniz'e doğru yayılması küresel ticaret ve enerji tedarikindeki krizi daha da derinleştirecek. Bu durum Washington ve Tahran'ı yeniden müzakere masasına oturmaya zorlayabilir.

BAE’den Hürmüz’e alternatif rota: “Savunma amaçlı bir girişim”

İran devletine ait medya kuruluşu Press TV'nin analizinde de Washington ve Tahran arasındaki mutabakat zaptının tek taraflı olarak Beyaz Saray tarafından bozulduğu, Devrim Muhafızları'nın da savunmadan saldırı odaklı bir stratejiye geçtiği yazılıyor.

Analizde, "İki ayrı bölgede küresel deniz taşımacılığını tehdit etme kapasitesinin, İran'ın stratejik nüfuzunu önemli ölçüde artırdığı" vurgulanıyor. Böyle bir hamlenin, özellikle Asya ekonomileri üzerindeki "arabuluculuk yapmak ya da taraf seçmek" baskısını artıracağı ifade ediliyor.

Hürmüz ve Babülmendep'in aynı anda kapatılmasının Avrupa'dan Çin, Hindistan ve Japonya'ya kadar geniş bir etki yaratacağı belirtiliyor.

Reuters'ın görüş aldığı  King's College London'dan Andreas Krieg ise Tahran'ın sadece topyekun savaşın kaçınılmaz olduğunu düşünmesi halinde Husileri kullanarak Babülmendep'i kapatma yoluna gireceğini ifade ediyor.

Körfez ülkeleriyse diplomatik çözüm yolunun gittikçe çıkmaza girmesinden endişeli. Suudi Arabistanlı düşünce kuruluşu Körfez Araştırma Enstitüsü'nden Abdulaziz Sager şunları söylüyor:

İran'ın zafer kazanması da yenilmesi de bölge için sonuçlar doğuracak. Körfez ülkelerinin çoğu, bu durumun daha istikrarlı bir bölgesel güvenlik ortamı oluşturması halinde, ikinci seçeneğin getireceği bedelleri daha kabul edilebilir bulabilir.

ABD Başkanı Donald Trump, 13 Temmuz'daki açıklamasında, Hürmüz'deki deniz ablukasının yeniden yürürlüğe girdiğini ve boğazdan geçen gemilerden ABD tarafından ücret alınacağını duyurmuştu. Bir gün sonraki açıklamasında bu kararından geri dönerek Körfez ülkeleriyle ticaret anlaşmaları yapılacağını söyledi. CNN'in aktardığına göre özellikle Körfez ülkeleri devreye girerek Trump'ı bu fikirden vazgeçirmiş.

Husiler, Gazze savaşının başlamasının ardından Kızıldeniz'deki ticari gemilere yönelik saldırılar düzenlemişti. Büyük denizcilik şirketlerinin gemilerini Afrika'nın güneyinden dolaştırmasına yol açan saldırılar, taşıma maliyetlerini artırmış ve ABD'yle Britanya'nın Yemen'e hava saldırıları düzenlemesine neden olmuştu.

Muhibbi, sosyal medya hesabından paylaştığı mesajında, "Düşman, savaşın mevcut denklemini sürdürerek yıpratma savaşına gireceğini düşünmemeli." değerlendirmesinde bulundu.

Tuğgeneral Muhibbi, "İran'ın operasyonları şu anda ABD'nin bölgedeki saldırı altyapısını yok etmeye odaklanmış durumda. Ardından sonraki adımlar başlayacak." değerlendirmesinde bulundu.

Devlet televizyonuna bağlı Genç Gazeteciler Kulübü'ne (YJC) konuşan Garibabadi, ABD ile mutabakata rağmen yeniden alevlenen savaşı değerlendirdi.

Garibabadi, ABD'nin İslamabad Mutabakat Zaptı olarak adlandırılan ve 14 Haziran'da varılan mutabakatı askeri saldırılar ve deniz ablukasını yeniden uygulama girişimi nedeniyle tamamen ihlal ettiğini belirterek, "ABD, mutabakatın tüm altyapısını ve temel çerçevesini parçaladı." dedi.

İran'ın ABD'ye askeri karşılıklar verdiğini ve vermeye devam edeceğini aktaran Garibabadi, "İran, bu şartlarda mutabakata ilişkin hiçbir yükümlülük hissetmiyor. Şu anda hakkında konuşacağımız hiçbir mutabakat kalmadı. ABD, mutabakat zaptını ihlal etmek konusunda her şeyi yaptı. Hiçbir ülke İran'ın taahhütlerini yerine getirmesini beklememelidir." ifadelerini kullandı.

Shakhsanam KURBANOVA

İran ile ABD arasındaki çatışma, hafta sonu boyunca süren karşılıklı saldırılarla yeni bir tırmanış evresine girdi. İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), Kuveyt, Bahreyn, Ürdün ve Katar'daki ABD askeri varlıklarını hedef aldığını duyururken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) da İran topraklarında onlarca hedefi vurduğunu açıkladı.

KÖRFEZ'DE DÖRTLÜ HEDEF: KUVEYT, BAHREYN, ÜRDÜN VE KATAR

IRGC'nin açıklamasına göre, Kuveyt'teki Ali Al Salem Hava Üssü'ndeki Patriot hava savunma sistemleri ile Ahmed el-Cabir Hava Üssü'ndeki FPS radar sistemi vuruldu. İkinci dalga saldırılarda ise Bahreyn'deki Şeyh İsa Hava Üssü ve Ürdün'deki Prens Hasan Hava Üssü hedef alındı. Kuveyt ordusu, İran'dan fırlatılan üç balistik füze, bir seyir füzesi ve on dronu düşürdüğünü, ancak düşen enkaz parçalarının bir kişiyi yaraladığını bildirdi. Ürdün hükümet sözcüsü Muhammed el-Momani ise ülkeye yönelik tüm ateşin havada etkisiz hale getirildiğini duyurdu.

ABD, İRAN'IN GÜNEY VE BATISINDA GENİŞ ÇAPLI VURUŞLAR GERÇEKLEŞTİRDİ

İran devlet medyası, ABD saldırılarının Hürmüz Boğazı yakınındaki Keşm Adası ve Bender Abbas dahil olmak üzere ülkenin güney ve batı kesimlerindeki geniş bir alanı, ayrıca Irak sınırındaki Huzistan eyaletini kapsadığını aktardı. Pazartesi sabahı erken saatlerde ABD Donanması'nın 5. Filo karargâhının bulunduğu Bahreyn'de de füze alarm sirenleri çaldı. CENTCOM, önceki dalgada İran'da yaklaşık 90 hedefi vurduğunu, hava alanı pistleri ve füze fırlatma rampalarını içeren görüntüler yayımlayarak duyurmuştu.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDA TIKANIKLIK, PETROL FİYATLARINDA SIÇRAMA

Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, Hürmüz Boğazı'nda yaklaşık 6.000 denizcinin halen mahsur kaldığını belirterek taraflara "azami itidal ve gerilimin düşürülmesi" çağrısında bulundu. Katarlı LNG tankeri Al Rekayyat'ın da Umman kıyılarında mermi isabet ederek hasar gördüğü ve bölgede hareketsiz kaldığı bildirildi. Gerilimin etkisi enerji piyasalarına da yansıdı; Brent petrol fiyatı Pazar günü yüzde 3,92 artışla varil başına 78,99 dolara, ABD ham petrolü ise yüzde 3,44 yükselişle 73,87 dolara çıktı.

NİSAN'DAKİ ATEŞKES ÇÖKÜYOR MU?

Nisan ayında sağlanan geçici ateşkes anlaşması, son günlerde art arda yaşanan saldırı-karşı saldırı döngüsüyle ciddi biçimde zorlanıyor. Kriz, İran'ın Şubat ayında öldürülen eski Yüksek Lideri Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenen çok günlük cenaze törenleri sırasında da tırmanmıştı. Diplomatik girişimler sürerken Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile yaptığı görüşmede tarafları imzalanan mutabakat metnini uygulamaya ve diplomasiye bağlı kalmaya çağırdı.

Fars Haber Ajansı, İran Devrim Muhafızları Odusundan yapılan açıklamayı yayımladı.

Açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine yeniden açılmasının tek şartının, ABD ordusunun boğazdaki müdahalelerine son vermesi ve kıyı devletlerinin kendi kara suları üzerindeki egemenliğine saygı göstermesi olduğu belirtildi.

Açıklamada ayrıca, ABD saldırılarına misillemenin 5'inci aşaması kapsamında, Bahreyn'in Cüfeyr bölgesindeki ABD ordusuna ait tesis ve altyapının, Umman'daki FPS uzun menzilli hava radarı ile deniz hedef tespit radarının, füze ve insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef alınarak imha edildiği öne sürüldü.

Söz konusu açıklamada, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndaki müdahalelerinin sürmesi halinde, küresel petrol ve doğal gaz piyasalarını etkileyecek daha büyük gelişmelerin yaşanabileceği uyarısında bulunuldu.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemilere yönelik "saldırma kapasitesini zayıflatmak" amacıyla gece yarısından sonra yeni saldırılar başlattığını duyurmuştu.

Bu açıklamanın ardından İran'ın Bender Abbas, Sirik ve Cask kentleri ile Keşm Adası'nda patlama sesleri duyulduğu bildirilmişti.

İran ordusu ise ABD saldırılarına karşılık, bölgedeki "düşman üslerini" hedef alan geniş çaplı füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları başlattığını duyurmuştu.

CENTCOM, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundan yaptığı açıklamada, İran'a yönelik yeni başlatılan saldırılara ilişkin bilgileri paylaştı.

Açıklamada," CENTCOM kuvvetleri, bugün (ABD) doğu yakası yerel saatiyle 17.00'de, Hürmüz Boğazı'ndan serbestçe geçiş yapan sivil denizcilere ve ticari gemilere saldırma kapasitesini zayıflatmayı sürdürmek amacıyla, İran'a yönelik yeni saldırılar başlattı." ifadelerine yer verildi.

CENTCOM'un açıklamasında, bu saldırıların gerçekleştirilmesi talimatının, İran güçlerinden hesap sorulması amacıyla ABD Başkanı Donald Trump tarafından verildiği vurgulandı.

ABD, dün başlattığı saldırılarda, kara ve deniz konuşlu savaş uçakları, insansız hava araçları (İHA) ve savaş gemilerinden fırlatılan hassas güdümlü mühimmatlarla İran'a ait yaklaşık 140 askeri hedefin imha edildiğini bildirmişti.

Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamaya göre, Hürmüz Boğazı'nda iki gemiye müdahale edildi.

Söz konusu gemilerin sistemlerini kapatarak İran'ın belirlediği rota dışında Hürmüz Boğazı'nı geçmeye çalıştığı ve Devrim Muhafızları Ordusu'nun her iki gemiyi de durdurduğu belirtildi.

Yaşanan bu gelişme üzerine ABD ordusunun İran'ın güney kıyılarına saldırı düzenlediği, İran Silahlı Kuvvetleri'nin misilleme olarak Ürdün'deki Prens Hasan Hava Üssü'nde bulunan füze ve yakıt depolarını füze ve insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef aldığı kaydedildi.

İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrası, "Tek taraflı anlaşmalar dönemi sona erdi." dedi.

ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından, İran ile ABD arasındaki mutabakat zaptının 5. maddesinin görsel metnini paylaşan Kalibaf, açıklama olarak, "Tek taraflı anlaşmalar dönemi sona erdi." ifadesini kullandı.

Kalibaf ayrıca ABD’ye "Ya sözünüzde durun ya da bedelini ödeyin." uyarısında bulundu.

Katar Savunma Bakanlığı, ülkeye yönelik devam eden füze saldırıları nedeniyle hava savunma sistemlerinin aktif hale geldiğini belirtti.

İran'ın Körfez ülkelerine yönelik saldırısı sonrası başta Katar olmak üzere bölge ülkelerinde sirenler çaldı.

Katar'da füze saldırısı sonrası İçişleri Bakanlığı tarafından bölge sakinlerinin telefonlarına "ulusal acil durum" uyarısı gönderildi.

İran'dan düzenlenen füzeler nedeniyle hava savunma sistemlerinin aktif hale geldiği Katar'da başta başkent Doha olmak üzere birçok bölgede patlama sesleri duyuldu.

Öte yandan Katar Savunma Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, hava savunma sistemlerinin füze saldırıları nedeniyle devreye girdiği ifade edildi.

İran Devrim Muhafızları Ordusu Donanması, "yabancı müdahalenin yol açtığı istikrarsız güvenlik durumu nedeniyle, Hürmüz Boğazı'nın ikinci bir duyuruya kadar kapatıldığını" duyurmuştu.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Hürmüz Boğazı'nda bir ticari geminin hedef alınması sonrası İran'a karşı bir dizi saldırı düzenlediğini açıklamıştı.

Öte yandan Bahreyn İçişleri Bakanlığı, İran saldırıları nedeniyle ülke genelinde bir kez daha sirenlerin çaldığını duyurarak halka güvenli bölgelere yönelmeleri çağrısında bulundu.

Bahreyn İçişleri Bakanlığının, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yapılan açıklamada, saldırılar nedeniyle ülke genelinde bir kez daha sirenlerin çaldığı belirtildi.

Açıklamada, halktan sakin olmaları, en yakın güvenli yere yönelmeleri ve haberleri resmi kanallardan takip etmeleri istendi.

Bakanlık kısa bir süre önce, ülkeyi hedef alan saldırılar nedeniyle sirenlerin çaldığını duyurmuştu.

İran resmi haber ajansı İRNA’ya göre, Huzistan Eyaleti Vali Yardımcısı Veliullah Heyat, üç şehrin ABD tarafından vurulduğunu belirtti.

Mahşer, Hindican ve Abadan'ın ABD tarafından hedef alındığını bildiren Heyat, söz konusu şehirlere çeşitli sayıda füzenin isabet ettiğini kaydetti.

Heyat, saldırılarla ilgili incelemelerin devam ettiğini ve olası hasara ilişkin açıklamanın daha sonra yapılacağın duyurdu.

Öte yandan, İran Silahlı Kuvvetleri, Ürdün’de Prens Hasan üssündeki ABD’ye ait MQ-9 insansız hava aracı deposunun hedef alındığını duyurdu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri tarafından yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'nda yabancı müdahale ve gemilerin "yetkisiz rotalarda" seyretmeye çalışmasının güvenlik sorunlarına yol açtığı öne sürüldü.

Daha önce yabancı müdahalelerin ve gemilerin rotalarının izinsiz şekilde belirlenmesine karşı uyarıda bulunulduğu belirtilerek, birkaç saat önce bazı gemilerin bu uyarıları dikkate almadığı ve "yetkisiz rotalarda" ilerlemeye çalıştığı ifade edildi.

Uyarılara rağmen rotasını değiştirmeyen ve deniz güvenliğini tehlikeye attığı öne sürülen gemilerden birinin, Devrim Muhafızları Ordusu Donanması tarafından uyarı atışlarıyla durdurulduğu aktarılarak, "Bu olay sonucunda ve yasadışı yabancı müdahale nedeniyle ortaya çıkan bu istikrarsız güvenlik durumu sebebiyle, Hürmüz Boğazı ikinci bir duyuruya kadar kapatılacak." denildi.

Açıklamada, Hürmüz Boğazı bölgesinde Amerikan müdahaleleri sona erene kadar hiçbir gemiye geçiş izni verilmeyeceği belirtilerek, "Amerikan-Siyonist düşmanın topraklarına girmesine izin veren ülkeler, bu müdahalenin sonuçlarından sorumlu tutulacaktır." ifadelerine yer verildi.

İran Sağlık Bakanlığı, ABD'nin 8-9 Temmuz'daki saldırılarında altı şehirde 17 kişinin öldürüldüğünü ve 100'den fazla yaralı olduğunu açıklarken İran'ın dini lideri Mücteba Hamaney, savaşın ilk gününde İsrail ve ABD saldırılarında öldürülen babasının "intikamının" alınması gerektiğini söyledi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD ile planlanan görüşmeler öncesinde Umman'a ulaştı.

Arakçi X'te, ülkesinin ateşkese ilişkin "sözünü tuttuğunu" belirterek ABD'nin yeni yaptırımlarla anlaşmayı ihlal ettiğini yazdı. Anlaşmanın yalnızca karşılıklı uyum olması durumunda işe yarayacağını söyledi.

Öte yandan ABD Umman'da yapılması planlanan müzakerelerin bir parçası olarak İran'ın Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu kamuoyuna duyurmasını ve ticari gemilere ateş açmayı durduracağına dair taahhütte bulunmasını istiyor.

ABD medyası, ismi açıklanmayan yetkililere dayandırdığı haberlerde, Tahran'ın Başkan Donald Trump'ın danışmanlarına gemilere ateş açılmasının bir hata olduğunu özel olarak kabul ettiğini, ancak İranlıların sorumluluğu ülke içindeki kontrolden çıkmış bir gruba yüklediğini aktardı.

Trump, Beyaz Saray'ın ateşkese aykırı olarak değerlendirdiği Hürmüz Boğazı'ndaki bu haftaki çatışmalara rağmen tarafların görüşmeleri sürdürme konusunda anlaştığını söyledi.

Cumartesi günkü müzakerelere ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Ortadoğu görüşmelerinde yoğun şekilde rol alan iki isim - özel temsilci Steve Witkoff ile Trump'ın damadı Jared Kushner - liderlik edecek.

ABD ve İran, Haziran ayında İran'ın ticari gemilere güvenli geçiş sağlamasını da içeren bir ateşkes anlaşması imzalamıştı.

BBC'nin ABD'deki yayın ortağı CBS News'e konuşan üst düzey ABD yetkililerine göre Tahran, sertlik yanlısı bir grubun ticari gemilere ateş açarak müzakereleri baltalamaya çalıştığını söyledi.

Bir yetkili, "Onlar [İranlılar] masaya geri dönüp 'Hata yaptık. Yanlış yaptık. Konuşmaya devam edelim' dediler" dedi.

10 Temmuz Cuma günü gazetecilere verilen brifingde ABD'li yetkililer, bölgesel arabulucular aracılığıyla Tahran yönetimine Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu ve ticari gemilere ateş açılmayacağını ilan eden bir açıklama yayımlaması talebinin iletildiğini söyledi.

Reuters'ın aktardığına göre bir yetkili, "Ya bu açıklamayı verecekler ya da bunun onlar açısından iyi bir sonucu olmayacak" dedi.

CBS'e göre Beyaz Saray ayrıca İran'ın gemilere ateş açmanın bir hata olduğunu kamuoyu önünde kabul etmesini istiyor.

Bu arada Katar'dan bir heyet, gerilimi azaltmak ve Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferi kolaylaştırmak amacıyla yapılacak görüşmeler için 10 Temmuz Cuma günü İran'a gitti.

Trump, aynı gün Truth Social'da yaptığı paylaşımda, "İran İslam Cumhuriyeti bizden 'görüşmeleri' sürdürmemizi istedi. Biz de bunu kabul ettik, ancak ABD onlara en açık ifadelerle ateşkesin BİTTİĞİNİ bildirdi!" yazdı.

11 Temmuz Cumartesi günü erken saatlerde Trump, İran'ın kendisine suikast planladığı yönündeki haberlere de yanıt verdi.

Truth Social'da yaptığı paylaşımda, böyle bir saldırıya karşılık olarak ABD ordusunun ülkenin tüm bölgelerini "tamamen yok edeceğini ve yerle bir edeceğini" söyledi.

Wall Street Journal ve diğer ABD medya kuruluşları bu hafta İsrail'in Washington'a İran'ın kısa süre önce ABD başkanına suikast düzenlemeye yönelik bir plan hazırladığına dair istihbarat paylaştığını bildirdi.

İran'ın öldürülen dini lideri Ayetullah Ali Hamaney'in cenazesinde de Trump'ın ölümüne yönelik açık çağrılar yapıldı.

Cenazesi Temmuz ayı başında toprağa verilen Hamaney, İran'ın ABD ve İsrail'le savaşa girdiği 28 Şubat'ın ilk gününde Tahran'daki konutuna düzenlenen İsrail saldırısında öldürülmüştü.

Körfez bölgesinde Temmuz'da tekrar alevlenen çatışmaların ardından 10 Temmuz Cuma günü yeni bir saldırı haberi gelmedi.

Hafta içi ABD'nin tavsiye ettiği rota üzerinden Umman sularında seyreden üç gemi vuruldu.

İran ise güvenli tek geçiş yolunun kendi karasularından geçen ayrı bir rota olduğunu defalarca söyledi.

ABD ile İran'ın, ateşkesi uzatmayı ve "tüm cephelerdeki" çatışmaları sona erdirmeyi amaçlayan 14 maddelik bir mutabakat zaptıyla ikili ilişkilerde ilerleme kaydedilmişti.

Anlaşmanın bir parçası olarak İran ve Umman'ın, diğer Körfez ülkeleriyle birlikte boğazın gelecekteki yönetimini ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak üzere görüşmeler yapması gerekiyor.

Çatışma sırasında İran, boğaz üzerindeki egemenliğini vurgulamaya çalıştı; buna "güvenli geçiş izinlerini" yöneteceğini söylediği "Basra Körfezi Boğaz İdaresi"nin kurulması da dahildi.

İran'ın Fars haber ajansı, ABD ile yapılan yeni anlaşma kapsamında boğazın nihayetinde Umman'la koordinasyon içinde İran tarafından yönetileceğini ve buna gemilerin su yolunu kullanması karşılığında olası "hizmet ücretlerinin" de dahil olabileceğini bildirdi.

Katar Emirlik Divanından yapılan açıklamada, Katar Emiri Şeyh Temim bin Hamed Al Sani'nin babası Şeyh Hamed bin Halife Al Sani'nin bugün sabah saatlerinde 74 yaşında vefat ettiği belirtildi.

Açıklamada, Şeyh Hamed'ın uzun süredir tedavi gördüğüne işaret edilerek, merhuma Allah'tan rahmet dilendi.

Katar Emiri olarak 1995-2013 döneminde görev yapan Şeyh Hamed bin Halife Al Sani, 2013 yılında yönetimi oğlu Şeyh Temim bin Hamed Al Sani'ye devretmişti.

- Katar'ın dönüşümüne yön veren lider

Yaklaşık 18 yıl Katar Emiri görevini yürüten Şeyh Hamed bin Halife Al Sani, doğal gaz gelirlerine dayalı ekonomik dönüşüm, altyapı yatırımları ve aktif dış politika hamleleriyle ülkesini bölgesel ve küresel ölçekte daha görünür hale getiren liderler arasında yer aldı.

Ocak 1952'de Doha'da dünyaya gelen Şeyh Hamed bin Halife Al Sani, ilk öğrenimini Katar'da tamamladıktan sonra Birleşik Krallık'taki Sandhurst Kraliyet Askeri Akademisi'nde eğitim gördü. 1971'de mezun olmasının ardından Şeyh Hamed, Katar Silahlı Kuvvetleri'ne katıldı ve ilerleyen yıllarda üst düzey askeri görevlerde bulundu.

1977 yılında Veliaht Prens ve Savunma Bakanı olan Şeyh Hamed, 1989'da ülkenin sosyal ve ekonomik politikalarının planlanmasından sorumlu Planlama Yüksek Konseyinin başkanlığına getirildi.

27 Haziran 1995'te emirlik görevini devralan Şeyh Hamed döneminde Katar, enerji sektöründeki yatırımlarını hızlandırdı. Kuzey Gaz Sahası'nın geliştirilmesiyle sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimi ve ihracatı önemli ölçüde arttı. 2006 yılında dünyanın en büyük LNG ihracatçısı konumuna yükselen Katar, 2010 itibarıyla yıllık 77 milyon ton üretim kapasitesine ulaştı.

Resmi verilere göre, Şeyh Hamed'in emirliği döneminde ülkenin gayrisafi yurt içi hasılası 24 kattan fazla artarken, hidrokarbon sektörünün ekonomideki payı da önemli ölçüde büyüdü.

Şeyh Hamed döneminde eğitim, sağlık, altyapı ve bilim alanlarında kapsamlı yatırımlar yapıldı, 1995 yılında Qatar Foundation (Katar Vakfı) kuruldu, 1996'da Katar merkezli Al Jazeera televizyonu yayın hayatına başladı ve aynı yıl yerel basın üzerindeki sansür uygulamaları kaldırıldı. Enformasyon Bakanlığı ise 1998'de lağvedildi.

1999 yılında düzenlenen ilk belediye seçimlerinde kadınlar ilk kez seçme ve seçilme hakkını kullandı, 2004 yılındaki halkoylamasının ardından ise Katar'ın ilk daimi anayasası yürürlüğe girdi.

- Bölgesel ve küresel ölçekte etkin rol

Ekonominin uzun vadeli çeşitlendirilmesini hedefleyen "Katar Ulusal Vizyonu 2030" da Şeyh Hamed döneminde hazırlandı. Program, ülkenin bilgi temelli ekonomiye geçişini ve sürdürülebilir kalkınmayı hedefleyen temel politika belgelerinden biri olarak kabul ediliyor.

Dış politikada ise Katar, özellikle Orta Doğu ve Afrika'daki çeşitli krizlerde arabuluculuk girişimleriyle öne çıktı. Çok sayıda siyasi müzakereye ev sahipliği yapan Katar, uluslararası diplomatik temaslarda etkin rol üstlendi.

Şeyh Hamed döneminde Katar, Aralık 2010'da 2022 FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yapma hakkını kazanan ilk Arap ülkesi oldu.

25 Haziran 2013'te emirlik görevini oğlu Veliaht Prens Şeyh Temim bin Hamed Al Sani'ye devreden Şeyh Hamed, Körfez ülkelerinde nadir görülen gönüllü iktidar devirlerinden birine imza attı.

28 Şubat'ta ABD-İsrail saldırılarında öldürülen Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenen devlet törenlerinin ardından İran'da yeni bir siyasi dönem başlıyor.

Meşhed'de geçen Perşembe yapılan defin işlemiyle birlikte Hamaney dönemi de resmen sona erdi; ikinci oğlu Mücteba'nın devri başladı. 

Oğul Hamaney aslında 8 Mart'ta ruhani liderliğe seçilmişti. 56 yaşındaki yeni lider şimdiye kadar kamuoyu önüne çıkmadı, babası için düzenlenen devlet törenlerine bile katılmadı. Atanmasıyla birlikte, 1979 Devrimi'nden bu yana İran İslam Cumhuriyeti'nin üçüncü dinî lideri oldu.

İktidar değişimi, Ali Hamaney'in 37 yıllık yönetimi sırasında yaşanan derin kurumsal dönüşümün sonucu.

İran uzmanı ve siyasi analist Rıza Talebi'ye göre Ali Hamaney, İran İslam Cumhuriyeti'nin güç yapılarını adım adım köklü biçimde değiştirdi.

Talebi, DW'ye yaptığı açıklamada, "Devrimden sonra meşruiyetini devrimden ve kendi kişisel otoritesinden alan bir sistem kuran Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin aksine, Ali Hamaney bu sistemi temelden dönüştürmeye başladı" diyor.

Talebi'ye göre, son 37 yılda dini otoritelerin ve Şii ilahiyat merkezlerinin temel siyasi kararlar üzerindeki etkisi kademeli olarak geriletildi. Bunların yerini güvenlik kurumları, dini liderlik makamı ve bu makamla bağlantılı siyasi ve askeri ağlar aldı.

Cenaze töreninden çıkan fotoğraf

Bu dönüşüm seçilmiş kurumların rolünü de değiştirdi. Talebi'nin analizine göre, özellikle cumhurbaşkanlığı seçimleri giderek önceden belirlenmiş bir siyasi çerçeve içindeki yarışlara dönüştü. Farklı siyasi kamplardan cumhurbaşkanları kendi vurgularını yapabildi ve belirli iç politika önceliklerini izleyebildi. Ancak dış politika, nükleer program ve bölge politikası gibi stratejik alanlarda hareket alanları sınırlı kaldı.

Törenlerde de siyasetçilerden çok güvenlik aygıtının temsilcileri, özellikle Devrim Muhafızları komutanları ön plandaydı.

Savaş, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a saldırılarıyla başladı ve yaklaşık altı haftanın ardından kırılgan bir ateşkesle sonuçlandı. Bunu bir müzakere süreci izledi. İran devlet medyasının Mücteba Hamaney'e atfettiği bir açıklamada, Hamaney'in "ilke olarak" temelde farklı bir pozisyon benimsediği ifade edildi. Ancak sonunda müzakerelere onay verdi.

Açıklamada, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı sıfatıyla "İran halkının haklarını ve direniş ekseninin çıkarlarını koruma ve bunun sorumluluğunu üstlenme güvencesi" vermesinin ardından Hamaney'in uzlaşıya onay verdiği belirtildi.

Pezeşkiyan'ın Mücteba Hamaney ile iyi ilişkilere sahip olduğu söyleniyor.

"Kendine güvenen Devrim Muhafızları"

Devrim Muhafızları'nın eski komutanlarından ve bugün Meclis Başkanı olan Muhammed Bakır Kalibaf ABD ile müzakere sürecinde önemli rol oynadı.

ABD ve İran 14 Haziran'da, daha kapsamlı bir anlaşmaya yönelik sonraki müzakerelere temel oluşturması öngörülen bir taslak olan Mutabakat Zaptı  üzerinde uzlaşmış olsa da zemin oldukça kırılgan. Hürmüz Boğazı'ndaki gerginliklerin ardından ABD Başkanı Donald Trump geçen hafta "ateşkesin bittiğini ancak müzakerelerin süreceğini" açıkladı. Son birkaç günde karşılıklı saldırılar yaşandı.

İran dış ve güvenlik politikası uzmanı siyaset bilimci Hamidrıza Aziz, X platformunda, "İran, Mutabakat Zaptı'nın 5'inci maddesini şöyle yorumluyor: 'İran devleti düzenlemeleri yapacak' ifadesi (Hürmüz'ün) yeniden açılışı için gerekli düzenlemeleri yalnızca İran'ın yapabileceği anlamına geliyor" diye yazdı.

İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolü en önemli stratejik müzakere pozisyonlarından biri olarak görüyor. Bu nedenle kendisinin onayı olmadan, örneğin Umman suları üzerinden ve ABD ya da uluslararası örgütlerin katılımıyla alternatif deniz taşımacılığı rotalarının oluşturulmasını engellemeye çalışıyor.

ABD ile çatışmanın tırmanmasında Devrim Muhafızları belirleyici bir rol oynuyor. Fransa'da yaşayan ve yeni siyasi ve toplumsal hareketler üzerine çalışan araştırmacı Mücteba Necefi'ye göre özellikle ABD, İsrail ve İran arasındaki savaş, Devrim Muhafızları'nın siyasi ve toplumsal bir güç olarak özgüvenini artırdı.

Necefi'ye göre kriz, 2015 nükleer anlaşmasını imzalayan eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin destekçileri gibi ılımlı güçlerin daha fazla nüfuz kazanmasına yol açmadı.

DW'ye konuşan Necefi, sözlerini şöyle sürdürüyor:

"Devrim Muhafızları içinde bir iç mücadele göreceğiz ve gelecekteki yönelim bu eksen etrafında şekillenecek. İktidarın sert çekirdeği, şu anda bu ağın dışındaki ılımlı siyasi güçlere daha büyük tavizler vermek için bir neden görmüyor."

İran İslam Cumhuriyeti içindeki sert güç çekirdeğinin Mücteba Hamaney'i izleyip onunla birlikte yeni bir yönelime girip girmeyeceği ya da bazı haberlere göre ağır yaralandığı belirtilen Mücteba Hamaney'in bizzat bu güç merkezlerinin aracına dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.

İran devlet televizyonuna konuşan Bekayi, Tahran yönetiminin ABD ile müzakere talebinde bulunduğuna yönelik iddialara cevap verdi.

Bekayi, İran'ın ABD ile müzakere talebinde bulunduğu yönündeki iddiaları reddederek, bu konuda herhangi bir talepte bulunmadıklarını söyledi.

ABD ile varılan mutabakat zaptı hükümlerinin ihlal edilmesine atıfta bulunan Bekayi, İran’ın politikasının hala “taahhüde karşılık taahhüt” ilkesine dayandığını ve Washington'un verdiği taahhütleri ihlal etmesinin İran tarafından misillemeyle karşılanacağını belirtti.

Bekayi, “ABD ile herhangi bir müzakere talebimiz olmadı, ancak her zamanki sorumlu yaklaşımımız gereği, bölgesel arabuluculardan birinin İran'a gelip son durumu görüşme talebini reddetmedik.” ifadesini kullandı.

Ziyaretin bugün Meşhed kentinde gerçekleştiğini aktaran Bekayi, arabulucuya ilişkin de “Katar tarafına görüşlerimizi ilettik.” dedi.

Bekayi, ABD’nin mutabakat zaptını ihlal etmesinin “bir alışkanlık haline” geldiği değerlendirmesinde bulunarak şöyle konuştu:

“Çarşamba ve Perşembe günleri yaşanan olaylar, mutabakat zaptının birinci ve ikinci maddelerinin açık bir ihlaliydi. İran petrolünün satışının iptaliyle ilgili yaptıkları açıklama, mutabakat zaptının bir başka maddesinin de açık bir ihlaliydi. Son zamanlarda duyurulan yeni yaptırımların uygulanması haberi de mutabakat zaptının dokuzuncu maddesinin açık bir ihlalidir.”

ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı açıklamada İran'ın kendilerine müzakere talebinde bulunduğunu söylemişti.

Eski Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Tümgeneral Rızai, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından paylaştığı mesajında, ABD'nin ülkeye başlattığı saldırılara karşılık vereceklerini belirtti.

Mesajında, Kur'an-ı Kerim'in Bakara Suresi 194. ayetini alıntılayan Rızai, "Saldırgan düşman ve işbirlikçileri şiddetle cezalandırılacak." ifadesine yer verdi.

Saldırılarda, ülkenin güneyinde bulunan Hürmüzgan eyaletine bağlı Sirik ve Bender Abbas kentleri ile Ebu Musa Adası, Sistan ve Beluçistan eyaletine bağlı Çabahar ve Kunarek kenti, Buşehr eyaletine bağlı Buşehr şehri hedef alındı.

Buşehr’in güneyinde bulunan bir askeri üs iki füze ile vurulurken, Çabahar kentindeki iki deniz trafiği kontrol kulesi saldırıların hedefi oldu.

Buşehr Nükleer Santrali'nin ise saldırılarda zarar görmediği açıklandı.

Ayrıca yine Çabahar’da bulunan İmam Ali Hastanesi'ne de şarapnel parçaları isabet etti.

ABD saldırıları karşısında İran lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in danışmanı Muhsin Rızai, ABD'nin ülkeye saldırılarına ilişkin, "Saldırgan düşman ve işbirlikçileri şiddetle cezalandırılacak." ifadesini kullandı.

Öte yandan İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, ABD'nin İran'ın güneyine yönelik saldırıları hakkında, "ABD'liler, onlara ezici bir karşılık vereceğimizi bilmeli." dedi.

Hizbullah Genel Sekreteri Şeyh Kasım, başkent Beyrut'un Dahiye bölgesinde, İran'ın eski lideri Ayetullah Ali Hamaney için düzenlenen sembolik cenaze törenine katılan kalabalığa video mesajla seslendi.

ABD ile İsrail'in İran'a yönelik saldırılarını "küresel bir saldırı" olarak nitelendiren Şeyh Kasım, ABD'nin Lübnan üzerinde vesayet kurmaya çalıştığını öne sürdü.

Şeyh Kasım, İsrail'in ateşkesi defalarca ihlal ettiğini vurgulayarak, Washington'ın da İsrail'in çıkarlarına hizmet eden taleplerle Lübnan yönetimine baskı yaptığını belirtti.

Lübnan yönetiminin İsrail ile yürüttüğü doğrudan müzakereleri eleştiren Şeyh Kasım, "Lübnan'ın İsrail ile yürüttüğü doğrudan müzakerelere karşıyız, çerçeve anlaşması tamamen İsrail'in lehinedir. İsrail tek başına böyle bir metin hazırlayamazdı. Bu anlaşma ABD ve Lübnan yönetiminin işbirliğiyle ortaya çıktı." ifadelerini kullandı.

Şeyh Kasım, Cumhurbaşkanı Joseph Avn'ın çözüm arayışına da değinen ve İsrail ile doğrudan değil dolaylı müzakere yürütülmesini önerdiklerini belirterek, "Dolaylı müzakerede öneriler uzmanlarla değerlendirilir, ilgili taraflarla istişare edilir ve acele edilmeden karar verilir." dedi.

Lübnan yönetimine çerçeve anlaşmasından geri adım atma çağrısı yapan Şeyh Kasım, ülkenin önceliğinin İsrail'in tamamen çekilmesi olduğunu söyledi.

Şeyh Kasım, kalıcı çözüm için İsrail'in Lübnan topraklarından çekilmesi, Litani Nehri'nin güneyine Lübnan ordusunun konuşlanması, saldırıların durdurulması, esirlerin serbest bırakılması, yeniden imar çalışmalarının başlatılması ve yerinden edilenlerin köylerine dönmesinin sağlanması gerektiğini ifade etti.

İran ile ABD arasındaki müzakere sürecini desteklediklerini de belirten Şeyh Kasım, Hizbullah'ın geri adım atmayacağını ve İsrail'e karşı direnişi sürdüreceğini sözlerine ekledi.

- İsrail ile Lübnan arasında başlayan görüşmeler

İsrail ve Lübnan’ın Washington'daki büyükelçileri, 14 ve 23 Nisan'da ABD arabuluculuğunda müzakerelere hazırlık kapsamında bir araya gelmişti.

ABD Dışişleri Bakanlığında gerçekleştirilen ilk toplantı, "1993 yılından bu yana en üst düzey doğrudan görüşme" olarak kayıtlara geçmişti.

ABD Başkanı Donald Trump, 24 Nisan'da yaptığı açıklamada, yakın gelecekte İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn'ı Beyaz Saray'da ağırlamayı sabırsızlıkla beklediğini ifade etmişti.

Öte yandan Lübnan'da İsrail ile doğrudan müzakere başlığı, iç siyasette ve kamuoyunda en tartışmalı konuların başında geliyor.

Cumhurbaşkanı Avn ve Başbakan Nevvaf Selam, müzakereleri "kanın durdurulması ve kalıcı çözüm" için zorunlu ve tek seçenek olarak değerlendirirken, Hizbullah ve ona yakın çevreler ise doğrudan temasları "teslimiyet" şeklinde nitelendirerek sürece karşı çıkıyor.

Washington'daki müzakerelerin 5. tur görüşmelerinin ardından ise 26 Haziran'da Lübnan ve İsrail arasında "çerçeve anlaşması" imzalanmıştı.

Tesnim Haber Ajansı, Karargah tarafından yapılan yazılı açıklamayı yayımladı.

ABD'nin yükümlülüklerine bağlı kalmayarak, eski ülke lideri Ali Hamaney'in naaşının Irak'ta bulunduğu sırada İran'ın güneyindeki bazı noktaları hedef alarak ateşkesi ve mutabakatı ihlal ettiği belirtilen açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın işleyişi ve yönetimine müdahaleye izin verilmeyeceği belirtildi.

Açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan ticaret gemileri ve petrol tankerlerinin güvenli geçişi için tek emniyetli güzergahın İran tarafından belirlenen rota olduğu ifade edildi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemilere yönelik saldırılarına misilleme olarak boğaz yakınlarındaki 80'den fazla askeri hedefin vurulduğunu duyurmuştu.

İran, gece saatlerinde düzenlenen saldırılara karşılık olarak Bahreyn ve Kuveyt'teki 85 ABD askeri tesisinin hedef alındığını bildirmişti.

Shakhsanam KURBANOVA

Dünya petrolünün yaklaşık yüzde yirmisinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın geleceği Londra ve Paris'ten eş zamanlı açıklanan ortak bildiriyle yeni bir aşamaya taşındı. İngiltere Başbakanı Keir Starmer ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un imzaladığı ortak bildiride Umman Sultanlığının egemenlik sularının güvenli navigasyona açık tutulması için İngiltere ve Fransa ile iş birliği yapma konusunda anlaşmaya vardığı açıklandı; iki ülke, gerektiğinde Hürmüz'deki serbest geçişi desteklemek amacıyla çok uluslu askeri misyonu konuşlandırmaya hazır olduklarını da kamuoyuyla paylaştı.

ATEŞKES VAR, MAYINLAR HÂLÂ ORADA

Anlaşmanın aciliyeti somut bir tehditten besleniyor. Fransa, ateşkesin altı haftası geçmesine rağmen ABD-İran savaşından kalan mayınların Hürmüz'u teknik olarak açık ama yapısal olarak kırılgan bıraktığını öne sürerek mayın arama gemileri, fırkateynler ve deniz devriye uçağından oluşan bir deniz kuvvetleri paketini bölgeye sevk etti. Ticari sigorta şirketleri güzergahı "sigortalanmaz" olarak değerlendirmeye devam ediyor; bu durum taşımacılık maliyetlerini Avrupa ve Asya'ya yansıyor.

Sayılar durumun ekonomik ağırlığını gözler önüne seriyor. Suudi Arabistan, ABD ile İran'ın 17 Haziran'da mutabakat muhtırasını imzalamasından 2 Temmuz'a kadar geçen iki haftada Hürmüz üzerinden yaklaşık 34 milyon varil ihraç etti; bu rakam savaş dönemine kıyasla iki katın üzerinde. Referans ham petrol fiyatı olan Brent, mart ayındaki zirve noktasından yüzde 39 geriledi.

UMMAN’IN STRATEJİK KONUMU

Umman, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yürütüldüğü gizli kanalı işletmiş ve Haziran mutabakatının tutulmasını sağlayan tarafsız zemin işlevi görmüştü. İngiltere-Fransa bildirisinin Umman'ı yalnızca Batı deniz operasyonları için bir platform olarak değil, egemenliği tescillenecek bağımsız bir aktör olarak çerçevelemesi bilinçli bir tercih; bu çerçeveleme İran kamuoyu için düşünülmüş. ABD, Umman'ın İran adına bir geçiş ücreti sistemi kurmasına yardım ettiğinin görülmesi halinde "saldırgan" biçimde yaptırım uygulayacağını önceden ilan etmişti; bu tablo Umman'ın denge politikasını daha da hassas kılıyor.

Mayınların müzakere süreci kapanmadan temizlenip temizlenemeyeceği, müzakerelerin başarıyla sonuçlanıp sonuçlanmayacağından bütünüyle farklı bir soru. Mayın arama gemileri, teknik olarak açık, yapısal olarak kırılgan ve ticari açıdan felç olmuş bir boğaza doğru ilerliyor. Aciliyet gerçek; kesinlik ise değil. 

Macron ise X üzerinden paylaştığı açıklamada Fransa'nın Hürmüz'daki mayın temizleme kapasitesini devrede tutmaya devam edeceğini, bununla birlikte uçak gemisi Charles de Gaulle'ün Toulon limanına döndüğünü de belirtti.

İsrail Başbakanlığı’ndan yapılan yazılı açıklamaya göre, Netanyahu, Siyonizmin kurucusu Theodor Herzl (Binyamin Zeev Herzl) için düzenlenen devlet anma töreninde açıklamalarda bulundu.

Konuşmasında dünya liderleriyle yaptığı gizli görüşmelere değinen Netanyahu, şu ifadeleri kullandı:

“Dünyada birçok lider kamuoyu önünde İsrail'e destek vermekten kaçınıyor, ancak benimle yaptıkları özel görüşmelerde çok farklı konuşuyorlar. Bana, 'Sayın Başbakan, yanınızdayız. Ülkelerimizdeki kamuoyu bunu açıkça söylememize izin vermiyor ama size hayranlık duyuyoruz. Yardımınıza ihtiyacımız var.' diyorlar.”

- "Bize gücümüzün kaynağını soruyorlar"

Birçok ülkenin İsrail'in askeri, istihbari ve teknolojik gücüne yaklaşmak istediğini belirten Netanyahu, "radikal İslam"a karşı yürüttükleri mücadeleden dolayı bu liderlerin İsrail'e derin bir takdir beslediğini öne sürdü.

Yabancı liderlerin kendisine sıklıkla "Bu kadar küçük bir ülke olarak bu gücü nereden buluyorsunuz?" diye sorduğunu aktaran Netanyahu, bu gücün arkasında geleceklerini korumaya kararlı antik bir halkın dayanıklılığı olduğunu ifade etti.

- İran ve Lübnan’a tehdit

Konuşmasında askeri operasyonlara ve bölgesel gerilimlere de değinen Netanyahu, İsrail ordusunun Suriye ve Lübnan sınırlarındaki varlığını tahkim ettiğini belirtti.

Lübnan sınırındaki operasyonlara dikkat çeken Netanyahu, "Kuzeydeki sakinlerimizi ve tüm İsrail vatandaşlarını korumak için gerekli olduğu sürece İsrail Lübnan'da kalmaya devam edecektir." dedi.

Uluslararası ittifakları genişletmeye devam edeceklerini ve bazı ülkelerle normalleşme süreçlerinin yakın olduğunu belirten Netanyahu, müttefiklerin çıkarlarını dinleseler de İsrail'in hayati çıkarlarından taviz vermeyeceklerini vurguladı.

Netanyahu, "Bir anlaşma olsun ya da olmasın, İran'ın nükleer silahlara sahip olmasına asla izin vermeyeceğiz." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun gelecek hafta Beyaz Saray'da görüşme talebinde bulunduğunu açıkladı.

Trump, ABD merkezli Axios haber sitesine yaptığı açıklamada, Netanyahu ile ilişkilerine değinerek, "Netanyahu ile çok iyi anlaşıyoruz. Patronun kim olduğunu biliyor." ifadelerini kullandı.

Görüşmenin, 7-8 Temmuz'da Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi'nin ardından gerçekleşebileceğini belirten Trump, buluşmanın zirve dönüşü kadar erken bir tarihte yapılabileceğini söyledi.

İran'a ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Trump, İranlıların "anlaşma yapmak için yalvardığını" öne sürdü. Trump, Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze töreni nedeniyle tarafların görüşmelere bir hafta ara verdiğini ifade etti.

Trump, "Hepsi orada. Tek bir atışla hepsini etkisiz hale getirebiliriz ama bunu yapmayacağız çünkü o zaman müzakere edecek kimse kalmaz" dedi.

İsrail'in Haaretz gazetesinin haberine göre Ben-Gvir, Birleşmiş Milletler (BM) Polis Şefleri Zirvesi'ne katılmak üzere New York'a planladığı ziyareti, insan hakları gruplarının protesto gösterileri düzenlemesi ve hakkındaki gözaltı ile soruşturma taleplerinin artması endişesiyle iptal etti.

Haberde, iptal kararının, Ben-Gvir'in radikal söylem ve politikaları nedeniyle protestolarla karşılaşabileceğine ve yasal baskılara maruz kalabileceğine işaret eden iç güvenlik ve siyasi değerlendirmelerin ardından alındığı vurgulandı.

- Hind Receb Vakfı'nın girişimleri etkili oldu

The Jerusalem Post gazetesinin haberinde ise Ben-Gvir'in bu hafta New York'ta düzenlenecek uluslararası polis şefleri konferansına katılımını iptal etmesinin arkasında yasal baskıların olduğu belirtildi.

Gazete, Belçika merkezli insan hakları kuruluşu Hind Receb Vakfının, Filistinli esirlere yönelik politikaları nedeniyle Ben-Gvir hakkında ABD'de yasal şikayetlerde bulunarak, bu iptalde rol oynadığını aktardı.

Kuruluşun, ABD Adalet Bakanlığına Ben-Gvir hakkında yasal işlem başlatılması için başvuruda bulunduğu ve New York Eyalet Başsavcısını da resmi bir soruşturma açmaya çağırdığı kaydedildi.

Hukuki hesap verebilirliğin artık teorik bir durum olmaktan çıktığını vurgulayan Hind Receb Vakfı, Ben-Gvir'e karşı yasal adımlar atılması için ABD makamlarına baskı yapmayı sürdüreceklerini açıkladı.

Ben-Gvir'in ofisinden ise iptal kararının gerekçesine ilişkin resmi bir açıklama yapılmadı.

- Avrupa ülkelerinden yaptırım ve soruşturma talepleri

Gelecek hafta dünya genelinden polis şeflerinin katılımıyla New York'ta düzenlenecek konferansa gitmekten vazgeçen aşırı sağcı "Yahudi Gücü" partisi lideri Ben-Gvir, hem ülkesinde hem de uluslararası alanda en çok tartışılan figürlerin başında geliyor.

Ben-Gvir, mayıs ayı sonlarında, denizde müdahale edilerek gözaltına alınan "Sumud Filosu" aktivistlerinin elleri kelepçeli şekilde diz çöktürülerek darbedildiğini gösteren bir videoyu paylaşmasının ardından uluslararası tepki çekmiş, Fransa ve İrlanda'ya girişi engellenmişti.

Fransa, İspanya ve İtalya gibi ülkeler Ben-Gvir'e yönelik Avrupa genelinde yaptırımlar uygulanmasını talep ederken, İtalya ve Fransa yargı makamları da aktivistlere işkence yapıldığı suçlamasıyla soruşturma başlatmıştı.

İngiliz "Middle East Eye" internet sitesi de mayıs ayında, Uluslararası Ceza Mahkemesine (UCM), Batı Şeria'daki Filistinlilere karşı savaş suçu ve insanlığa karşı suç işledikleri gerekçesiyle Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich hakkında gizli yakalama kararı çıkarılması yönünde başvuru yapıldığını bildirmişti.

İsrail'in Gazze Şeridi'ndeki saldırıları boyunca Filistinlilerin zorla göç ettirilmesi çağrılarını yineleyen Ben-Gvir hakkında, esirlere yönelik kışkırtıcı açıklamaları ve esirlerin idam edilmesini öngören yasa tasarısı girişimleri nedeniyle de uluslararası yakalama kararı çıkarılması talepleri artıyor.

UCM, 21 Kasım 2024'te Gazze'de işlenen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve eski Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkında tutuklama emri çıkarmıştı.

Saldırılarda hayatını kaybeden Hamaney ve aile bireyleri için Tahran’da cenaze töreni düzenlendi.

İmam Humeyni Musalla Camisi’ndeki özel alanda eda edilen cenaze namazını Ayetullah Cafer Sobhani kıldırdı.

Sabahın erken saatlerinde ellerinde bayraklarla tören alanına gelen yüzbinlerce İranlı, cenaze namazında hazır bulundu.

Cenaze törenine, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan başta olmak üzere askeri ve siyasi yetkililer ile din adamları katıldı.

Yarın başkent sokaklarında veda töreni düzenlenmesinin ardından Hamaney'in naaşı Kum kentine götürülecek.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Katar’ın Doha kentinde gerçekleştirilen müzakere turunun tamamlandığını duyurdu.

Garibabadi, görüşmelerde ABD’nin Lübnan’daki savaşın sona ermesine ilişkin mutabakat çerçevesindeki yükümlülüklerini ihlal etmesinin ele alındığını belirtti. İran heyetinin, mutabakattaki tüm taahhütlerin tek bir paket olduğunu ve ayrı ayrı değerlendirilemeyeceğini vurguladığı ifade edildi.

Ayrıca, ihlallerin izlenmesi amacıyla oluşturulan izleme grubunun yarın acil bir iletişim kanalı kurmasına karar verildiği ve bu kanal üzerinden anlaşmaya ilişkin ihlallerin raporlanacağı bildirildi.

İran, salı günü yaptığı açıklamada, çatışmaların başlamasının ardından bölgeye gelen üst düzey ABD temsilcileriyle görüşmeyeceğini duyurdu. Bu gelişme, iki ülke arasında kalıcı bir barış sağlanması ihtimaline yönelik beklentileri zayıflattı.

İranlı yetkililer ayrıca, tarafların nükleer programa getirilebilecek olası kısıtlamalar gibi daha karmaşık konuları ele almadan önce, iki hafta önce imzaladıkları ateşkesin şartları üzerinde uzlaşması gerektiğini belirtti.

Yaşanan gelişmeler, ilk çerçeve anlaşmasının temel unsurlarında taraflar arasında önemli görüş ayrılıkları bulunduğunu ortaya koydu. Söz konusu çerçeve, İran’ın mali teşvikler karşılığında Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısını kaldırmasını ve kalıcı bir barış anlaşmasına ulaşılması amacıyla 60 günlük müzakere sürecinin başlatılmasını öngörüyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ile ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Beyaz Saray’ın “üst düzey görüşmeler” olarak tanımladığı temaslar kapsamında Doha’ya gitti. Ancak İran ve ev sahibi Katar, ABD heyetinin İranlı yetkililerle doğrudan değil, arabulucularla görüşeceğini açıkladı.

Katar, Başbakan Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’nin, Witkoff ve Kushner ile görüşecek isimler arasında yer aldığını bildirdi.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise, “Önümüzdeki günlerde Amerikan tarafıyla herhangi bir düzeyde görüşme planlanmamıştır.” açıklamasını yaptı.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari de, iki ülkenin teknik düzeyde görüşmelere başlamasının planlandığını ifade etti.

Bennett, Amerikalı yayıncı ve blogger Mario Nawfal'e verdiği özel röportajda, İsrail iç siyasetinde ve Gazze ile Lübnan sınırında devam eden çatışmalara ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Netanyahu'nun kendi hükümeti üzerindeki kontrolünü yitirdiğini vurgulayan Bennett, "Bibi (Netanyahu) artık kendi kabinesine söz geçiremiyor. Ben-Gvir onu bir tarafa, Smotrich diğer tarafa çekiyor, ultra-Ortodoks partiler ise bambaşka bir yöne baskı yapıyor. Netanyahu iktidarda kalabilmek için bu isimlerin tamamına muhtaç olduğundan, hiçbirine 'hayır' diyebilecek gücü kendisinde bulamıyor." şeklinde konuştu.

Bennett, mevcut hükümetin radikal unsurların esiri haline geldiğini savunarak, "Kendi hükümetimde Ben-Gvir ve Smotrich gibi aptalca beyanatlarda bulunan hiçbir 'aptala' yer vermezdim. Hatta Ben-Gvir'i en başta kabineye bile sokmazdım. Eğer hükümetimden biri çıkıp böyle saçma sapan konuşsaydı, onu derhal haddini bilmeye çağırırdım. Ancak Netanyahu, varlığı onlara bağlı olduğu için bunu artık yapamıyor." ifadelerini kullandı.

- "İsrail'in imaj krizinin sorumlusu kendisi"

İsrail'in uluslararası arenada çöken itibarına ve diplomatik yalnızlığına da değinen Bennett, bu durumun sorumlusunun taraflı medya veya dış propaganda olmadığını, doğrudan hükümetin kendi politikaları olduğunu itiraf etti.

Bennett, dünyadaki tepkilerin İsrail'in kendi hatalarından kaynaklandığını açıkça kabul ederek, ülkenin en büyük sorununun artık sadece sınırların dışındaki düşmanlar değil, içerideki aşırı uçların esiri olmuş mevcut yönetim anlayışı olduğunu kaydetti.

- "Uzun süren savaşlar İsrail doktrinine aykırı, ekonomi tükendi"

Bennett, Filistin Devleti'nin kurulmasına karşı çıktığını, Hamas'ın yok edilmesi ve Hizbullah'ın silahsızlandırılması yönündeki görüşlerini koruduğunu ve İran'ı hala en büyük stratejik tehdit olarak gördüğünü belirterek, mevcut askeri stratejinin ülkeye zarar verdiğini savundu.

Uzun süren savaşlara inanmadığına işaret eden Bennett, şunları kaydetti:

"Gazze'de, Lübnan'da ve İran ekseninde yürütülen bu topyekun savaşın ucu açık şekilde uzayıp gitmesi İsrail'in askeri doktrinine aykırıdır. Eğer bir savaşa girmek zorundaysanız bunu hızlı ve yoğun bir şekilde yapar, kazanır, bölgeyi istikrara kavuşturur ve yolunuza devam edersiniz. Ancak savaşı bu kadar uzun süreye yaydığınızda, bu durum hem ekonomimizi tüketiyor hem de yedek askerlerimizi yıpratıyor. İsrail'in, her diplomatik teması ilhak ve kalıcı çatışma söylemleriyle baltalayan koalisyon bakanlarından kurtulması, bölgedeki Mısır, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi ülkelerle ilişkileri yeniden inşa edebilecek ve bu bitmek bilmeyen savaşları nasıl sonlandıracağını bilen basiretli bir hükümete ihtiyacı var."

İsrail'in Kanal 14 televizyonunun haberine göre Netanyahu, Likud Partisi Merkez Kurulu Başkanı Turizm Bakanı Haim Katz ile gerçekleştirdiği basına kapalı toplantıda bu ihtimali gündeme getirdi.

Toplantıda, uzlaşı sağlanamaması durumunda kendi yolunu çizebileceğini belirten Netanyahu'nun, "Gerekirse kendi özel listemi oluşturup seçime tek başıma da girebilirim." dediği öne sürüldü.

Görüşmeye katılan kaynaklar, Başbakan'ın bu sözleri "şaka yollu" söylediğini belirtse de bazı parti üyeleri, bunun Likud içindeki çatlağın boyutunu gösteren siyasi bir rest ve açık bir mesaj olduğu değerlendirmesinde bulundu.

- Anlaşmazlığın odağında "kontenjan" kavgası var

Haberde, Netanyahu ile Haim Katz arasındaki krizin temel nedeninin, Başbakan'ın Likud listesindeki ilk 40 sıra içindeki kontenjan hakkını 5'ten 11'e çıkarma talebi olduğu aktarıldı.

Netanyahu'nun, seçimlerde partinin şansını artırmak ve "partinin çehresini değiştirmek" gerekçesiyle bu hamleyi yapmak istediği belirtilirken, Katz'ın ise bu talebi "aşırı" bulduğu ve parti organlarının bu kadar yüksek bir kontenjan sayısını onaylamayacağını savunduğu kaydedildi.

- Ön seçim tarihi belli oldu

Öte yandan, Likud Partisi içindeki takvim krizi için geçici bir uzlaşının sağlandığı bildirildi.

İsrail basınındaki haberlere göre, Likud Partisi Anayasa Komisyonu, dün akşam oy birliğiyle 26. Dönem Meclis seçimleri için parti içi ön seçimlerin 4 Ağustos'ta yapılmasına karar verdi.

Daha önce 28 Temmuz olarak planlanan tarih, Netanyahu ve Katz arasındaki koordinasyonla ertelenmiş oldu.

Netanyahu'nun daha önce gündeme getirdiği "ön seçimlerin tamamen iptal edilmesi ve adayların bir komite tarafından belirlenmesi" önerisinden geri adım attığı, ancak kendi belirleyeceği kontenjan sayısını artırma ısrarını sürdürdüğü bildirildi.

- Muhalefet anketlerde önde

İsrail'de erken bir seçime gidilmemesi durumunda, bir sonraki genel seçimlerin en geç 27 Ekim 2026 tarihinde yapılması gerekiyor.

Likud içindeki bu hareketlilik, hükümetin kamuoyu desteğini kaybettiği bir döneme denk geliyor.

Ülkede son olarak Maariv gazetesinin yayımladığı anket sonuçlarına göre, bugün bir erken seçim yapılması halinde muhalefet blokunun mecliste 60 sandalyeye ulaşacağı, Netanyahu liderliğindeki mevcut koalisyon blokunun ise 50 sandalyede kalacağı öngörülüyor.

Devlet televizyonunun haberinde, İran'ın Hürmüz Boğazı yakınlarındaki Keşm Adası'nın Mesen köyünün saldırıda hedef alındığı bildirildi.

Diğer yandan, birkaç dakika önce saldırıya uğrayan Sirik kentinde 2 yeni patlama sesinin duyulduğu ve seslerin kaynağının henüz belirlenemediği aktarıldı.

Yarı resmi Tesnim Haber Ajansı’na göre Muhibbi, ABD ile İran arasındaki karşılıklı saldırılar hakkında konuştu.

Muhibbi, "düşmanın" daha önce de “tecrübe edildiği üzere hilekar ve güvenilmez” olduğunu ve müzakere sürecinde dahi harekete geçtiğini belirterek, “Düşmanın tüm girişimlerine cevap verdik.” ifadelerini kullandı.

Ülkesinin her türlü girişime karşılık vereceğini vurgulayan Muhibbi, "Düşman ateşkesi ihlal ettiğinde her defasında daha şiddetli karşılık alacak.” dedi.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından yapılan açıklamada, "Hürmüz Boğazı'ndan geçen bir ticari gemiye dün düzenlenen saldırıya güçlü bir yanıt olarak" İran'a hava saldırıları düzenlendiği belirtildi.

Açıklamada, "İran'ın 25 Haziran'da tek yönlü saldırı dronuyla M/V Ever Lovely gemisine saldırmasının ardından, ABD uçakları İran'ın füze ve insansız hava aracı depolama alanları ile kıyı radar üslerini vurdu." ifadesi kullanıldı.

Singapur bayraklı geminin, İran'ın saldırısı sırasında Umman açıklarında, Hürmüz Boğazı'ndan çıkmakta olduğu kaydedilen açıklamada, "İran güçlerinin ticari deniz taşımacılığına yönelik haksız saldırısı, ateşkesi açıkça ihlal etmiştir." değerlendirmesinde bulunuldu.

"İran'ın tehlikeli davranışının seyrüsefer özgürlüğüne zarar verdiği" savunulan açıklamada, ABD güçlerinin, boğazdan geçen ticari gemilere "güvenli geçiş koordinasyonu ve desteği sağlamaya devam ettiği" kaydedildi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda bir petrol tankerine dronla saldırdığını ve buna karşılık verip vermeyeceklerinin yakında görüleceğini kaydederek, "Bunu yapmamalıydılar dün (gemiye) ateş açtıkları gerçeği hoşuma gitmedi." demişti.

Azizi, ABD'nin ülkenin güneyindeki Sirik kentine saldırısına ilişkin, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından paylaştığı mesajında, "ABD, müzakerelerin ortasında İran'a bir kez daha saldırdı. Başarısız ABD Başkanı (Trump), müzakere ilkelerine veya ateşkese bağlılığı olmadığını gösterdi. Bu pervasız ateşkes ihlali, her zamanki gibi, onların geri adım atmasına ve pişmanlığa yol açacak. Suçlama oyunu artık işe yaramıyor." değerlendirmesinde bulundu.

Diğer yandan İran devlet televizyonu, ABD'nin Sirik kentine saldırısında bir iletişim kulesi yakınına 2 füzenin isabet ettiğini bildirdi.

İran basını, Sirik kentinde patlama seslerinin duyulmasının ardından şehirdeki iskelenin saldırıya uğradığını bildirmişti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) açıklamasında ise dün Hürmüz Boğazı'nda bir kargo gemisine yapılan saldırıya karşılık İran kıyısındaki hedeflerin vurulduğu belirtilmişti.

Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin ülkenin güneyindeki Sirik kentine düzenlediği saldırılara ilişkin yazılı açıklama yayımladı.

Saldırıya karşılık verildiği belirtilerek, "İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, ABD ordusunun İran kıyılarına düzenlediği hava saldırısına karşılık, ABD terörist ordusunun bölgedeki konuşlanma noktalarını vurdu." denildi.

Açıklamada, ABD'nin Hürmüz Boğazı'nda yetkisiz bir rota izleyen gemiye İran tarafından müdahale edildiği bahanesiyle İran kıyılarına hava saldırısı düzenlediği ve Lübnan'da İsrail'in yaptığı gibi ateşkesi ihlal ettiği ifade edildi.

ABD ile varılan Mutabakat Zaptı'nın 5. maddesine göre, Hürmüz Boğazı'ndaki trafiği İran'ın kontrol edeceğine dair düzenlemelere yer verildiği ancak ABD'nin "çeşitli tarafları kışkırtarak mutabakattaki bu maddeyi ihlal etmeye çalıştığı" savunuldu.

Açıklamada, "Buna gerekli yanıt verilmiştir ve bu durum devam edecektir. Tekrarlanan bir saldırganlık durumunda cevabımız bundan daha kapsamlı olacaktır." ifadelerine yer verildi.

İran basını, Sirik kentinde patlama seslerinin duyulmasının ardından şehirdeki iskelenin saldırıya uğradığını bildirmişti.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığının (CENTCOM) açıklamasında ise dün Hürmüz Boğazı'nda bir konteyner gemisine yapılan saldırıya karşılık İran kıyısındaki hedeflere saldırı düzenlendiği ifade edilmişti.

Uraloğlu, NSosyal hesabından, Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'ndeki Türk sahipli gemilerin son durumuna ilişkin bilgi verdi.

Hürmüz Boğazı ve Basra Körfezi'ndeki gelişmeleri ilk andan itibaren anbean takip ettiklerini bildiren Uraloğlu, "İlgili tüm kurumlarımızla koordinasyon içinde hareket ediyoruz. 26 Haziran 2026 itibarıyla bölgede bekleyen gemilerimizin tamamı emniyetle çıkış yapmıştır." değerlendirmesinde bulundu.

Uraloğlu, toplam 15 geminin güvenli şekilde bölgeden ayrıldığını aktararak, bölgede bulunan 3 Türk sahipli geminin Körfez içinde ticari faaliyetlerini sürdürdüğü için ayrılış talep etmediğini belirtti.

Bekleyen gemilerde toplam 99 Türk personelinin bulunduğuna dikkati çeken Uraloğlu, şunları kaydetti:

"Basra Körfezi'nden anlık ayrılma talebi olan herhangi bir gemimiz yoktur. Vatandaşlarımızın ve denizcilerimizin güvenliği için süreci hassasiyetle takip etmeyi sürdürüyoruz."

Fadlallah, yaptığı yazılı açıklamayla, Washington'da ABD arabuluculuğunda Lübnan ile İsrail arasında gerçekleşen müzakerelerle ilgili Hizbullah'ın duruşuna dikkati çekti.

Hizbullah olarak Beyrut ve Tel Aviv arasında gerçekleşen doğrudan müzakereleri reddettiklerini kaydeden Fadlallah, söz konusu müzakerelerin Lübnan'ın egemenliğini baltaladığı ve Lübnan'da tehlikeli bölünmelere sebep olacağı uyarısında bulundu.

Fadlallah, Lübnan yönetimine "İsrail'le müzakere sürecinden ve kendi halkı aleyhinde aldığı kararlardan vazgeçmesi" çağrısı yaptı.

- "Bu yönetim, Washington'da imzalanan anlaşmayı uygulayamayacak"

Lübnan Meclisinde Hizbullah'ı temsil eden milletvekillerinden Fadlallah, Hizbullah'a yakın el-Meyadin televizyonuna da açıklamalarda bulundu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun kendi halkına verdiği müjde konusunda acele etmemesi gerektiğini söyleyen Fadlallah, Lübnan yönetiminin anayasal meşruiyete sahip olmadığını savunarak, "Netanyahu kendi şahsıyla müzakere ediyordu." dedi.

"Hizbullah olmadan herhangi bir adımın atılmayacağını" iddia eden Fadlallah, Washington'da yaşananları İslamabad'daki süreci sekteye uğratma girişimi olarak nitelendirdi.

Fadlallah, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bu yönetim, ABD desteğiyle savaşa girmediği sürece Washington'da imzalanan anlaşmayı uygulayamayacaktır. Bu yönetimin Lübnan'ı yok etmesine izin vermeyeceğiz, kaderimizi ve ülkemizi teslim etmeyeceğiz. Bu yönetim kendi iradesini Lübnan halkına dayatamaz. En önemli faktör sahadır ve saha da bizde, bu toprakların sahibi bizleriz."

- "İran da İsrail Lübnan'dan çekilmeden hiçbir anlaşmayı imzalamaz"

İran'ın yaklaşımına da değinen Fadlallah, "İran da İsrail Lübnan'dan çekilmeden hiçbir anlaşmayı imzalamaz." diye konuştu.

Lübnan yönetiminin İsrail'e, sahada hiçbir etkisi olmayacak bir hediye verdiğini söyleyen Fadlallah, "Yönetimden gelebilecek her türlü eyleme karşı koyacağımız gibi direnişimiz ve silahlarımıza da daha sıkıca sarılacağız. İtirazımızda ciddiyiz ve bu yönetimin taahhütlerini uygulamasına izin vermeyeceğiz." dedi.

Hizbullah'ın Lübnan hükümetinde varlığını sürdüren bakanları hatırlatan Fadlallah, "Bakanlarımızın kabinede kalmaya devam etmesinin kendine özgü hususları var. Hükümette bulunmamız, kararlarına katıldığımız anlamına gelmez." ifadelerini kullandı.

Lübnan anayasasında İsrail'in "düşman ülke" olarak görüldüğüne dikkati çeken Fadlallah, dolayısıyla İsrail'le doğrudan müzakerelerin anayasaya aykırı olduğunu ve kimsenin bu maddeyi iptal etme yetkisine sahip olmadığını söyledi.

Lübnan ordusuyla karşı karşıya gelmek istemediklerini belirten Fadlallah, "Netanyahu'ya diyoruz ki: Sen karar yetkisine sahip olmayanlarla anlaşma yaptın. İsrail düşman ülke olarak kalacak ve onunla el sıkışan da onun suçlarına ortaktır." dedi.

ABD'nin başkenti Washington'da İsrail ile Lübnan arasında yürütülen doğrudan müzakerelerin 5. tur görüşmelerinin ardından Lübnan ve İsrail arasında çerçeve anlaşması imzalanmıştı.

Washington yönetiminin, bir süredir İsrail ve Lübnan yönetimi arasında devam eden arabuluculuk girişimlerinin ardından imzalanan çerçeve anlaşmasının, sahadaki askeri gerilimi kontrol altına almayı hedeflediği belirtiliyor.

Yemen'deki Husilerin lideri Abdulmelik el-Husi, Husilere ait el-Mesira televizyonunda yayımlanan görüntülü konuşmada, Somaliland'daki durumu yakından izlediklerini söyledi.

İsrail'in Somaliland'la ilgili girişimlerine işaret eden Husi, "Düşman, Somaliland'ı bir dayanak noktası haline getirerek Aden Körfezi'nin yanı sıra Babu'l Mendeb Boğazı ve Kızıldeniz'i kontrol etmeye çalışıyor." dedi.

Kızıldeniz'le kıyısı olan ülkeler başta olmak üzere Müslüman ülkeleri, İsrail'in Somaliland'daki girişimlerini engellemek için ortak bir duruş sergilemeye davet eden Husi, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Yemen (Husiler), Somaliland'da İsrail'in herhangi bir konuşlanmasına seyirci kalmayacak. Düşman herhangi bir konuşlanma yaptığında, elindeki tüm imkanlarla onu hedef almak için inisiyatif alacaktır."

- İsrail, Somaliland'ı tanıyan tek ülke

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Somaliland bölgesini "bağımsız ve egemen devlet" olarak tanıdıklarını duyurmuştu.

Bu kararla İsrail, Somaliland'ı tanıyan tek ülke oldu.

Somaliland, 1991'de Somali'den tek taraflı olarak ayrıldığını ilan etmiş ancak uluslararası toplum tarafından bağımsız bir devlet olarak tanınmamıştı.

Somali ise Somaliland'ı ülkenin ayrılmaz parçası olarak görüyor ve bölgeyle ilgili tüm uluslararası anlaşmaların yalnızca Mogadişu yönetiminin yetkisinde olduğunu vurguluyor.

Yemen devlet televizyonunun haberine göre, ülkenin güneyindeki Dali vilayetinin El-Fahir ve Bitar bölgelerinde hükümet güçleri ile Husiler arasında çatışmalar yaşandı.

Sahadaki kaynaklara dayandırılan haberde, dün akşam itibarıyla saatlerce süren çatışmalarda topçu atışları ve karşılıklı silah kullanıldığı, olaylarda 5 hükümet askerinin yaralandığı belirtildi.

Devlet televizyonu, Dali'deki askeri gerilimden Husileri sorumlu tutarken, hükümet güçlerinin Arap Koalisyonu'nun desteğiyle saldırıları püskürtmeyi sürdürdüğünü aktardı.

Öte yandan Husilere bağlı SABA Haber Ajansı’nın dünkü haberinde, Husilere bağlı albay rütbesindeki Amir Ali Amir ile Ahmed Muhsin Hamtan'ın hayatını kaybettiği duyuruldu.

Başkent Sana'da düzenlenen cenaze törenine ilişkin haberde, iki subayın "onur ve haysiyet cephelerinde ulusal görevlerini yerine getirirken" öldükleri ifade edildi.

Açıklamada, ölüm nedenlerine ilişkin ise ayrıntı paylaşılmadı.

Yemen ordusu ise 20 Haziran Cumartesi günü yaptığı açıklamada, ülkenin güneybatısındaki Taiz vilayetinde çıkan çatışmalarda bir subayın hayatını kaybettiğini bildirmişti.

- Dali'de patlama: 5 çocuk hayatını kaybetti

Yemen İnsan Hakları Bakanlığı, Dali vilayetinde meydana gelen patlamada yaşamını yitiren çocukların sayısının 5'e yükseldiğini açıkladı.

Bakanlıktan yapılan yazılı açıklamada, Hacer bölgesine bağlı Er-Reybi köyünde meydana gelen patlamanın, savaş kalıntısı niteliğindeki bir mühimmatın infilak etmesi sonucu gerçekleştiği belirtildi.

Açıklamada, olayda 5 çocuğun hayatını kaybettiği, 7 çocuğun çeşitli derecelerde yaralandığı kaydedildi.

Bakanlık, olaydan Husileri sorumlu tutarken, sivillerin yaşadığı bölgelerde mayın ve savaş kalıntılarının bulunmasının uluslararası insancıl hukuk ile insan hakları hukukunun ihlali olduğunu savundu.

Birleşmiş Milletler ve uluslararası kuruluşlara çağrıda bulunan bakanlık, mayınlar ve patlamamış mühimmat nedeniyle yaşanan can kayıplarının önlenmesi için daha etkin adımlar atılmasını istedi.

Dali'deki yerel makamlar pazartesi günü yaptıkları açıklamada, ilk belirlemelere göre patlamada 4 çocuğun öldüğünü, 9 kişinin yaralandığını duyurmuştu. Husiler ise olayla ilgili herhangi bir açıklama yapmadı.

- Husilerden genel seferberlik ilanı

Husiler, bugün yaptıkları açıklamada yeni bir askeri hazırlık ve eğitim aşamasının başlatıldığını duyurdu.

Husilere bağlı El-Mesira televizyonunun haberine göre, başkent Sana'da düzenlenen programda Ensarullah Hareketi’nin lideri Abdulmelik el-Husi'nin talimatları doğrultusunda yeni bir hazırlık sürecinin başlatıldığı açıklandı.

Sana'daki genel seferberlik sorumlusu Halid el-Medani, "Yeni bir hazırlık aşamasını başlatıyor, her düzeyde genel seferberlik ve askeri hazır olma durumumuzu ilan ediyoruz." ifadelerini kullandı.

Medani, hareketin ülkeye yönelik kuşatmanın sürmesini kabul etmeyeceğini belirterek, "ülkenin kurtarılması ve halkın haklarının alınması mücadelesini" devam ettireceklerini söyledi.

Açıklamada, yeni dönemde uzmanlık ve askeri eğitim programlarına katılanların sayısının artırılacağı, önceki aşamalarda 120 binden fazla savaşçının eğitildiği ifade edildi.

Husilere bağlı Genel Seferberlik Güçleri de dün akşam yaptıkları açıklamada yüz binlerce savaşçı ile çok sayıda askeri birliğin hazır durumda olduğunu bildirdi.

- Hükümetten hazırlık talimatı

Yemen Savunma Bakanı Tahir el-Ukayli de Marib vilayetinde askeri ve güvenlik yetkililerinin katıldığı geniş kapsamlı bir toplantı gerçekleştirdi.

Savunma Bakanlığına bağlı "September Net" sitesinin haberine göre Ukayli, mevcut dönemin daha fazla koordinasyon ve hazırlık gerektirdiğini belirterek, tüm cephelerde savaş hazırlık seviyesinin yükseltilmesi talimatını verdi.

Hükümet yanlısı Ulusal Direniş Güçleri Sözcüsü Sadık Duveyd ise Husilerin ateşkes dönemlerinde de askeri gerilimi artırmasının şaşırtıcı olmadığını savundu.

Duveyd, Husilerin bölge ülkeleriyle ilişkilerinin çatışma, mezhepsel istikrarsızlık veya baskı politikaları çerçevesinde şekillendiğini ileri sürdü.

Yemen'de Nisan 2022'den bu yana taraflar arasında kapsamlı bir ateşkes bulunmamakla birlikte, cephelerin büyük bölümünde nispi bir sükunet hakim.

Ancak zaman zaman yaşanan çatışmalar ve karşılıklı sert açıklamalar, sahadaki kırılgan dengenin sürmesine neden oluyor.

Uzmanlar, taraflar arasındaki güven eksikliğinin devam etmesi halinde ülkenin yeniden geniş çaplı çatışma sürecine sürüklenebileceği değerlendirmesinde bulunuyor.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasının ardından belirli ürünlerin satın alımında kullanılacağı yönündeki iddialar hakkında, “Dondurulmuş varlıklarla ilgili bir sınırlama söz konusu değil. Ülkenin faydasına nasıl olursa o yönde kullanılacak” ifadelerini kullandı.

Bekayi, İsviçre’de gerçekleştirilen görüşmelerde Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Mariano Grossi ile bir araya gelmediklerini ve UAEA’nın, ABD-İsrail saldırılarında zarar gören nükleer santrallerinde denetim başlatması yönünde bir program olmadığını belirtti.

Bekayi'nin açıklaması, daha önce İsviçre'deki müzakerelerde UAEA'nın söz konusu tesisleri denetlemesi konusunda anlaşmaya varıldığını söyleyen ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'ın ifadeleriyle farklılık gösterdi.

Nükleer meseleler ve yaptırımların kaldırılması konusunda müzakerelere başlanması için mutabakat zaptındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi gerektiğinin altını çizen Bekayi, “İran’ın savunma kapasitesi ve füze programı hiçbir şekilde görüşmelerde konuşulmadı ve hiçbir zaman müzakere konusu olmayacak” diye konuştu.

İran - ABD arasında İsviçre’de mutabakat zaptı görüşmeleri

İran ile ABD arasında Katar ve Pakistan arabuluculuğunda İsviçre’de gerçekleştirilen müzakerelerin ilk turu 21 Haziran’da tamamlandı. Müzakerelerde, 14 maddelik mutabakat zaptının uygulanmasına ilişkin teknik detaylar ele alındı.

Arabulucu ülkelerin yayımladığı ortak açıklamada, tarafların, imzalanan mutabakat zaptı doğrultusunda “arabuluculuk çabalarının siyasi yönlerini denetlemek üzere üst düzey bir komite kurulması konusunda anlaştıkları” bildirildi.

Tarafların nihai bir anlaşmaya 60 gün içinde ulaşılmasını hedefleyen bir yol haritası üzerinde uzlaştığı kaydedildi.

Müzakerelerin ilk turunun ardından teknik müzakerelerde, mutabakatın uygulanmasına yönelik mekanizmalar üzerinde uzlaşmanın sağlandığı, "yaptırımların kaldırılması", "nükleer konular", "yeniden yapılanma" ve "ekonomik kalkınma" konularında çalışma grupları kurulması kararına varıldığı belirtildi.

İsrail Kanal 13 televizyonunun üst düzey bir yetkilinin açıklamalarına dayandırdığı habere göre, İsrail'in son haftalarda ABD'den aldığı mesaj, Lübnan'da kısıtlama olmaksızın hareket etme yetkisinin sona erdiği yönünde oldu.

Habere göre, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun "güney Lübnan'daki güçlerin tam hareket özgürlüğüne sahip olduğu" iddiasına rağmen, ABD Başkanı Donald Trump İsrail'e sadece Lübnan'da değil diğer alanlarda da kısıtlamalar getirdi.

Üstelik ABD'nin İsrail'e yönelik kısıtlamaları birçok cephede genişledi. İsrailli siyasetçiler de orduya Lübnan'da izin verilen ve yasaklanan hareketlerin kapsamını belirten direktifler verdi.

Bu direktiflerle, "Sarı Hat" olarak adlandırılan bölge içinde hareket özgürlüğüne izin verilirken, başkent Beyrut ve Lübnan'ın güneyindeki Sur kenti gibi daha uzak bölgelerde operasyonlar yasaklandı.

İsrail'in Gazze cephesindeki faaliyetlerine de yer verilen habere göre, İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, Gazze Şeridi'ndeki gelişmeleri görüşmek üzere üst düzey ordu komutanlarıyla bir toplantı gerçekleştirdi.

Bu toplantının ana gündemini ise "Hamas'ın artan gücü" oluşturdu.

Toplantıda Hamas'ı silahsızlandırmayı amaçlayan ve farklı yoğunluklarda gerçekleştirilebilecek geniş çaplı bir askeri operasyon başlatılması konusu masaya yatırıldı.

Ancak toplantıya katılanlar, Trump'ın Gazze'de herhangi bir geniş çaplı operasyona karşı çıkabileceği ve Hamas'ın silahsızlandırılması konusunda esneklik gösterebileceği yönünde endişelerini dile getirdi.

Bessent, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin paylaşım yaptı.

İsviçre'de devam eden görüşmeleri "verimli" olarak tanımlayan Bessent, bu doğrultuda İran'ın Hürmüz Boğazı'nda serbest ve açık geçişi sağlama ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) müfettişlerinin ülkeye girişine izin verme taahhüdünde bulunduğunu aktardı.

Bessent, "Bu çerçevede Hazine, İran petrolünün üretimi, teslimatı ve satışına izin veren 60 günlük geçici bir genel lisans yayımlamıştır." ifadelerini kullandı.

ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC) tarafından yayımlanan genel lisansa göre, İran menşeli ham petrol, petrokimya ürünleri ve petrol ürünlerinin üretimi, satışı, teslimatı veya gemilerden boşaltılması gibi normalde yasak olan tüm işlemlere geçici muafiyet sağlandı.

Söz konusu izin 21 Ağustos tarihine kadar geçerli olacak ve ödemeler ABD doları cinsinden yapılabilecek.

Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan, başkent Tahran'daki Merkez Bankası konferans salonunda düzenlenen 33'üncü Para ve Bankacılık Politikaları Sempozyumu'nda konuştu.

ABD'yle varılan mutabakat metnindeki maddelerin ülkesinin lehine olduğunu ifade eden İran Cumhurbaşkanı, "Müzakere sürecinin bugün başlamasıyla, Katar'da bloke edilen 6 milyar dolarımız geri dönecek." dedi.

ABD'nin tek talebinin "İran'ın nükleer bomba sahibi olmaması" olduğuna işaret eden Pezeşkiyan, bu konunun eski ülke lideri Ali Hamaney tarafından defalarca dile getirildiğini ve bunun zaten İran'ın istemediği bir husus olduğunu yineledi.

- "Uranyum zenginleştirme hakkımızdan asla vazgeçmeyeceğiz"

Ülkesinin nükleer faaliyetlerinin devam edeceğini dile getiren Pezeşkiyan, şu ifadeleri kullandı:

"Kesin olan şudur ki uranyum zenginleştirme hakkımızdan asla vazgeçmeyeceğiz ve karşı taraf da bunu kabul etmek zorunda kalacaktır. Geçmişte bize füzelerimizden vazgeçmemiz gerektiğini söylüyorlardı ancak bugün İran halkının bu hakkını kabul etmiş durumdalar."

ABD yaptırımları nedeniyle İran’ın bazı ülke bankalarındaki petrol satışlarından sağladığı paraları bloke edilmişti. Tahran yönetimi ABD’yle görüşmelerinde yaptırımların kaldırılması ve bloke edilen paraların serbest bırakılmasını istiyor.

- "Halkın sokağa çıkmasından endişe ediyorum"

Tahran'daki başka bir programda konuşan Pezeşkiyan, ABD ve İsrail'in İran'daki toplumsal birlik ve beraberliği hedef aldığını vurgulayarak, söz konusu toplumsal birliğin ABD'yi müzakereye mecbur bıraktığını savundu.

Eski Savunma Bakanı Mustafa Çamran'ın 45. ölüm yılı münasebetiyle düzenlenen törende konuşan Pezeşkiyan, "Düşman, halk arasında birlik ve beraberliğin oluşacağına inanmıyordu. Toplumsal birliğimiz ABD'yi müzakereye mecbur etti. En büyük gücümüz halkımızın birliğidir." dedi.

İran'da halkın ekonomik sorunlar nedeniyle sıkıntı içerisinde olduğuna işaret eden Cumhurbaşkanı, "Halkı memnun edememekten ve insanların protesto için sokaklara çıkmasından endişe ediyorum." ifadelerini kullandı.

Pezeşkiyan, halkın sorunlarını çözmekle yükümlü olduğunu bu sorumluluğun kendisine ait olduğunu kaydetti.

İsrail’de yayın yapan Kanal 12 televizyonunun haberinde, aralarında Netanyahu'ya yakınlığıyla bilinen isimlerin de yer aldığı Trump yönetiminden bazı yetkililerin, İsrail'de adı başbakanlık koltuğu için zikredilen bazı muhalif isimlerle ilişkileri geliştirmek amacıyla nabız yoklamaya başladığı aktarıldı.

Haberde, Trump yönetiminin gayriresmi kanallardan temasa geçtiği muhalif isimler arasında Netanyahu’nun en güçlü rakipleri arasında gösterilen eski Başbakan Naftali Bennett ile eski Genelkurmay Başkanı ve Yashar Partisi lideri Gadi Eisenkot olduğu belirtildi.

Trump yönetiminin muhalefetle temasa geçme arzusunun ardında üç temel motivasyonun olduğunu belirten haberde, aşırı sağcı bakanların Netanyahu liderliğindeki koalisyon hükümetindeki varlığının ABD'de endişeye yol açtığının altı çizildi.

Gazze Şeridi'ne yönelik saldırılar nedeniyle uluslararası alanda "imajı zedelenen" mevcut İsrail hükümetiyle çeşitli diplomatik süreçlerin ve ajandaların ilerletilememesinin Washington'da rahatsızlık yarattığı da belirtildi.

Son olarak ABD'li yetkililerin İsrail'de en geç 27 Ekim'de yapılması planlanan seçimlerde Netanyahu'nun hezimet yaşayacağını değerlendirdiği aktarıldı.

ABD-İran mutabakatının ardından İsrail hükümeti ile Trump yönetimi arasındaki anlaşmazlık tarafların kamuoyu önünde yaptığı açıklamalara kadar yansıdı.

İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, mutabakatın yürürlüğe girmesinden sonra Washington yönetimine yönelik "Bize kimse ne yapacağımızı söyleyemez." ifadelerini kullanmıştı.

Trump, Netanyahu hükümetini Lübnan'a yönelik saldırılar nedeniyle eleştirerek, bu konudaki tutumunu doğru bulmadığını söylemişti.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, mutabakata tepki gösteren İsrailli aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ile Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'i sert bir şekilde eleştirerek "İsrail'i koruyan silahların üçte ikisinin ABD'de ve Amerikalı vergi mükelleflerinin paralarıyla üretildiğini" ifade etmişti.

İran Silahlı Kuvvetleri'nin savaşı yürüten birimi Hatemu'l Enbiya Merkez Karargahı, ABD'nin mutabakat sorumluluklarını yerine getirmemesi ve İsrail’in Lübnan’a saldırılarını devam ettirmesi nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine kapatılacağını açıkladı.

İran devlet televizyonu, Hatemul Enbiya Merkez Karargahı’nın Hürmüz Boğazına ilişkin açıklamasını yayımladı.

Açıklamada, ABD’nin imzalanan mutabakatın uygulanmasına yönelik yükümlülüğünü açıkça ihlal etmesi, İsrail’in Lübnan’ın güneyine saldırılarını sürdürerek ateşkesi aralıksız ihlal etmesi ve Lübnan’ın güneyinden çekilmemesi nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın gemi trafiğine kapatılacağı belirtildi.

Bunun ABD’nin yükümlülüklerini yerine getirmemesine karşı ilk adım olduğu aktarılan açıklamada, "Saldırganlık devam ederse, düşmanı yükümlülüklerine uymaya zorlamak için daha ileri adımlar planlanacak ve atılacaktır." ifadesine yer verildi.

İran ve ABD, Pakistan aracılığında yapılan müzakere süreci kapsamında 14 Haziran'da savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik bir mutabakata vardıklarını duyurmuştu.

Washington Post gazetesi, cuma günü mevcut ve eski ABD'li yetkililere dayandırdığı haberinde, son istihbarat değerlendirmelerinin İsrail'in, ABD ile İran arasında üzerinde ilk çerçevesi oluşturulan anlaşmanın temel unsurlarından biri Lübnan'daki çatışmaların durdurulması olmasına rağmen, Hizbullah'a yönelik askeri operasyonlarını sürdürme konusunda kararlı göründüğü sonucuna vardığını aktardı.

Bu değerlendirme, Netanyahu hükümeti ile Trump yönetimi arasındaki gerilimin giderek arttığı bir dönemde geldi. ABD'li yetkililer, İran ile yürütülen uzlaşı sürecini tehlikeye atabilecek saldırılar düzenlememesi konusunda İsrail'i kamuoyu önünde de uyardı.

Gerilim, Hizbullah'ın düzenlediği insansız hava aracı saldırısında dört İsrail askerinin hayatını kaybetmesinin ardından İsrail'in Güney Lübnan'a hava saldırıları düzenlemesiyle daha da tırmandı. Bunun ardından İsviçre'de yapılması planlanan ABD-İran görüşmeleri ertelenirken, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance de görüşmelere katılmak üzere planlanan ziyaretini iptal etti.

ABD istihbarat raporuna göre Netanyahu'nun siyasi geleceği, sonbaharda yapılması planlanan İsrail seçimleri öncesinde Lübnan konusunda sert bir tutum sergilemesine bağlı bulunuyor. Bu nedenle Netanyahu'nun İsrail güçlerini Lübnan topraklarından çekmeyi reddettiği ve Hizbullah'la çatışmayı tırmandırmayı sürdürdüğü değerlendiriliyor.

Şarku’l Avsat’ın Washington Post’tan aktardığı habere göre raporda ayrıca İsrail'in, Washington ile Tahran arasında varılan mutabakat zaptının hükümlerinden memnun olmadığı belirtildi. Tel Aviv yönetimi, söz konusu düzenlemenin İran'a yönelik "azami baskı" politikasını sınırlandırdığı ve Hizbullah'a karşı hareket serbestisini kısıtlayabileceği görüşünü taşıyor.

Buna karşılık Trump yönetimi, anlaşmanın İsrail'in maruz kalacağı herhangi bir saldırıya karşılık vermesini engellemediğini savunuyor. Ancak Washington, İran ile anlaşmanın tamamlanması ve Hürmüz Boğazı'nın uluslararası deniz trafiğine yeniden açılmasını, küresel bir ekonomik krizin önlenmesi açısından stratejik öncelik olarak görüyor.

ABD'li yetkililer, İsrail'in Güney Lübnan'daki askeri varlığını sürdürmesinin Washington ile Tahran arasındaki kırılgan uzlaşının çökmesine yol açabileceği uyarısında bulundu. Yetkililer, İsrail'in operasyonlarını kısmen durdurmasının veya askerlerini geri çekmesinin ise ülke içinde Netanyahu açısından siyasi bir yenilgi olarak değerlendirileceğini ifade etti.

Tüm bu baskılara rağmen Netanyahu, İsrail ordusunun Tel Aviv'in "güvenlik bölgesi" olarak tanımladığı Lübnan topraklarında "gerektiği sürece" kalmaya devam edeceğini söyledi. Bu açıklama, Trump yönetimi ile Netanyahu hükümeti arasında Lübnan cephesindeki askeri operasyonların geleceğine ilişkin görüş ayrılığının sürdüğünü ortaya koydu.

İsrail devlet televizyonu KAN, gelecek hafta İsrail ile Lübnan arasında yeni bir müzakere turu gerçekleşeceği ve kaynaklara göre bu görüşmelerde pilot bölgeler belirleneceği aktarıldı.

ABD'nin Lübnan ordusunu Hizbullah'ın tasfiyesi hedefiyle kullanmak amacıyla bir plan hazırladığı belirtilen haberde, söz konusu plana göre, İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyinde işgal ettiği bölgelerden kısmen çekileceği ve çekildiği yerlere Lübnan ordusunun konuşlanacağı kaydedildi.

Haberde, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun işgal edilen bölgelerde İsrail ordusu varlığının "gerektiği sürece" kalacağı yönündeki açıklamasına rağmen İsrail ordusunun çekileceği pilot bölgelerin belirlenmesi için çalışmaların devam ettiğinin altı çizildi.

Öte yandan habere göre, İsrail ordusu kaynakları, İsrail ordusunun Lübnan'ın güneyinde işgali sürdürürken saldırı altında kalacağından korktuklarını belirterek ateşkes anlaşmasının imzalanmasından ziyade bu anlaşmanın İsrail ordusunun talimatlarında ve İsrail'in Lübnan politikasında bir değişikliğe yol açıp açmayacağının önemli olduğu vurguladı.

İsrail ordusunun ABD-İran mutabakatına rağmen Lübnan'a gece saatlerinde düzenlediği hava saldırılarında 47 kişinin hayatını kaybettiği açıklanmıştı.

İsrail basınına yansıyan haberlere göre, İsrailli bir yetkili, ABD-İran mutabakatına rağmen şiddetli saldırılar düzenlenen Lübnan'da Hizbullah ile yeni ateşkesin devreye girdiğini ileri sürmüştü.

İsrail ile Hizbullah arasında yürütülen ateşkes görüşmelerine arabulucu sıfatıyla katılan ABD'li yetkililerden biri, iki taraf arasında anlaşmaya varıldığını bildirdi.

İsminin açıklanmasını istemeyen ABD yetkilisi AFP haber ajansına yaptığı açıklamada, Katarlı ve ABD'li arabulucuların çabaları sonucu sağlanan anlaşmanın an itibarıyla yürürlüğe girdiğini dile getirdi. Müzakerelere katılan bir Körfez ülkesi temsilcisi de söz konusu bilgiyi doğruladı.

Ateşkes öncesinde sert çatışmalar

İsrail ile Lübnan Hizbullah'ı arasında Cuma günü yaşanan karşılıklı şiddetli saldırılar, ABD ve İran arasında İran savaşının sona ermesine yönelik imzalanan Mutabakat Zaptı'nı tehlikeye sokmuştu. Lübnan Sağlık Bakanlığı Cuma günü ülkenin güneyinde ve doğusunda gerçekleştirilen İsrail saldırılarında en az 21 kişinin hayatını kaybettiğini bildirirken İsrail, Hizbullah saldırısında dört askerinin öldüğünü duyurdu.

ABD ve İran, Çarşamba günü İran savaşının sona ermesine ilişkin geçici bir çerçeve anlaşma imzalamıştı. Anlaşma, Lübnan dahil olmak üzere tüm bölgede derhal ateşkes öngörüyor. Ancak İsrail ve Hizbullah örgütü, ABD ile İran arasındaki müzakerelere dahil edilmemişti.

Hizbullah, ABD ile İsrail'in İran'a saldırmasının ardından, Lübnan'dan İsrail'e saldırarak Lübnan cephesinin açılmasına neden olmuştu. Lübnan'daki hedeflere hava saldırılarıyla karşılık veren İsrail ordusu, kara birliklerini de Lübnan'ın güneyinde, Litani Nehri'ne kadar olan topraklara sokarak burayı işgal etmiş durumda.

CENTCOM'dan yapılan duyuruda "Donanmamız anlaşmanın tüm yönleriyle uygulanmasını denetlemek için bölgede kalmaya devam edecek" ifadeleri de yer aldı.

Bu duyurunun hemen ardından İran'ın ruhani lideri Mücteba Hamaney bir açıklama yaptı ve ABD ile varılan mutabakata başta karşı olduğunu fakat İran Cumhurbaşkanı Mesut Pezeşkiyan'ın verdiği güvencelerin ardından onayladığını söyledi.

Hamaney, ABD Başkanı Donald Trump'ın "içinde bulunduğu çaresizlik nedeniyle" bu anlaşmanın imzalanması için elinden gelen her şeyi yaptığını öne sürdü.

Sosyal medya hesabında bir paylaşım yapan Trump ateşkesin "Lübnan, Hizbullah ve İsrail de dahil tüm cephelerde yürürlükte olmasını" beklediğini de ekledi.

Fakat İsrail Lübnan'daki askerlerini çekme planı olmadığını açıkladı ve buna ek olarak 18 Haziran sabahı da Lübnan'ın güneyinde yeni saldırılar düzenledi.

'İsrail ve ABD'nin arasını açabilir'

BBC'ye konuşan Beyrut sakini Lana Halabi, anlaşmayla bir rahatlama hissettiklerini fakat kimsenin İsrail'in bu anlaşmaya uyacağına dair bir güvence hissetmediğini söylüyor:

"Hâlâ üstümüzde gözetleme uçuşları yapılıyor. Evlerini, köylerini terk etmiş insanlar Beyrut sokaklarında yatmaya devam ediyor.

"Eve dönmenin güvenli olmadığını düşünüyorlar."

Öte yandan Lübnan sınırına yakın İsrail kasabası Şlomi'de yaşayan ve BBC'ye konuşan Olga ise İsrail ordusunun Lübnan'dan çekilmesiyle "bir felaket yaşamaktan korktuğunu" söylüyor:

"Bu anlaşmanın İsrail'e faydasını göremiyorum."

Bir başka İsrailli Noa Rotem de İsrail ordusunun Lübnan'dan çekilmesiyle 7 Ekim benzeri bir saldırı yaşanmasından endişe ettiğini belirtiyor.

7 Ekim 2023'te Hamas Gazze'den İsrail'e saldırarak çok sayıda kişiyi öldürmüş ve rehin almıştı.

Kıdemli BBC Dış Haberler Editörü Jeremy Bowen, Lübnan'da ateşkese dair farklı görüşlerinin İsrail ile ABD'nin arasını açabileceğini belirtiyor.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance bugün İsrail'i açıkça eleştirdi.

Vance: İsrail'e sempati duyan bir tek Trump kaldı

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun ABD-İran anlaşmasına öfke duyduğuna dair haberleri değerlendiren Vance, İsrail kabinesinden Trump ve anlaşmaya yönelik eleştirilerin kendisini rahatsız ettiğini söyledi ve ekledi:

"Onlara şunu söylemek isterim ki Donald Trump günümüzde tüm dünyada İsrail ulusuna sempatiyle yaklaşan tek devlet başkanıdır.

"İsrail için problem Donald Trump değil. İsrail'de en büyük sorunlarının ABD başkanı olduğunu düşünenler uykularından uyanıp ülkelerinin içinde bulunduğu durumun gerçekliğini kavraması gerekir."

Vance daha önce de New York Times'a yaptığı açıklamada İsrailli ultra milliyetçilere "ulusal güvenlik sorunlarınızdan insanları öldürerek çıkamazsınız" diye seslenmişti.

ABD Başkanı Donald Trump da bu hafta İsrail'i, Lübnan'da Hizbullah'a saldırırken orantısız güç kullanarak sivillerin ölümüne yol açmakla eleştirmişti.

BBC'nin ABD Dışişleri Bakanlığı muhabiri Tom Bateman'a göre Trump böylece, İsrail'i kendisinden önceki tüm ABD başkanlarından daha fazla eleştirmiş oldu.

Bateman'a göre Trump bu açıklamalarıyla İran ve Körfez ülkelerine, anlaşmaya sadık olduğu ve Lübnan'da ateşkes için çaba harcadığı mesajını da iletmek istiyor.

İsrail devlet televizyonu KAN’ın haberine göre, Netanyahu son günlerde Beyaz Saray ile ilişkilerdeki gerilimi azaltmak amacıyla mesajlar verdi.

Haberde, Netanyahu’nun ABD-İran mutabakatı ve Trump’a yönelik eleştiriler içeren İsrailli bakanların sosyal medya paylaşımlarına ilişkin açıklamalarda bulunarak, söz konusu ifadelerin kendi yaklaşımını yansıtmadığını anlatmaya çalıştığı belirtildi.

Netanyahu’nun daha önce aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in açıklamaları karşısında “kararları kendisinin verdiğini” vurguladığı hatırlatılan haberde, Trump’a yönelik eleştirilerin bu kez doğrudan ABD Başkanı’nı hedef alması nedeniyle durumun daha hassas hale geldiği ifade edildi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in, İsrailli bazı kabine üyelerinin Trump’a yönelik eleştirilerine tepki gösterdiği ve İsrail’in ABD desteğini dikkate alması gerektiği yönünde açıklamalarda bulunduğu aktarıldı.

Vance, İsrail’in savunması için kullanılan silahların önemli bölümünün ABD tarafından sağlandığını belirterek, İsrail’de “sorunun Donald Trump olduğunu düşünenlerin” mevcut durumu görmesi gerektiğini söylemişti.

İsrailli bazı bakanlar ise Vance’in açıklamalarına tepki göstermişti. Aşırı sağcı Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich, Trump’a yönelik eleştirileri nedeniyle kendilerine yöneltilen açıklamalara karşılık vermişti.

İsrail'in Maariv gazetesinin haberine göre, İsrail, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile mutabakat zaptının imzalanmasının ardından Lübnan'ın güneyi ve Suriye'nin Şeyh (Hermon) Dağı'ndaki işgali sonlandırma konusunda baskısını artıracağını öngörüyor.

ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasındaki kamuoyuna yansıyan gerginlik, iki ülke arasında derin bir krizi ortaya çıkardı. Trump'ın İsrail'in Lübnan politikasına yönelik sert açıklamaları ve Netanyahu'ya yönelik eleştirileri Tel Aviv yönetiminin yoğun Amerikan baskısı altında olduğunu gösterdi.

İsrailli yetkililer, Washington'dan gelen mesajların artık sert sözlerle sınırlı kalmayacağını, Tel Aviv yönetiminin ısrarını sürdürmesi durumunda ABD'nin somut adımlar atabileceğini kaydetti.

ABD'nin talepleri arasında İsrail'in Lübnan'ın güneyinde işgal ettiği tüm noktalardan ve Suriye'nin güneyindeki Şeyh Dağı'ndan çekilmesi ile İran ile diplomatik süreci tehlikeye atabilecek askeri faaliyetlerin önemli ölçüde azaltılmasının yer aldığına işaret eden yetkililer, aksi takdirde ABD'nin İsrail'e silah sevkiyatlarını askıya alabileceği, güvenlik kısıtlamaları uygulayabileceği ve hatta silah ambargosu benzeri önlemler alabileceğini vurguladı.

ABD ile İran arasında Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde ateşkes üzerinde anlaşılan mutabakat, İsrail'de yoğun tepkilere neden olmuştu.

İsrail Başbakanı Netanyahu, mutabakata rağmen Lübnan ve Suriye'nin güneyi ile Gazze Şeridi'nde işgal ettikleri bölgelerden çekilmeyeceklerini ileri sürmüştü.

ABD Başkanı Trump, G7 zirvesinde Netanyahu'nun Lübnan politikasına "Lübnan konusunda daha sorumlu davranmak zorunda" ve "çöle düşen 2 dron için Beyrut'ta koca bir binayı yıkmana gerek yok" gibi sert eleştirilerde bulunmuştu.

İsrailli bir gazeteciye verdiği video röportajda konuşan Smotrich, savaşın "İsrail'in sınırlarının genişletilmesini ve savunulabilir sınırlara ulaşıldığını ilan eden siyasi bir deklarasyonla bitmesini istediğini" belirtti.

Smotrich, Litani Nehri’nin güneyindeki Lübnan bölgelerinin ilhak edilmesine ilişkin soruya yanıt vererek, bu bölgelerin İsrail tarafından ilhak edilmesinin bir senaryo olabileceğini ifade etti.

Bu konuda Başbakan Binyamin Netanyahu ile aralarında görüş ayrılığı bulunduğunu belirten Smotrich, İsrail’in mevcut sınırlarını “kalemle çizilmiş” olarak nitelendirdi.

“Sykes-Picot sınırları savunulabilir sınırlar değil. Demografiyi, coğrafyayı ve topografyayı hesaba katmıyor.” ifadelerini kullanan Smotrich, toprak ilhakının “düşmana yaptığı hatanın bedelini göstereceğini” savundu.

Smotrich, “Yenilginin bedelini Orta Doğu’nun hafızasına kazımak istiyorsanız toprak alın. Bize saldıran herkes ağır ve geri döndürülemez bir bedel ödemeli.” dedi.

Gazze Şeridi’ne ilişkin de Smotrich, “Gazze harabe halinde kalacak. Sonunda göç yaşanacak çünkü önümüzdeki onlarca yıl boyunca orada insanları tutacak bir şey kalmayacak.” ifadelerini kullandı.

Smotrich, Gazze’de silahsızlandırma hedefine ulaşılmadan herhangi bir yeniden inşa sürecine izin verilmeyeceğini ileri sürerek, bölgedeki altyapıya verilen zarar ve yıkımları “kökten tedavi” olarak nitelendirdi.

Smotrich daha önce de Gazze Şeridi’nin ilhakı, bölgede İsrail yerleşimleri kurulması ve Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesi yönünde açıklamalarda bulunmuştu.

İran devlet televizyonu, üst düzey ABD'li bir yetkilinin, ABD ile İran arasında varılan ve nihai anlaşma için 60 günlük müzakere süresi öngören 14 maddelik mutabakat metnini ilk kez kamuoyuyla paylaşmasının ardından, Kalibaf ile gerçekleştirilen röportajı yayımladı.

Röportajda Kalibaf, ABD ve İsrail’in savaşın başında belirlediği 9 hedefe ulaşmasına izin vermediklerini kaydederek, “Dünyanın siyasi, ekonomik ve askeri olarak bir numaralı gücü İsrail ile birlikte karşımıza çıktı. Bu savaşın çatışma sahnesi küresel etkiler doğurdu ve bu uluslararası bir konuydu. Gelişmeler bölgesel olabilir ancak etkileri küresel boyuttadır. ABD ve İsrail’in savaşın başında belirlediği 9 hedefe ulaşmasına izin vermedik. ABD ve Siyonist rejimi yendik.” diye konuştu.

Mevcut müzakerelerin, ABD ile geçmiş dönemde gerçekleştirilen müzakerelerden farklı olduğunu söyleyen Kalibaf, “Şimdiki müzakerelerin önceki dönemlerden farkı, sahadaki zaferin müzakereye dayanak oluşturmasıdır. Silahlı kuvvetlerimiz düşman karşısında galip gelmiştir.” değerlendirmesinde bulundu.

Kalibaf, şunları kaydetti:

"Müzakereler sırasında düşmanın Fars Körfezi’ndeki eylemlerine cevap verdik. Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan iki düşman fırkateyn vuruldu ve yandı. Öte yandan düşman uçaklarının kalktığı tüm havalimanları bulundukları ülkelerde vuruldu. Bu olaylar müzakereler devam ederken meydana geldi.

İsrail Dahiye’yi vurduğunda ABD’ye karşılık vereceğimiz hususunda tehdit ettik ve ültimatom verdik, taleplerimizin kabul edilmesini istedik. Ardından ABD Başkanı, Netanyahu’nun Dahiye’ye saldırma hakkının bulunmadığına dair paylaşım yapmak zorunda kaldı."

Kalibaf son olarak, “Benim işim diplomasi değil ben bir savaşçıyım. Diplomasiyi savaşçı ruhuyla yürütüyorum. Askeri eylemle elde etmek istediğimiz şeyleri hatta daha fazlasını müzakere ile başardık. Savaşı kazandık ve kazanımlar müzakerelerde şekillenecektir.” ifadelerini kullandı.

Yarı resmi Fars Haber Ajansına göre, ABD Başkanı Donald Trump'ın varılan mutabakatın ardından deniz ablukasının kaldırılması emrini verdiği ve birkaç İran gemisinin abluka bölgesinden sorunsuz geçtiği kaydedildi.

Haberde bir İran VLCC tankeri ile canlı hayvan taşıyan başka bir geminin açık sulardan İran limanlarına doğru, İran petrolü taşıyan bir tankerin de Umman Denizi'ni geçerek ihraç edileceği limana doğru hareket ettiği bilgisi paylaşıldı.

- ABD-İran mutabakatı

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ABD ve İran'ın mutabakata vardığını duyurmuştu.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi de ABD ile mutabakata varıldığını doğrulayarak, mutabakat zaptının 19 Haziran'da İsviçre'de imzalanacağını açıklamıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yapılan barış anlaşmasının tamamlandığını, Hürmüz Boğazı'nın açılarak ABD'nin deniz ablukasının derhal kaldırılacağını belirtmişti.

ABD-İran mutabakatının özellikle Lübnan'ı da kapsayacağının açıklanması İsrail'de tartışmalara neden olmuş, İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, Lübnan'ın güneyinde işgal ettikleri bölgelerden çekilmeyeceklerini ileri sürmüştü.

İran'ın Mehr haber ajansının aktardığı detaylara göre, iki ülke arasında varılan anlaşma taraflara önemli yükümlülükler getiriyor.

ABD'nin taahhütleri: Ambargolar kalkıyor, ekonomik paket geliyor

Anlaşma kapsamında Washington yönetimi şu adımları atmayı taahhüt etti:

Varlıkların serbest bırakılması: İran’a ait dondurulmuş 24 milyar dolarlık varlık üzerindeki bloke kaldırılacak. Bu tutarın yarısı (12 milyar dolar), anlaşmanın resmi imza töreninden önce İran'a iade edilecek.

Petrol ve yaptırımlar: Tahran'a yönelik petrol yaptırımları tamamen kaldırılacak ve yeni yaptırımlar uygulamaya konulmayacak.

Askeri durum: ABD, Ortadoğu'daki askeri varlığını ve güçlerini artırmayacak.

300 milyar dolarlık destek: ABD ve müttefikleri, İran ekonomisinin yeniden canlandırılması için en az 300 milyar dolar değerinde bir kalkınma projesi sunacak.

İran'ın taahhütleri: Nükleer silaha hayır

Buna karşılık İran yönetimi şu maddeleri kabul etti:

Nükleer taahhüt: Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'na (NPT) olan bağlılığını sürdürecek.

Silahsızlanma: Kesin olarak nükleer silah geliştirmeyeceğini taahhüt edecek.

Kritik detay: İran'ın füze programı, ABD ile yürütülen müzakerelerin gündeminden tamamen çıkarıldı.

İmza 19 Haziran'da: Deniz ablukası bugün kalkıyor

Pazartesi gecesi taraflar resmen bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. Resmi imza töreninin 19 Haziran’da yapılması planlanırken, anlaşmanın nihai metni Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararıyla da onaylanacak.

Her iki devletin yetkililerinden alınan bilgiye göre, ABD'nin uyguladığı deniz ablukası bugün itibarıyla sona erecek. Hürmüz Boğazı'nın trafiğe açılması ve bölgenin mayınlardan temizlenmesi süreci de resmi imzaların atılmasının ardından başlayacak.

İran'ın Tesnim Haber Ajansına göre, Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi, ABD ile varılan anlaşma hakkında açıklama yaptı.

Garibabadi, "Mutabakat zaptının metni tamamlandı ve İslamabad mutabakat zaptının resmi imza töreni cuma günü İsviçre'de gerçekleşecek. İki heyetin başkanları, görüşmelerin gelecekteki düzenlemelerini belirlemek için müzakereler yürütecek. O zamana kadar, ABD tarafının savaşı sona erdirmek, ablukayı kaldırmak ve varlıkları serbest bırakmak konusundaki taahhütleri doğrulanacak. 60 günlük görüşmeler, ABD'nin bu taahhütleri yerine getirmesine bağlıdır." ifadeleri kullandı.

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Garibabadi, anlaşmanın imzalanmasından sonraki 60 günlük süre içerisinde yaptırımlar, nükleer program ve ekonomik kalkınma mekanizması gibi konuların müzakere edileceğini kaydetti.

Anlaşmanın Lübnan'ı da kapsadığını belirten Garibabadi, "Lübnan da dahil olmak üzere çeşitli cephelerdeki savaş ve askeri operasyonlara derhal ve kalıcı olarak son verileceği bu gece açıklanacak." dedi.

Anlaşma metninde "İran'ın tüm önemli görüşlerinin" yer aldığını aktaran Garibabadi, 19 Haziran'daki imza töreninden önce anlaşma metninin kamuoyuna açıklanacağını belirtti.

İsrail'in Lübnan'a saldırısının ardından İran Silahlı Kuvvetleri'nin karşı saldırıya hazırlandığını ifade eden Garibabadi, bu kararlılığın ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrail'e karşı pozisyon almasına ve anlaşma metninde bazı konuların ilerlemesine yardımcı olduğunu aktardı.

Garibabadi, İran Silahlı Kuvvetleri'nin anlaşmaya rağmen "düşmanın planlarına karşı koymak için her zaman hazır olduğunu" belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden yaptığı paylaşımda, “Anlaşma yarın (bugün) imzalanacak ve imzalanır imzalanmaz Hürmüz Boğazı tüm gemilere olacak” dedi. Trump, İran’ın nükleer silah edinmeyeceğini söylerken anlaşma sağlanmazsa ABD’nin “bir daha asla kullanmayacağımız nihai alternatife” başvurabileceğini belirtti.

Katarlı arabulucular Tahran’da

İran medyasına göre Katarlı müzakereciler, ABD ile İran arasındaki savaşı sona erdirecek anlaşmayı nihayete erdirmek üzere bugün Tahran’a gitti. Katar Dışişleri Bakanı danışmanının İran slam Cumhuriyeti’ne gittiği, son diplomatik gelişmelerin ele alınacağı belirtildi.

İranlı yetkili: Zapta göre Hürmüz Boğazı derhal yeniden açılacak

İranlı bir üst düzey yetkili Reuters'e verdiği demeçte, “Taslak mutabakat zaptı uyarınca, İran Hürmüz Boğazı'nı tüm ticari gemilere derhal yeniden açacak, ABD ise deniz ablukasını kaldıracak” ifadelerini kullandı.

İran basını: Nihai karar alınmadı

Yarı resmi Fars Haber Ajansı, bilgili bir kaynağa dayanarak Tahran’ın, ABD-İsrail savaşını sona erdirecek çerçeve anlaşması konusunda henüz nihai bir karar almadığını bildirdi.

Ajans, Mutabakat Zaptı’nın siyasi, hukuki ve teknik yönlerinin uzmanlar ve karar alma mercileri seviyesinde incelemeye devam edildiğini belirtti.

Tahran zamanlama konusunda şüphelerini dile getirdi.

Elektronik imza olabilir

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de 24 saat içinde elektronik imza atılabileceğini ve gelecek hafta teknik görüşmelerin başlayacağını ifade ederek, “Daha önce hiç olmadığı kadar barış anlaşmasına yakınız” dedi.

Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi temkinli konuştu: “Mutabakat zaptının tam imza tarihini bekleyip göreceğiz, ancak yarın olmayacak. Önümüzdeki günlerde olması ihtimalini dışlamıyoruz.”

İran’da protestolar sürüyor

Anlaşmaya karşı çıkan sertlik yanlısı gruplar, İran genelinde 100’den fazla gece düzenledikleri gösterilere devam ediyor. Meşhed’de bazı protestocular “Uzlaşmacıya ölüm” sloganları attı. Bu sloganların Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’yi hedef aldığı belirtiliyor.

Arakçi, devlet televizyonunda yaptığı açıklamada taslak anlaşmanın İran’ı güçlendirdiğini savunarak “İran, ABD ile savaşın galibidir” demişti.

Arka planda ne olmuştu?

ABD ile İran arasında nisan ayında ateşkes ilan edilmesine rağmen son günlerde en şiddetli çatışmalar yaşandı. Trump, son dönemde yaklaşık 40 kez anlaşmanın “tamamlanmak üzere” olduğunu iddia etti. Her iki taraf da olası bir anlaşmayı kendi zaferi olarak sunmaya çalışıyor.

Gelişmeler yakından takip ediliyor. Anlaşmanın imzalanması durumunda Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasite açılması, küresel enerji ve deniz trafiği açısından kritik önem taşıyor.

Erakçi, İran devlet televizyonunda gündeme ilişkin açıklamalarda bulundu.

Dışişleri Bakanı Erakçi, "Mutabakat zaptının gelecek birkaç gün içinde dijital ortamda imzalanması ihtimali mevcut." ifadelerini kullandı.

Mutabakat zaptındaki hususlar hayata geçirilmezse, nihai anlaşma ile ilgili müzakere yapılmayacağını söyleyen Erakçi, şunları kaydetti:

"Eğer yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumun durumu netleştirilecekse, bunun tek yolu bu malzemenin İran'da seyreltilmesidir.

Zenginleştirme ve zenginleştirilmiş uranyum stokları konusu ile yaptırımların kaldırılması ve İran’ın yeniden yapılanması için oluşturulacak ilgili fon mekanizması nihai anlaşmada karara bağlanacak."

ABD’nin müzakere talebinde bulunduğunu öne süren Erakçi, "Düşman savaşta hedeflerine ulaşamayacağını anladı ve ümitsizliğe kapıldı. Bununla birlikte müzakere talep etti." diye konuştu.

İranlı Bakan, "Müzakerelerin sonucunun İran'ın çıkarları için iyi olacağını ve savaş meydanındaki kazanımları pekiştireceğini düşünüyorum." değerlendirmesinde bulundu.

Erakçi, olası mutabakat zaptının teknik detayına ilişkin ise "Mutabakat zaptı iki sayfadan az ve her kelimesi titizlikle gözden geçirildi. Bakanlığımız talep edilen tüm hususları uyguladı." dedi.

Hürmüz Boğazı ile ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması hususunun olası mutabakat zaptında yer aldığını belirten Erakçi, şunları söyledi:

"Hürmüz Boğazı idaresi önceki gibi olmayacak. Boğaz, Umman ve İran’ın egemenliği altındadır. İki ülke bundan önce boğazdaki hizmetleri ücretsiz sağlıyordu.

Umman ile Hürmüz Boğazı’nın idaresine ilişkin olumlu görüşmeler yaptık. Kılıcımız, Hürmüz Boğazı’nın üzerinde olacaktır."

İran'ın dondurulmuş varlıkları için bir mekanizma öngörüldüğünü de söyleyen Erakçi, "Bu anlaşmanın düşmanları var ve bunların başında İsrail rejimi geliyor." diye konuştu.

Erakçi, medyada yer alan metinleri onaylamadığını vurgulayarak, "Eğer altyapımıza yönelik tehditler nedeniyle geri adım atacak olsaydık, bunu daha önce yapmış olurduk. Mutabakat zaptındaki hususlar hayata geçirilmezse, nihai anlaşmaya yönelik müzakereler yapılmayacak." şeklinde konuştu.

İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi’nin müzakere sürecini takip ettiğini ve müzakere ile ilgili raporların da konseye sunulduğunu belirten Erakçi, sözlerini "Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi’nde ilgili metine taraftar olan muhalif olanda mevcut. Ancak sonunda karar birlikte alınacaktır. Karar alındıktan sonra da açıklanacaktır." diyerek tamamladı.

İran devlet televizyonuna göre, Bekayi, Katar ve Pakistan'ın ABD ile diplomatik süreçte aktif rol oynadığını belirtti.

Müzakerelerde ortaya çıkan anlaşma metninin çoğunun tamamlandığını ancak ABD'nin sürekli tutumunu değiştirmesi nedeniyle sonuçlanmadığını ifade eden Bekayi, Trump'ın iddiasının aksine, "Şu ana kadar İran, anlaşma konusunda nihai bir sonuca ulaşmadı." dedi.

Bekayi, "Anlaşma hakkında (ABD Başkanı Trump tarafından) ortaya atılan hususlar spekülasyondan ibarettir ve henüz kesinleşmemiş bir konudur." ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Trump, anlaşmanın İran tarafından "onaylanma" aşamasına geldiğini iddia ederek, bugün yapılması planlanan saldırıları iptal ettiğini söylemişti.

Hizbullah tarafından yapılan açıklamalarda, saldırıların İsrail'in ateşkes ihlalleri ve Lübnan güney beldelerini hedef alan saldırılarına karşılık gerçekleştirildiği belirtildi.

Açıklamada, Lübnan'ın güneyindeki Tayr Harfa, el-Adeyse, Zutar eş-Şarkiyye, Yahmer eş-Şakif ve el-Kantara beldelerinde İsrail askerleri, askeri araçları ve bir komuta merkezinin roket, topçu atışları ve kamikaze insansız hava araçlarıyla (İHA) hedef alındığı aktarıldı.

Toplam 17 ayrı saldırı düzenlendiği bildirilen açıklamada, İsrail askeri biriminin pusuya düşürüldüğü, bazı askeri araçların yanı sıra Merkava tipi tankların imha edildiği ve İsrail askerleri arasında yaralıların da bulunduğu ifade edildi.

Açıklamada, Lübnan'ın doğusundaki Baalbek ilçesine bağlı Nahle bölgesinde "Heron 1" tipi bir İsrail İHA'sının füzeyle düşürüldüğü vurgulanarak, İklim et-Tuffah'ta ise "Hermes 450" tipi bir İHA'ya müdahale edildiği ve İHA'nın geri çekilmek zorunda bırakıldığı aktarıldı.

İsrail ordusundan saldırılara ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı.

- İsrail'in Lübnan'a saldırıları ve ateşkes

İsrail ordusu, Lübnan'a 2 Mart'ta yoğun hava saldırıları başlatarak, ülkenin güneyinde birçok beldeyi işgal etmişti.

Lübnan hükümeti bu sürede, ülkede yerinden edilenlerin sayısının 1 milyonu aştığını açıklamıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, 24 Nisan'da yaptığı açıklamada, Lübnan ile İsrail arasında 17 Nisan'da yürürlüğe giren 10 günlük geçici ateşkesin 3 hafta daha uzatıldığını duyurmuştu.

ABD arabuluculuğunda Lübnan ile İsrail arasında 14-15 Mayıs'ta gerçekleştirilen 3. tur görüşmeler sonucunda, 17 Mayıs itibarıyla ateşkesin 45 gün uzatılması kararlaştırılmıştı.

Hizbullah ise şartlı ateşkesi reddettiğini açıklamıştı. Ancak duyurulan ateşkes anlaşmalarına rağmen İsrail ordusu saldırılarını ve işgallerini sürdürüyor.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail'in 2 Mart'tan bu yana düzenlediği saldırılarda 3 bin 711 kişinin öldüğünü açıklamıştı.

Canbolat, Katar merkezli Al Jazeera televizyonuna verdiği röportajda, bölgede barış ve istikrarın sağlanmasına yönelik uluslararası ve bölgesel çabalara rağmen İsrail'in Lübnan'a saldırılarını sürdürdüğünü vurguladı.

ABD'nin arabuluculuğunda Lübnan ile İsrail arasında Washington'da çeşitli müzakere turlarının gerçekleştirildiğini hatırlatan Canbolat, buna rağmen İsrail'in saldırılarına devam ettiğini aktardı.

Canbolat, ABD-Lübnan ortak açıklamasını eleştirerek, açıklamada Hizbullah'ın bulunduğu bölgelerden çekilmesine vurgu yapılırken, İsrail'in Lübnan topraklarından çekilmesine değinilmediğini, bunun da Washington'un Tel Aviv'e yönelik "tam taraflı tutumunu" yansıttığını dile getirdi.

"İsrail ile barışın mümkün olduğunu düşünmüyorum." diyen Canbolat, İsrail'in yayılmacı politikalarının sınır tanımadığını ve İsrail'in Lübnan'ın güneyinde oluşturduğu "Sarı Hat"tın Suriye'ye kadar uzanabileceğine işaret etti.

Canbolat, ABD'nin İsrail'e koşulsuz destek verdiğini ifade ederek, "İsrail'in istediği zaman ve istediği yerde bombardıman gerçekleştirmesini engelleyen hiçbir şey yok." ifadelerini kullandı.

Lübnan'ın yeni bir İsrail saldırısını önleyebilecek güçlü orduya ve uluslararası güçlere ihtiyaç duyduğunu dile getiren Canbolat, mevcut ateşkes düzenlemelerine rağmen İsrail'in ihlallerine devam ettiğini söyledi.

İsrail ordusu, temmuz ayının başına kadar uzatılan "kırılgan" ateşkes anlaşmasını her gün ihlal ediyor.

Tel Aviv'in ihlallerine karşılık Hizbullah da İsrail'in kuzeyindeki İsrail askerleri ile askeri araçlarını roket ve insansız hava araçlarıyla hedef alıyor.

İsrail'in 2 Mart'tan bu yana Lübnan'a düzenlediği saldırılarda, resmi verilere göre 3 bin 711 kişi hayatını kaybetti, 11 bin 483 kişi yaralandı. Saldırılar nedeniyle 1 milyondan fazla kişi yerinden edildi.

İsrail, Lübnan'ın güneyindeki bazı bölgeleri onlarca yıldır işgal altında tutarken, bazı bölgeleri de 2023-2024 yıllarındaki savaş sırasında kontrolü altına aldı.

Mevcut saldırılar kapsamında 10 kilometreden fazla ilerleyen İsrail ordusu, 25 yıldan uzun süredir en derin kara ilerleyişini gerçekleştirdi. İsrail, 2000 yılında Lübnan'ın güneyinden çekilmişti.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'ın altyapısını hedef alan açıklamalarına tepki göstererek, "Hayati altyapılar, halkın yaşam damarlarıdır. Onları hedef alma tehdidi çaresizliğin göstergesidir" dedi.

Pezeşkiyan, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Trump'ın İran'a yönelik tehditlerine yanıt verdi.

ABD Başkanı'nın İran altyapısına yönelik saldırı tehdidine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Pezeşkiyan, "Hayati altyapılar, halkın yaşam damarlarıdır. Onları hedef alma tehdidi güç gösterisi değil, bir milletin iradesinin karşısındaki çaresizliğin göstergesidir" ifadelerini kullandı.

İran'ın her türlü baskı ve tehdide rağmen ayakta kalacağını vurgulayan Pezeşkiyan, ülkesinin kararlılığını sürdüreceğini belirtti.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), yerel saatle 21:15'te "İran'da birden çok hedefin vurulduğunu" açıkladı ve saldırının "İran'ın devam eden saldırganlığına yanıt olduğu" söylendi.

Öte yandan Reuters'ın haberine göre İran ordusu, Hürmüz Boğazı'nı tüm gemi geçişlerine kapattıklarını açıkladı. İran ve ABD'nin deniz güçleri arasında çatışmalar yaşandığı bildirildi.

İran medyası karara uymayan ve boğazı geçmeye çalışan iki geminin vurulduğu haberini de paylaştı. ABD ise Hürmüz Boğazı'ndan ticari gemi geçişinin sürdüğünü söyleyerek İran'ın açıklamasını reddetti.

11 Haziran Perşembe sabahı İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin Bahreyn'deki 5. Filosu'nu insansız hava araçlarıyla hedef aldığını açıkladı.

Kuveyt, İran'dan gelen saldırılar nedeniyle hava sahasını geçici olarak kapattığını duyurdu.

Hürmüz Boğazı'nın kapatılması haberiyle petrol fiyatları da yükseldi. Asya piyasalarında Brent petrol fiyatı yüzde 2 yükselerek 95 doların üzerine çıktı.

Trump'tan 'İran'la doğrudan temas' iddiası

Karşılıklı saldırıların ardından Fox News kanalına konuşan ABD Başkanı Donald Trump, "İranlı yetkililerle doğrudan temas kurduğunu" ve İranlıların kendisinden savaşı durdurmasını istediğini iddia etti. İran, söz konusu iddiaları reddetti.

Trump, gece boyunca İran'la karşılıklı saldırıların ardından İran'ı 10 Haziran Çarşamba günü tekrar "sert" bir şekilde vuracaklarını söylemişti.

Oval Ofis'te gazetecilere konuşan Trump, "Onları dün sert vurduk ve bugün de yeniden sert vuracağız" dedi.

Ayrıca İran'a " anlaşma imzalaması" çağrısını yineledi.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Trump'ın son açıklamasının ardından İran'daki "kilit tesislere bombaların bırakılacağını" söyledi.

Trump'ın açıklamalarına yanıt olarak İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, İran'ın "her türlü baskı veya tehdide karşı kararlılıkla duracağını" söyledi.

Hegseth, İran'a bir anlaşma yapma fırsatı verildiğini ancak bunun değerlendirilmediğini ve Trump'ın bir barış anlaşması sağlanmazsa İran'a yeniden saldırılacağını söylediğini belirtti.

Trump 9 Haziran'da İran'ın bir ABD askeri helikopterini düşürdüğünü söyledi, ardından ABD'nin İran'a saldırıları başladı.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ise bölgedeki ABD üslerine yönelik saldırılarla karşılık verdiğini açıkladı.

Trump 10 Haziran Çarşamba günü erken saatlerde sosyal medya hesabında, "Onlar kendileri için harika olacak bir anlaşmayı müzakere etmek için çok uzun zaman harcadı, şimdi bedelini ödeyecekler" yazdı.

İran'ın askeri olarak "tamamen yenildiği" konusundaki sözlerini tekrarladı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise ABD'yi "gönderdiği çelişkili mesajlar, pozisyon ve taleplerindeki tekrar eden değişiklikler ve ateşkesi defalarca ihlal etmesi yoluyla bu diplomatik sürece zarar vermekle" suçladı.

İran'ın durumu yeniden değerlendirmesi gerektiğini söyleyen Bekayi, herhangi bir diplomatik sürecin asgari düzeyde istikrar gerektirdiğini ekledi.

Öte yandan 10 Haziran Çarşamba günü Hindistan hükümeti, Umman yakınlarında ticari bir gemiye yönelik saldırının ardından üç Hintli denizcinin kaybolduğunu ve 21 mürettebatın kurtarıldığını açıkladı.

Hindistan hükümeti "Bölgede ticari gemi taşımacılığına ve sivil altyapıya yönelik hedef almanın sona ermesi gerektiğini" söyledi.

ABD ordusu, Umman Körfezi'nde "İran'dan petrol taşımayı deneyerek devam eden ablukayı ihlal eden bir petrol tankerini vurduğunu" açıkladı.

Açıklamaya göre bir ABD uçağı, Palau bayraklı Settebello'nun makine dairesine, mürettebatın "Amerikan güçlerinin talimatlarına defalarca uymaması" üzerine "hassas mühimmat" ateşledi.

ABD, Şubat ayında Tahran'a yönelik ABD ve İsrail saldırılarına karşılık olarak İran'ın Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmasının ardından İran limanlarını abluka altına alıyor.

Settebello, ABD'nin ateş açtığı sekizinci gemi oldu.

Bu hafta başlarında, yaptırım altındaki bir petrol tankerinin mürettebatı, geminin Umman açıklarında bir ABD füzesi tarafından vurulmasının ardından Umman ordusu tarafından kurtarılmıştı. Mürettebat yine Hintliydi.

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İki ülkeden de saldırı açıklamaları

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), 9 Haziran'daki ABD saldırılarının İran hava savunma sistemlerini, yer kontrol istasyonlarını ve Hürmüz Boğazı yakınlarındaki radar sahalarını hedef aldığını açıkladı.

İran devlet medyası, ABD saldırılarının bölgede iki su rezervuarını vurduğunu ve güneydeki Sirik liman kentinde binlerce kişinin içme suyuna erişiminin kesildiğini bildirdi.

IRGC, ABD üslerine yönelik 21 hedefe saldırı düzenlediğini, bunlardan birinin Bahreyn'de, diğerinin Ürdün'de olduğunu söyleyerek Kuveyt ordusunun da bir saldırıyı engellediğini açıkladığını belirtti.

Reuters, 10 Haziran Çarşamba günü bir ABD'li yetkiliye dayandırdığı haberde, İran'ın karşılık olarak Ortadoğu'daki ABD üslerine fırlattığı füze ve insansız hava araçlarının neredeyse tamamının engellendiğini ve can kaybı bildirilmediğini aktardı.

CENTCOM, İran'a yönelik saldırılarını 8 Haziran Pazartesi günü Apache helikopterinin düşürülmesine "orantılı bir yanıt" olarak nitelendirdi.

Trump daha önce kendi sosyal medya platformu Truth Social'da helikopterin Hürmüz Boğazı'nda devriye gezerken "düşürüldüğünü" söylemişti.

Fox News, Trump'ın 10 Haziran'da İran'a ait bir insansız hava aracının "çok alçaktan" uçarken helikoptere çarptığını ancak patlamadığını söylediğini aktardı.

İki mürettebatın da Amerikan ordusu tarafından kurtarıldığı belirtildi.

İran'ın yarı resmi Mehr Haber Ajansı, İran'ın uçağın düşürülmesinin sorumluluğunu üstlenmediğini bildirdi.

Savaş, ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik geniş çaplı saldırılar düzenleyerek ülkenin dini liderini öldürmesiyle başladı.

İran buna İsrail'e ve Körfez'deki ABD müttefiki ülkelere saldırılar düzenleyerek karşılık verdi.

Çatışmalar hızla bölge geneline yayıldı ve mart ayında Lübnan da çatışmaya dahil oldu.

Nisan ayında ABD ve İran, başlangıçta iki hafta sürecek bir ateşkes üzerinde anlaşmaya vardı.

Taraflar o zamandan bu yana tam ölçekli çatışmalara geri dönmeden aralıklı olarak karşılıklı ateş açmayı sürdürüyor.

Bu arada iki ülke temsilcileri Pakistan'da yapılan müzakerelerle kalıcı bir çözüm bulmaya çalıştı.

Yine 10 Haziran'da Birleşmiş Milletler'in (BM) nükleer denetim kurumu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın uranyum stoku ve üretim tesislerine ilişkin ayrıntı vermesini isteyen ABD destekli bir kararı kabul etti.

UAEA'nın merkezinin bulunduğu Viyana'daki İran'ın BM Misyonu, kararı eleştirerek "Karar ikiyüzlü biçimde diplomatik bir çözüme destek verdiğini ifade ederken ABD eş zamanlı olarak İran'ın sivil altyapısı dahil olmak üzere yeni saldırı eylemlerinde bulunuyor ve farklı platformlarda çatışmayı teşvik ediyor" dedi.

İran'ın nükleer programı, İran ile ABD ve İsrail arasındaki müzakerelerin merkezinde yer alıyor.

Bu iki ülke, İran'ın nükleer bomba geliştirmeye çalıştığını ileri sürerek programa karşı muhalefete öncülük ediyor.

İran ise nükleer programının tamamen barışçıl olduğunu savunuyor ve nükleer silah geliştirmeye çalıştığı iddialarını reddediyor.

İran, ABD'nin saldırılarına misilleme olarak Ortadoğu'daki 18 Amerikan askeri noktasını hedef aldığını duyurdu.

İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun yaptığı açıklamada 'ABD ordusunun saldırısına karşılık vermek' ve 'saldırganı cezalandırmak' amacıyla 18 noktaya saldırı düzenlendiği bildirildi.

Ayrıca İran devlet televizyonu IRIB'in aktardığı açıklamada, Devrim Muhafızları Hava Kuvvetleri ve Deniz Kuvvetleri'nin saldırdığı noktalar arasında Kuveyt'teki Ali el-Salem ve Ahmed el-Jaber hava üsleri ile Bahreyn'deki Şeyh İsa hava üssü de yer aldığı bildirildi.

'Bölgeyi sizin için cehenneme çevireceğiz'

İran Devrim Muhafızları Ordusu Hava-Uzay Kuvvetleri Komutanı Tuğgeneral Mecid Musevi, ise yaptığı açıklamada ABD'nin ülkenin güneyindeki saldırılarının ardından bölgeyi ABD için 'cehenneme çevireceklerini' söyledi:

"Kutsal Hürmüz Boğazı'nı güvensiz mi kılıyorsunuz? Bölgeyi sizin için cehenneme çevireceğiz! Bu, Allah'ın izniyle, Amerikalıların bölgedeki küstahlığına verilen cevaptır."

İran devlet medyası daha önce İran ordusunun, ülkenin güneyine yönelik ABD saldırılarına karşılık olarak Bahreyn'deki ABD Beşinci Filosu'nu insansız hava araçlarıyla hedef aldığını bildirmişti.

Devrim Muhafızları Ordusu tarafından yapılan açıklamada, saldırılara karşılık ABD'nin bölgedeki deniz ve hava üslerinde 21 hedefin vurulduğu belirtildi.

İran'ın misillemelerinin ardından ABD'nin saldırılarını devam etmesi üzerine ABD'nin Ürdün'deki Muvaffak Salti askeri üssünün de uzun menzilli katı yakıtlı füzelerle hedef alındığı vurgulanan açıklamada, saldırılarda F-35 savaş uçakları hangarları dahil olmak üzere 4 önemli hedefin imha edildiği ifade edildi.

Açıklamada, ABD'nin saldırılarını sürdürmesi halinde daha ağır karşılık verileceği kaydedildi.

İran Bahreyn'deki Amerikan donanmasının hedef alındığını duyurdu

İran Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin Bahreyn'deki 5. Filosu'nu insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırı altına aldığını duyurdu.

Devrim Muhafızları Ordusu, ABD'nin ülkenin güneyine yönelik saldırılarına ilişkin açıklama yayımladı.

ABD'nin "sahte bahanelerle" Cask, Sirik ve Keşm'de çeşitli noktalara saldırdığı aktarılan açıklamada, saldırılarda Sirik'te 2 su deposunun vurulduğu ve 1 iletişim kulesinin de hasar gördüğü belirtildi.

Açıklamada, saldırılara karşılık Devrim Muhafızları Ordusu Donanması'nın, sabah yerel saatle 02.30'da ABD'nin Bahreyn'deki 5. Filosu'nu İHA'larla saldırı altına aldığı ifade edildi.

ABD güçleri ile çatışmaların devam ettiği ve Devrim Muhafızları Ordusu birliklerinin saldırılara karşılık verdiği bildirilen açıklamada, ABD tarafının saldırılara devam etmesi halinde daha ağır karşılıklar verileceği vurgulandı.

İran Dışişleri Bakanı Erakçi, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından, ABD'nin ülkenin güneyine düzenlediği saldırılara ilişkin açıklama yaptı.

Erakçi, açıklamasında şunları kaydetti:

"Savaş meydanındaki yenilgilere rağmen, ABD bizim kararlılığımızı test etmeyi seçti. Güçlü silahlı kuvvetlerimiz hiçbir saldırıyı veya tehdidi cevapsız bırakmayacak."

ABD'nin "güvende olmak istiyorsa" bölgeyi terk etmesi gerektiğini vurgulayan Erakçi, "Fars Körfezi'nin tarihi, izinsiz bölgeye gelen yabancıların vahim akıbetlerine dair pek çok bölüm içerir." ifadelerini kullandı.

Fransa, İsrail'in aşırı sağcı Maliye Bakanı Bezalel Smotrich'in ülkeye girişini yasakladı.

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, bugün sosyal medya hesabından paylaştığı açıklamasında, "Bakan Bezalel Smotrich, yerleşimci örgütlerin 4 lideri ve şiddet yanlısı 21 yerleşimcinin topraklarımıza girişini yasakladık" ifadelerine yer verdi.

Barrot, Benyamin Netanyahu başbakanlığındaki İsrail hükümetinde yer alan Smotrich'in Fransa'ya giriş yasağını şu sözlerle gerekçelendirdi:

"Bezalel Smotrich, Batı Şeria'nın ilhakını (ki bunu açıkça savunmaktadır), Batı Şeria'da yeni yerleşim yerlerinin kurulmasını, Gazze'nin yeniden sömürgeleştirilmesini ve Filistin Yönetimi'nin ekonomik çöküşü ile bunun Filistin halkı üzerindeki yıkıcı sonuçlarını aktif bir şekilde teşvik etmektedir. Oysa bu, iki devletli çözüme sıkı sıkıya bağlı olan uluslararası toplumun büyük çoğunluğunun kabul edemeyeceği bir politikadır."

5 ülkeden İsrail hükümetine ultimatom

Fransa Dışişleri Bakanı Barrot, bugün ayrıca kendisinin Kanada, Avustralya, Norveç ve İngiltere dışişleri bakanları ile kaleme aldıkları ve İsrail hükümetine ultimatom niteliği taşıyan ortak açıklamayı da paylaştı.

Ortak açıklamada beş bakan, işgal altındaki Batı Şeria'da giderek kötüleşen duruma işaret ederek, "Filistinli sivillere yönelik gerçekleştirdikleri dehşet verici şiddet eylemleri nedeniyle aşırılık yanlısı yerleşimcilerden hesap sorulmasını sağlamayı hedeflediklerini" ve "bunun için de yaptırımlar ve diğer tedbirleri uygulama konusunda ortak bir tutum sergilemeyi kararlaştırdıklarını" belirtiyor.

Açıklamada, "Şiddet yanlısı aşırılıkçı yerleşimciler, destekçilerinin de katkısıyla, Filistinlilere yönelik saldırılar düzenlemeye ve onların insan haklarını ihlal etmeye devam ediyor. Filistinlileri yerlerinden etmek, mülklerine zarar vermek ve yasa dışı yerleşim faaliyetlerini sürdürmek için şiddete başvurmakta ve böylece bir Filistin devletinin hayata geçirilme ihtimaline ve barış içinde bir arada yaşama olanaklarına zarar vermektedirler" saptaması aktarılıyor.

Yerleşimlerin, İsrail hükümetinin desteği ile genişletildiğine vurgu yapılan açıklamada, şiddet yanlısı yerleşimcilerin çok uzun süredir neredeyse hiçbir yaptırımla karşılaşmadan hareket edebildiklerine, hatta bazen İsrail güvenlik güçlerinin koruması altında şiddet eylemleri gerçekleştirdiklerine dikkat çekiliyor.

"İsrail hükümeti, her bir saldırının derhal ve kapsamlı bir şekilde soruşturulmasını sağlamalı, şiddeti körükleyen yerleşim noktalarına ve örgütlere karşı harekete geçmeli ve şiddete teşvike son vermelidir" denilen ortak açıklamada, İsrailliler ile Filistinlilerin ancak iki devletli çözümün hayata geçirilmesi halinde barış ve güvenlik içinde yaşayabileceği belirtiliyor.

5 ülke olarak, "Filistin halkının haklarını savunmak ve iki devletli çözümün sürdürülebilirliğini korumak için Filistin devletini tanıma yönünde tarihi bir karar aldıklarına" işaret edilen açıklamada İsrail hükümetine şu uyarı yapılıyor:

"Bugün, yine aynı doğrultuda tedbirler almış bulunuyoruz. İsrail hükümetinin sahadaki durumu ele almak için hızla harekete geçmemesi halinde, ilave tedbirler almaya hazırız."

İtalya'dan aşırı sağcı Ben Gvir'i öfkelendiren soruşturma 

Bu arada İtalya'da savcıların, İsrail'in aşırı sağcı Ulusal Güvenlik Bakanı Itımar Ben Gvir hakkında soruşturma başlattıklarının ortaya çıkması da gündeme damgasını vurdu.

Soruşturmanın, Küresel Sumud Filosu aktivistlerine "işkence ve adam kaçırma" iddiasıyla başlatılması, Ben Gvir'i öfkelendirdi.

Soruşturmadan çekinmeyeceğini söyleyen ve "savaşçılarımızın yanında gururla durmaya devam edeceğim" ifadelerine vurgu yapan İsrailli bakan, coğrafi şekline atıfta bulunduğu İtalya'yı aşağılamak için de "Çizme ülkesi, parmak arası terlik ülkesine dönüştü" sözlerini kaydetti.

Ben Gvir'e yanıt, İtalya Dışişleri Bakanı Antonio Tajani'den geldi. İsrailli bakanın ifadeleri için "kabul edilemez” diyen Tajani'ye göre bu açıklamaları Ben Gvir'in siyasi ve ahlaki duruşunu ortaya koyuyor.

"Ben-Gvir’in İtalya hakkında söylediklerini yorumlayacak sözüm yok. Kabul edilemez sözler. İade ediyoruz, bir bakana yakışmıyor" görüşünü aktaran İtalyan Bakan Tajani, Avrupa Birliği'nin (AB) Ben Gvir'e yaptırımlar uygulaması için ısrarlarını sürdüreceklerini kaydetti.

Ben Gvir, İsrail'in Gazze filosuna müdahalesi sonrasında İsrail askerleri tarafından alıkonulan aktivistlerin kötü muamele gördüğüne işaret eden bir videoyu sosyal medya hesabından paylaşmıştı. Görüntüler, uluslararası toplumda sert tepkilere yol açmıştı.

Daha sonra sınır dışı edilen aktivistler, İsrail'de kötü muamele ve işkence gördüklerini açıklamışlardı.

The New York Times (NYT) gazetesinin haberine göre, olayla ilgili bilgi sahibi ismi paylaşılmayan kaynaklar, Hürmüz Boğazı yakınlarında ABD ordusuna ait Apache helikopterinin düştüğünü belirtti.

Helikopterdeki 2 pilotun kurtarıldığını aktaran kaynaklar, hava aracının İran'ın ateş açması sonucu mu ya da teknik arıza nedeniyle mi düştüğünün bilinmediğini, olaya ilişkin soruşturma başlatıldığını kaydetti.

ABD Başkanı Donald Trump, New York'ta yapılan NBA final maçını izlemesinin ardından John F. Kennedy Uluslararası Havalimanı'nda basın mensuplarına yaptığı açıklamada "Pilotlar iyi. Evet, kimse yaralanmadı. Yarın bir rapor yayımlayacağız ama pilotlar iyi." diye konuştu.

İran-İsrail savaşı ve bölgedeki askeri hareketlilikle ilgili tüm dünyayı sarsan bir son dakika gelişmesi yaşandı. Tahran Yönetimi, günlerdir süren gerilimin ardından İsrail'e yönelik askeri operasyonların resmi olarak durdurulduğunu ilan etti. Uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandıran bu hamle, bölgede geçici bir nefes aldırma dalgası yaratsa da Tahran'ın açıklamasına eklediği "Lübnan şartı" yeni bir askeri çatışmanın fitilini ateşleyecek nitelikte.

Tahran saldırıları durdurdu: Operasyon tamamlandı mı?

İran dış politikası ve askeri kanadından gelen resmi açıklamalara göre, hedeflenen noktaların vurulmasının ardından İsrail'e yönelik hava saldırıları ve füze operasyonları an itibarıyla durduruldu. Yapılan değerlendirmelerde, operasyonun mevcut aşamasının tamamlandığı sinyali verilirken, bu kararın kalıcı bir ateşkes anlamına gelmediği, tamamen İsrail'in askeri adımlarına bağlı olduğu vurgulandı.

"Lübnan'a saldırılar tekrarlanırsa daha sert vururuz"

Açıklamada en dikkat çeken ve Orta Doğu'da gerilimi tırmandıran detay ise Lübnan cephesine yönelik oldu. Tahran Yönetimi, İsrail ordusunun bölgedeki diğer aktörleri hedef alması durumunda sessiz kalmayacağını açıkça ilan etti. Yapılan resmi ihtarda şu ifadelere yer verildi:

"İsrail'e yönelik saldırılarımız şu an için durdurulmuştur. Öte yandan, İsrail tarafından Lübnan'a saldırılar tekrarlanırsa, bir sonrakinde çok daha sert, geniş kapsamlı ve yıkıcı bir şekilde vururuz."

Hamaney’in sosyal medya hesaplarından, İsrail’e yönelik mesaj yayımlandı.

Mesajında Hamaney, "Sallantıdaki siyonist rejimin nefesinin sayılı günü kalmıştır.” ifadesine yer verdi.

İran, İsrail'in ateşkesi ihlal ederek Lübnan'a saldırılar düzenlemesine karşılık olarak İsrail'e yönelik füze saldırısı başlatmıştı.

İsrail ordusundan yapılan açıklamada, İran'dan füzelerin ateşlendiğinin tespit edildiği ve hava savunma sistemlerinin İran füzelerini önlemeye çalıştığı kaydedildi.

İran'dan fırlatılan füzeler nedeniyle İsrail'in güney ve orta kesimindeki birçok kent ile işgal altındaki Doğu Kudüs ve Batı Şeria'da sirenler çaldı.

İsrail hava savunma sistemleri İran füzelerini önlemeye çalışırken, gökyüzünden patlama sesleri duyuldu.

İsrail ordusu, ateşkese rağmen Lübnan'ın başkenti Beyrut'un Dahiye bölgesine hava saldırısı düzenlemiş, İranlı yetkililer İsrail'in bu saldırısına tepki göstererek karşılık vereceğini duyurmuştu.

İran'dan gece saatlerinde üç dalga halinde ateşlenen füzeler nedeniyle İsrail'in kuzeyinde birçok kentte sirenler çalmış; İran'dan İsrail'e yaklaşık 10 füze fırlatıldığı bildirilmişti.

İsrail ordusu, İran'ın batı ve orta kesimini hedef aldığını açıklamıştı.

ABD ordusu, Hürmüz Boğazı'na doğru fırlatılan İran'a ait dört "kamikaze drone'unu" düşürdüğünü, bunların "bölgesel deniz trafiğine tehdit oluşturduğunu" söyledi.

ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), ABD güçlerinin "gelecekteki saldırılara karşı savunma amacıyla" İran'ın güneyindeki "kıyı gözetleme radar noktalarını vurduğunu" açıkladı.

İran'ın Irib haber ajansına göre İran, misilleme olarak Kuveyt'teki iki ABD hava üssüne ve Bahreyn'deki ABD Donanması tesislerine balistik füzeler fırlattı.

CENTCOM, ilk değerlendirmelere göre Körfez'deki iki ülkeye fırlatılan yedi İran füzesinden altısının önlendiğini, birinin ise hedefe ulaşmadığını söyledi.

ABD ile İran arasında Nisan ayından bu yana yürürlükte olan ateşkes son günlerde karşılıklı saldırılarla test edilmişti.

Yerel yetkililer, 3 Haziran'da İran'a ait insansız hava araçlarının Kuveyt Uluslararası Havalimanı'na düzenlediği saldırılarda bir kişinin öldüğünü ve 60'tan fazla kişinin yaralandığını söyledi.

İran'ın İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), havaalanı saldırısının sorumluluğunu reddederek hasarın bir ABD füze önleyicisindeki hatadan kaynaklandığını öne sürdü.

CENTCOM bunun yanlış olduğunu belirterek İran'ın havaalanını "kasıtlı, hesaplanmış ve sebepsiz bir saldırıyla" vurduğunu ileri sürdü.

IRGC daha önce, ABD'nin bir İran petrol tankerine ve Kiş Adası'na düzenlediği saldırılara misilleme olarak Körfez'deki ABD üslerini hedef aldığını açıklamıştı.

İki ülke arasındaki çatışma sürerken ABD, 15 Haziran'da Los Angeles'ta oynayacakları ilk maç öncesinde İran'ın Dünya Kupası futbol takımına vize verdi.

Bu, turnuva tarihinde ev sahibi bir ülkenin savaş halinde olduğu bir ülkenin takımını ağırladığı ilk müsabaka olacak.

Saldırılar, ABD ile İran arasındaki ateşkes müzakerelerinin duraksadığı ve ABD medyasının Başkan Donald Trump'ın anlaşma şartlarında değişiklik talep ettiğini bildirdiği bir dönemde gerçekleşti.

İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü 1 Haziran'da, ABD'nin "sürekli fikrini değiştirdiğini ve yeni ya da çelişkili talepler ileri sürdüğünü" söyledi.

ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a kapsamlı saldırılar düzenleyerek Ortadoğu genelinde çatışmanın başlamasına yol açtı.

İran buna İsrail'e ve Körfez'deki ABD müttefiki ülkelere saldırarak ve dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğalgazının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatarak karşılık verdi.

Söz konusu petrol yalnızca İran'dan değil, Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinden de geliyor.

Boğazın kapanması, küresel ölçekte petrol fiyatlarının hızla yükselmesine neden oldu.

Nisan ayı başında bir ateşkes üzerinde anlaşmaya varılmasından kısa süre sonra ABD, İran limanlarına abluka uygulamaya başladı; Trump bunun "bir anlaşmaya varılana, onaylanana ve imzalanana kadar tam olarak yürürlükte kalacağını" söyledi.

İran devlet televizyonuna göre, Devrim Muhafızları Ordusu, bölgedeki ABD üslerinin hedef alınmasına ilişkin bildiri yayımladı.

Bildiride, "Çocuk katili ve terörist ABD ordusunun Sirik ve Keşm Adası'na yönelik saldırısı sonrası, düşmanın bölgedeki üsleri Hava ve Uzay Kuvvetlerinin füzeleriyle vuruldu." ifadelerine yer verildi.

Devrim Muhafızları Ordusundan karşılıklı saldırıların detayına ilişkin yapılan açıklamada ise 4 petrol tankerinin yerel saatle 01.30’da Hürmüz Boğazı’ndan izinsiz geçmeye çalıştığı, bunun üzerine 4 petrol tankerinden birisinin hedef alındığı ve ardından yine yerel saatle 02.00’de ABD’nin Sirik ve Keşm Adası’ndaki iki iletişim kulesine füze saldırısı gerçekleştirdiği belirtildi.

Açıklamada, yaşanan bu gelişmelerin ardından Devrim Muhafızları Ordusunun ABD'nin Kuveyt'teki Ali es-Salem Hava Üssü ile Bahreyn'deki Beşinci Filo Karargahını hedef aldığı kaydedildi.

CENTCOM'un ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin açıklama yapıldı.

Açıklamada, ABD güçlerinin "İran tarafından Hürmüz Boğazı ve Körfez ülkelerine doğru fırlatılan çok sayıda balistik füze ve insansız hava aracını (İHA) önlediği" belirtilerek, "İran'ın Hürmüz Boğazı yönüne gönderdiği dört İHA'nın düşürüldüğüne, söz konusu İHA'ların bölgedeki deniz trafiğine yönelik doğrudan ve acil tehdit oluşturduğuna" işaret edildi.

"İran'ın Kuveyt ve Bahreyn'e yönelik 7 balistik füze fırlattığı" aktarılan açıklamada, ABD güçlerinin daha fazla deniz saldırısını önlemek amacıyla Sirik ve Keşm Adası'ndaki kıyı gözetleme radar noktalarını hedef aldığı bildirildi.

Açıklamada, ilk değerlendirmelere göre İran tarafından fırlatılan 7 füzeden 6'sının engellendiği, 1'inin ise hedefine ulaşamadığı, ABD personeli arasında herhangi bir can kaybı veya yaralanma yaşanmadığı kaydedildi.

İran'ın Bahreyn'deki ABD Beşinci Filo Karargahı'na zarar verildiği yönündeki iddialarının gerçeği yansıtmadığı ifade edilen açıklamada, CENTCOM güçlerinin İran'dan kaynaklanan saldırılara karşı meşru müdafaa kapsamında gerekli tedbirleri almaya devam edeceği vurgulandı.

İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), ABD ordusunun Sirik ve Keşm Adası'na yönelik saldırısı sonrası, bölgedeki ABD üslerinin füzelerle hedef alındığını açıklamıştı.

Kuveyt ordusu, yaptığı açıklamada, hava savunma sistemlerinin ülkeye yönelik füze ve İHA saldırıları nedeniyle devreye girdiğini duyurmuştu.

Bahreyn İçişleri Bakanlığı ise, Kuveyt’te patlama seslerinin duyulmasının ardından Bahreyn'de de sirenler çaldığını bildirmişti.

Garibabadi, yarı resmi Mehr Haber Ajansı’na yaptığı açıklamada, gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

ABD’nin İran’a ait varlıkları hukuka aykırı şekilde dondurduğunu ve bazı ülkelerin de bu karara uyduğunu dile getiren Garibabadi, ABD ile devam eden görüşmelere ilişkin, “Dondurulmuş varlıkların yüzde ellisi mutabakat zaptının imzalanmasıyla birlikte serbest bırakılmalıdır. Kalanı ise mutabakat zaptının imzalanmasından sonra makul bir süre zarfında İran’a aktırılmalıdır. Bunlar bize ait paralardır.” ifadesini kullandı.

Garibabadi, İran’a yönelik yaptırımların kaldırılması ve savaşın yol açtığı hasarın tazmin edilmesi hususun da kendileri için önemli olduğunu ve buna dair konuların mutabakat zaptında yer alması gerektiğini söyleyerek, teknik detayların daha sonra gerçekleştirilecek müzakerelerde ele alınacağını kaydetti.

Olası mutabakat zaptı metnine dair incelemelerin sürdüğünü aktaran Garibabadi, “Metin konusunda önemli bir mesafe aldık ancak ABD’nin tutumu başta olmak üzere sahadaki gelişmeleri de eş zamanlı olarak takip ediyoruz. Buna İsrail’in Lübnan’da planladığı eylemler de dahil.” değerlendirmesinde bulundu.

Garibabadi, ABD ile 8 Nisan’da varılan ateşkesin Lübnan’ı da kapsadığını dolayısıyla İsrail’in Lübnan’da gerçekleştirdiği eylemlerin ateşkesin ihlali anlamına geldiğini belirterek ülkesinin, Lübnan konusunda karşı tarafa gerekli uyarıları hem sözlü hem fiili olarak yaptığını dile getirdi.

Hürmüz Boğazı’na ilişkin de açıklamalarda bulunan Garibabadi, denizcilik hizmetleri kapsamında boğaz geçişinden ücret alınmasının, deniz hukukuna aykırı olmadığını ve Umman ile birlikte sunacakları kılavuzluk, arama-kurtarma ve güvenlik hizmetleri karşılığında ücret talep edilebileceğini savundu.

Anlaşma duyurusu İsrail'in Çarşamba günü güney Lübnan'da en az dokuz kişinin ölümüne yol açan saldırılarının ve Hizbullah'ın kuzey İsrail'e roket fırlatmasının ardından yapıldı.

Açıklamada, "Herhangi bir devlet veya devlet dışı aktörün Lübnan'ın geleceğini rehin alma girişimi reddedildi" denildi.

Anlaşma ayrıca, anlaşmada Güney Litani Sektörü olarak adlandırılan, Litani Nehri'nden sınıra kadar uzanan güney Lübnan'daki İsrail kontrolündeki bölgeden "tüm Hizbullah militanlarının tahliyesine" de bağlı.

Mart ayı sonlarında İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, İsrail Ordusu'nun güney Lübnan'ın geniş bir bölümünde tampon bölge kuracağını ve kuzey İsrail güvenli hale gelene kadar binlerce yerinden edilmiş Lübnanlı'nın geri dönmesine izin verilmeyeceğini söylemişti.

Pazartesi günü varılan kısmi ateşkes anlaşmasının ardından gelen ateşkes, Lübnan'ın açıklamasına göre İsrail'in Beyrut'u bombalamaması karşılığında Hizbullah'ın da İsrail'e saldırmamasını öngörüyordu.

İki ülke, "kapsamlı bir anlaşmaya varmak amacıyla" görüşme yapmak üzere 22 Haziran'da tekrar bir araya gelecek. Hizbullah henüz bu açıklamayla ilgili bir yorum yapmadı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio gazetecilere, görüşmelerin "Hizbullah'tan bağımsız olarak Lübnan'da güvenlik için bir eylem planı" oluşturmayı umduğunu söyledi.

Bu arada Lübnanlı yetkililer, İsrail'in Çarşamba günü güney Lübnan'da düzenlediği saldırılarda en az dokuz kişinin öldüğünü açıkladı. Hizbullah ise kuzey İsrail'e roket attığını duyurdu.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, ölenler arasında güneydeki Çehur bölgesinde bir saldırıda ambulansı vurulan iki sağlık görevlisinin de bulunduğunu belirtti.

Başkent Beyrut'un hemen güneyinde de bir araca roket atıldı.

Bu arada, İsrail ordusu sınırı geçen bir insansız hava aracı ve iki füzeyi engellediğini açıkladı. Hizbullah ise İsrail askerlerinin toplandığı bir noktayı hedef aldığını duyurdu.

Lübnan, İran'ın dini liderini öldüren İsrail saldırısına misilleme olarak 2 Mart'ta İsrail'e roket fırlatarak ABD, İsrail ve İran arasındaki savaşa dahil olmuştu. İsrail ise, Lübnan genelinde hava harekatı ve güneyde kara işgaliyle karşılık verdi.

16 Nisan'da ABD'nin arabuluculuğuyla İsrail ve Lübnan arasında sağlanan ateşkes çatışmaları durduramadı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanhayu da geçen hafta, kuzey İsrail'deki yerleşimlere yönelik insansız hava aracı ve roket saldırılarına karşılık olarak İsrail ordusuna Hizbullah'a saldırılarını yoğunlaştırma ve Lübnan'ın daha derinlerine ilerleme emri verdi.

Lübnan Sağlık Bakanlığına göre, savaşın başlangıcından bu yana Lübnan'da en az 3516 kişi öldü.

BM, İsrail'in tahliye emirlerinin ülkenin sekizde birinden fazlasını kapsadığını Lübnan'da bir milyondan fazla kişinin de yerinden edildiğini söylüyor.

İsrail, savaş sırasında sınırın her iki tarafında 26 askerinin ve dört İsrailli sivilin öldüğünü açıkladı

Lübnan medyası İsrail'in Çarşamba günü ülkenin güneyinde saldırılar düzenlediğini bildirdi.

Sağlık Bakanlığı, sahil kenti Sur'un hemen güneyindeki El-Huş bölgesinde düzenlenen bir saldırıda dört Suriyeli ve iki Filistinli'nin öldüğünü açıkladı.

Bakanlık ayrıca, yaklaşık 14 kilometre doğudaki Çehur bölgesinde İsrail güçlerinin "doğrudan bir ambulansı hedef alması" sonucu iki sağlık görevlisinin öldüğünü ve birinin de ağır yaralandığını belirtti. Ambulans, Hizbullah'ın müttefiki Emel hareketine bağlı Risala İzci Derneği'ne aitti.

Bakanlık, İsrail ordusunu, özellikle sağlık personelini koruyan uluslararası insani hukuka "saygı göstermemekle" suçladı.

Bakanlığa göre, son üç ayda ambulanslara ve sağlık tesislerine yönelik İsrail saldırılarında en az 128 sağlık görevlisi ve sağlık çalışanı öldürüldü.

İsrail ordusundan açıklama gelmedi. İsrail geçmişte, herhangi bir kanıt sunmadan ambulansların askeri amaçlarla kullanıldığını iddia etmişti.

Lübnan ordusu ise, Nabatiye ve Kfar Tebnit arasındaki yolda, İsrail'in düzenlediği hava saldırısında bir askerinin öldüğünü açıkladı. Lübnan'ın devlet haber ajansı NNA, askerin motosikletinin insansız hava aracıyla hedef alındığını bildirdi.

Ordu, Deir Zahrani ve Nabatiye arasındaki yolda araçlarına düzenlenen ayrı bir İsrail saldırısında iki Lübnan askerinin daha yaralandığını söyledi.

Çarşamba günü İsrail ordusu, Nabatiye'nin yaklaşık 15 kilometre güneyindeki Manara ve Kiryat Şimona bölgeleri yakınlarında sınırı geçen bir "düşman hava aracını" ve yakınlardaki Misgav Am bölgesinde sınırı geçen iki füzeyi engellediğini açıkladı.

Hizbullah "İsrail ordusunun ateşkesi ihlal etmesine karşılık" savaşçılarının kuzey İsrail'de "İsrail askerlerinin bir araya geldiği bir yeri" roket saldırısıyla hedef aldığını söyledi.

Daha önce örgüt, güney Lübnan'daki Odesiye, Zawtar el-Şarkiye ve Yahmar al-Şekif bölgelerinde faaliyet gösteren İsrail birliklerine insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini açıklamıştı.

Küfürlü telefon görüşmesi

Kısmi ateşkes ABD Başkanı Donald Trump tarafından duyurulmuştu. Trump Netanyahu'nun Beyrut'un bombalanması emrini verdikten sonra İsrail başbakanına "çılgın" dediği küfürlü bir telefon görüşmesinden sonra ateşkes anlaşmasına varıldığı haberlerini doğruladı.

Trump, New York Post gazetesinin Pod Force One podcast'ine yaptığı açıklamada "Lübnan'la sürekli kavga etmesinden biraz rahatsız oldum" dedi. "Bir noktada, 'Bibi [Netanyahu], bunu durdurmalıyız' dedim" diye konuştu.

Netanyahu daha sonra Beyrut'a saldırmaktan vazgeçmeyi kabul etti, ancak İsrail ordusunun güney Lübnan'da faaliyetlerine devam edeceğini vurguladı.

Netanyahu CNBC ile yaptığı bir röportajda bu görüşmeyle ilgili soruya "Bazen, en iyi aileler gibi, bu tür taktiksel anlaşmazlıklarımız olur. Bunları çözmenin bir yolunu her zaman buluruz." dedi.

Trump'ın, Lübnan'daki tırmanışın ABD, İsrail ve İran arasındaki savaşı sona erdirecek geniş bir anlaşmayı tehlikeye atabileceğinden endişe duyduğu söyleniyor.

İran, ABD'yi herhangi ateşkesin Lübnan'ı da içermesi gerektiği konusunda uyardı.

İran'ın Tasnim haber ajansına göre İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Çarşamba günü, İsrail'in Beyrut'a yönelik saldırganlığının devam etmesi halinde, silahlı kuvvetlerinin savaşa yeniden başlamaya "tamamen hazır" olduğunu söyledi.